Anāvattidhammasambodhiparāyaṇavaṇṇanā
156. Dve gāmā ‘‘ nātikā ’’ ti evaṃ laddhanāmo , ña-kārassa cāyaṃ na-kārādesena niddeso ‘‘ animittā na nāyare ’’ tiādīsu ( visuddhi .1.174; jā . aṭṭha .2.2.34) viya .
Tenāha ‘‘ ñātigāmake ’’ ti
V2.126 .Giñjakā vuccanti iṭṭhakā , giñjakāhi eva kato āvasathoti giñjakāvasatho
P2.181 .
So kira āvāso yathā sudhāparikammena sampayojanaṃ natthi , evaṃ iṭṭhakāhi eva cinitvā chādetvā kato .
Tena vuttaṃ ‘‘ iṭṭhakāmaye āvasathe ’’ ti .
Tulādaṇḍakavāṭaphalakāni pana dārumayāneva . 157. Oraṃ vuccati kāmadhātu , paccayabhāvena taṃ oraṃ bhajantīti orambhāgiyāni , orambhāgassa vā hitāni orambhāgiyāni .
Tenāha ‘‘ heṭṭhābhāgiyānan ’’ tiādi .
Tīhi maggehīti heṭṭhimehi tīhi maggehi .
Tehi
M2.141 pahātabbatāya hi nesaṃ saṃyojanānaṃ orambhāgiyatā .
Orambhañjiyāni vā orambhāgiyāni vuttāni niruttinayena .
Idāni byatirekamukhena nesaṃ orambhāgiyabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .Vikkhambhitāni samatthatāvighātena puthujjanānaṃ , samucchinnāni sabbaso abhāvena ariyānaṃ rūpārūpabhavūpapattiyā vibandhāya na hontīti vuttaṃ ‘‘ avikkhambhitāni asamucchinnānī ’’ ti .
Nibbattavasenāti paṭisandhiggahaṇavasena .
Gantuṃ na denti mahaggatagāmikammāyūhanassa vinibandhanato .
Sakkāyadiṭṭhiādīni tīṇi saṃyojanāni kāmacchandabyāpādā viya mahaggatūpapattiyā avinibandhabhūtānipi kāmabhavūpapattiyā visesapaccayattā tattha mahaggatabhave nibbattampi tannibbattihetukammaparikkhaye kāmabhavūpapattipaccayatāya mahaggatabhavato ānetvā puna idheva kāmabhave eva nibbattāpenti , tasmā sabbā nipi pañcapi saṃyojanāni orambhāgiyāni eva .
Paṭisandhivasena anāgamanasabhāvāti paṭisandhiggahaṇavasena tasmā lokā idha na āgamanasabhāvā .
Buddhadassanatheradassanadhammassavanānaṃ panatthāyassa āgamanaṃ anivāritaṃ .
Kadāci karahaci uppattiyā saviraḷākāratā
P2.182 pariyuṭṭhānamandatāya abahalatāti dvedhāpi tanubhāvo .Abhiṇhan ti bahuso .
Bahalabahalāti tibbatibbā .
Yattha uppajjanti , taṃ santānaṃ maddantā , pharantā , sādhentā , andhakāraṃ karontā uppajjanti , dvīhi pana maggehi pahīnattā tanukatanukā mandamandā uppajjanti .
‘‘ Puttadhītaro hontī ’’ ti idaṃ akāraṇaṃ .
Tathā hi aṅgapaccaṅgaparāmasanamattenapi te honti .
Idan ti ‘‘ rāgadosamohānaṃ tanuttā ’’ ti idaṃ vacanaṃ .
Bhavatanukavasenāti appakabhavavasena .
Tan ti mahāsivattherassa vacanaṃ paṭikkhittanti sambandho .
Ye bhavā ariyānaṃ labbhanti , te paripuṇṇalakkhaṇabhavā eva .
Ye na labbhanti , tattha kīdisaṃ taṃ bhavatanukaṃ , tasmā ubhayathāpi bhavatanukassa asambhavo evāti dassetuṃ ‘‘ sotāpannassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhame bhave bhavatanukaṃ natthi aṭṭhamasseva bhavassa sabbasseva abhāvato .
Sesesupi eseva nayo .
Kāmāvacaralokaṃ
V2.127 sandhāya vuttaṃ itarassa lokassa vasena tathā vattuṃ asakkuṇeyyattā .
Yo hi sakadāgāmī devamanussalokesu vomissakavasena nibbattati , sopi kāmabhavavaseneva paricchinditabbo .
Bhagavatā ca kāmaloke ṭhatvā ‘‘ sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā ’’ tiM2.142 vuttaṃ ,‘‘ imaṃ lokaṃ āgantvā ’’ ti ca iminā pañcasu sakadāgāmīsu cattāro vajjetvā ekova gahito .Ekacco hi idha sakadāgāmiphalaṃ patvā idheva parinibbāyati , ekacco idha patvā devaloke parinibbāyati , ekacco devaloke patvā tattheva parinibbāyati , ekacco devaloke patvā idhūpapajjitvā parinibbāyati , ime cattāro idha na labbhanti .
Yo pana idha patvā devaloke yāvatāyukaṃ vasitvā puna idhūpapajjitvā parinibbāyati , ayaṃ idha adhippeto .
Aṭṭhakathāyaṃ pana imaṃ lokanti kāmabhavo adhippetoti imamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādinā aññaṃyeva catukkaṃ dassitaṃ .
Catūsu
P2.183 … pe … sabhāvoti attho apāyagamanīyānaṃ pāpadhammānaṃ sabbaso pahīnattā .Dhammaniyāmenāti maggadhammaniyāmena .
Niyato uparimaggādhigamassa avassaṃbhāvibhāvato .
Tenāha ‘‘ sambodhiparāyaṇo ’’ ti .