Sattasamādhiparikkhāravaṇṇanā
290. Etthāti imissā kathāya .
Jhānakkhassa vīriyacakkassa ariyamaggarathassa sīlaṃ vibhūsanabhāvena vuttanti āha ‘‘ alaṅkāro parikkhāro nāmā ’’ ti .
Sattahi nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi kataparikkhepo , parikhā , uddāpo , pākāro , esikā , palighā , pākārapakkhaṇḍilanti imehi sattahi nagaraparikkhārehi .
Sambharīyati phalaṃ etenāti sambhāro , kāraṇaṃ .
Bhesajjañhi byādhivūpasamanena jīvitassa kāraṇaṃ .
Parivāraparikkhāravasenāti parivārasaṅkhātaparikkhāravasena .
Parikkhāro hi sammādiṭṭhiyādayo maggadhammā sammāsamādhissa sahajātādipaccayabhāvena parikaraṇato abhisaṅkharaṇato .
Upecca nissīyatīti upanisā , saha upanisāyāti saupanisoti
P2.275 āha ‘‘ saupanissayo ’’ ti , sahakārīkāraṇabhūto dhammasamūho idha ‘‘ upanissayo ’’ tiV2.198 adhippeto .Sammā pasatthā sundarā diṭṭhi etassāti sammādiṭṭhi , puggalo , tassa sammādiṭṭhissa .
So pana yasmā patiṭṭhitasammādiṭṭhiko , tasmā vuttaṃ ‘‘ sammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassā ’’ ti .
Sammāsaṅkappo pahotīti maggasammādiṭṭhiyā dukkhādīsu parijānanādikiccaṃ sādhentiyā kāmavitakkādike samugghāṭento sammāsaṅkappo yathā attano kiccasādhane pahoti , tathā pavattiṃ panassa dassento āha ‘‘ sammāsaṅkappo pavattatī ’’ ti .
Esa nayo sabbapadesūti ‘‘ sammāsaṅkappassa sammāvācā pahotī ’’ tiādīsu sesapadesu yathāvuttamatthaṃ atidisati .
Ettha
M2.216 ca yasmā nibbānādhigamāya paṭipannassa yogino bahūpakārā sammādiṭṭhi .
Tathā hi sā ‘‘ paññāpajjoto , paññāsatthan ’’ ti ca vuttā .
Tāya hi so avijjandhakāraṃ vidhamitvā kilesacore ghātento khemena nibbānaṃ pāpuṇāti , tasmā ariyamaggakathāyaṃ sammādiṭṭhi ādito gayhati , idha pana puggalādhiṭṭhānadesanāya ‘‘ sammādiṭṭhissā ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā pana sammādiṭṭhipuggalo nekkhammasaṅkappādivasena sammadeva saṅkappeti , na micchākāmasaṅkappādivasena , tasmā sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahoti .
Yasmā ca sammāsaṅkappo sammāvācāya upakārako .
Yathāha ‘‘ pubbe kho gahapati vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindatī ’’ ti ,( saṃ . ni .2.348) tasmā sammāsaṅkappassa sammāvācā pahoti .
Yasmā pana ‘‘ idañcidañca karissāmā ’’ ti hi paṭhamaṃ vācāya saṃvidahitvā yebhuyyena te te kammantā sammā payojīyanti , tasmā vācā kāyakammassa upakārikāti sammāvācassa sammākammanto pahoti .
Yasmā pana catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ , tividhañca kāyaduccaritaṃ pahāya ubhayaṃ sucaritaṃ pūrentasseva ājīvaṭṭhamakasīlaṃ pūrati , na itarassaP2.276 , tasmā sammāvācassa sammākammantassa ca sammāājīvo pahoti .
Visuddhidiṭṭhisamudāgatasammāājīvassa yoniso padhānassa sambhavato sammāājīvassa sammāvāyāmo pahoti .
Yoniso padahantassa kāyādīsu catūsu vatthūsu sati sūpaṭṭhitā hotīti sammāvāyāmassa sammāsati pahoti .
Yasmā evaṃ sūpaṭṭhitā sati samādhissa upakārānupakārānaṃ dhammānaṃ gatiyo samannesitvā pahoti ekattārammaṇe cittaṃ samādhātuṃ , tasmā sammāsatissa sammāsamādhi pahotīti .
Ayañca nayo pubbabhāge nānākkhaṇikānaṃ sammādiṭṭhiādīnaṃ vasena vutto , maggakkhaṇe pana sammādiṭṭhiādīnaṃ tassa tassa sahajātādivasena vutto ‘‘ sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahotī ’’ tiādīnaṃ padānamattho yutto , ayameva ca idhādhippeto .Tenāha ‘‘ ayaṃ panattho ’’ tiādi .
Maggañāṇeti maggapariyāpannañāṇe ṭhitassa taṃsamaṅgino .
Maggapaññā hi catunnaṃ saccānaṃ sammādassanaṭṭhena ‘‘ maggasammādiṭṭhī ’’ ti vuttā , sā eva nesaṃ yāthāvato jānanato paṭivijjhanato idha
V2.199 ‘‘ maggañāṇan ’’ tipi vuttā .
Maggavimuttīti maggena kilesānaṃ vimuccanaṃ samucchedappahānameva .Phalasammādiṭṭhi eva
M2.217 ‘‘ phalasammāñāṇan ’’ ti pariyāyena vuttaṃ , pariyāyavacanañca vuttanayānusārena veditabbaṃ .
Phalavimutti pana paṭippassaddhippahānaṃ daṭṭhabbaṃ .Amatassa dvārāti ariyamaggamāha .
So pana vinā ca ācariyamuṭṭhinā anantaraṃ abāhiraṃ karitvā yāvadeva manussehi suppakāsitattā vivaṭo .
Dhammavinītāti ariyadhamme vinītā .
So panettha kilesānaṃ samucchedavinayavasena veditabboti āha ‘‘ sammāniyyānena niyyātā ’’ ti .
Atthīti puthutthavisayaṃ nipātapadaṃ ‘‘ atthi
P2.277 imasmiṃ kāye kesā ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.377; ma . ni .1.110;3.154; saṃ . ni .4.127; a . ni .6.29;10.60; vibha .356; khu . pā .2.1. dvattiṃsaākāra ; netti .47) viyāti āha ‘‘ anāgāmino ca atthī ’’ ti .
Tenevāha ‘‘ atthi cevettha sakadāgāmino ’’ ti .Bahiddhā saṃyojanapaccayo nibbattihetubhūto puññabhāgo etissā atthīti puññabhāgā , atisayavisiṭṭho cettha atthiattho veditabbo .
Ottappamānoti uttasanto bhāyanto .
Na pana natthi , atthi evāti dīpeti .
291. Assāti vessavaṇassa .
Laddhi pana na atthi paṭividdhasaccattā .
‘‘ Abhisamaye viseso natthī ’’ ti etena sabbepi sabbaññuguṇā sabbabuddhānaṃ sadisā evāti dasseti .
292. Kāraṇassa ekarūpattā imāni pana padānīti na kevalaṃ ‘‘ tayidaṃ brahmacariyan ’’ tiādīni padāni , atha kho ‘‘ imamatthaṃ janavasabho yakkho ’’ tiādīni padāni pīti .
Janavasabhasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .