Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā

Nimittobhāsakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Nimittobhāsakathāvaṇṇanā

166. AnekavāraṃV2.132 bhagavā vesāliyaṃ viharati , tasmā imaṃ vesālippavesanaṃ niyametvā dassetuṃ ‘‘ kadā pāvisī ’’ ti pucchitvā āgamanato paṭṭhāya taṃ dassento ‘‘ bhagavā kirā ’’ tiādimāha .
Āgatamaggenevāti pubbe yāva veḷuvagāmakā āgatamaggeneva paṭinivattento .
Yathāparicchedenāti yathāparicchinnakālena .
Tatoti phalasamāpattito .
Ayan ti idāni vuccamānākāro .
Divāṭṭhānolokanā di parinibbānassa ekantikabhāvadassanaṃ .
Ossaṭṭhoti vissaṭṭho āyusaṅkhāro ‘‘ sattāhameva mayā jīvitabban ’’ ti .
Jeṭṭhakaniṭṭhabhātikānan ti sabbeva sabrahmacārino sandhāya vadati .
Paṭipādessāmīti maggapaṭipattiyā niyojessāmi . Maṇiphalaketi maṇikhacite pamukhe atthataphalake .
Taṃ paṭhamaṃP2.190 dassanan ti yaṃ veḷuvane paribbājakarūpena āgatassa siddhaṃ dassanaṃ , taṃ paṭhamadassanaṃ . Yaṃ vā anomadassissa bhagavato vacanaṃ saddahantena tadā abhinīhārakāle paccakkhatoM2.148 viya tumhākaṃ dassanaṃ siddhaṃ , taṃ paṭhamadassanaṃ .
Paccāgamanacārikan ti paccāgamanatthaṃ cārikaṃ .
Sattāhan ti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .
Therassa jātovarakagehaṃ kira itaragehato vivekaṭṭhaṃ , vivaṭaṅgaṇañca , tasmā devabrahmānaṃ upasaṅkamanayogyanti ‘‘ jātovarakaṃ paṭijaggathā ’’ ti vuttaṃ .
Soti uparevato .
Taṃ pavattin ti tattha vasitukāmatāya vuttaṃ taṃ .
‘‘ Jānantāpi tathāgatā pucchantī ’’ ti ( pārā .16,165) iminā nīhārena thero ‘‘ ke tumhe ’’ ti pucchi .
‘‘ Tvaṃ catūhi mahārājehi mahantataro ’’ ti puṭṭho attano mahattaṃ satthu upari pakkhipanto ‘‘ ārāmikasadisā ete upāsike amhākaṃ satthuno ’’ ti āha . Sāvakasampattikittanampi hi atthato satthu sampattiṃyeva vibhāveti .
Sotāpattiphale patiṭṭhāyāti therassa desanānubhāvena , attano ca upanissayasampattiyā ñāṇassa paripakkattā sotāpattiphale patiṭṭhahitvā .
Ayan tiV2.133 yathāvuttā . Etthāti ‘‘ vesāliṃ piṇḍāya pāvisī ’’ ti etasmiṃ vesālīpavese . Anupubbīkathāti anupubbadīpanī kathā .
167. Udenayakkhassa cetiyaṭṭhāneti udenassa nāma yakkhassa āyatanabhāvena iṭṭhakāhi cite mahājanassa cittīkataṭṭhāne . Katavihāroti bhagavantaṃ uddissa katavihāro . Vuccatīti purimavohārena ‘‘ udenacetiyan ’’ ti vuccati . Gotamakādīsupīti ‘‘ gotamakacetiyan ’’ ti evaṃ ādīsupi . Eseva nayoti cetiyaṭṭhāne katavihārabhāvaṃ atidisati . VaḍḍhitātiP2.191 bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitā . Punappunaṃ katāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitā . Yuttayānaṃ viya katāti yathā yuttaṃ ājaññayānaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati , evaṃ yathārucipavattirahataṃ gamitā . Patiṭṭhānaṭṭhenāti adhiṭṭhānaṭṭhena . Vatthu viya katāti sabbaso upakkilesavisodhanena iddhivisayatāya pavattiṭṭhānabhāvato suvisodhitaparissayavatthu viya katā . Adhiṭṭhitāti paṭipakkhadūrībhāvato subhāvitabhāvena taṃtaṃadhiṭṭhānayogyatāya ṭhapitāM2.149 . Samantato citāti sabbabhāgena bhāvanupacayaṃ gamitā . Tenāha ‘‘ suvaḍḍhitā ’’ ti . Suṭṭhu samāraddhāti iddhibhāvanāya sikhāppattiyā sammadeva saṃsevitā . Aniyamenāti ‘‘ yassa kassacī ’’ ti aniyamavacanena . Niyametvāti ‘‘ tathāgatassā ’’ ti sarūpadassanena niyametvā . Āyuppamāṇan ti paramāyuppamāṇaṃ vadati , tasseva gahaṇe kāraṇaṃ brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1.40; dī . ni . ṭī .1.40) vuttanayeneva veditabbaṃ . Mahāsivatthero pana ‘‘ mahābodhisattānaṃ carimabhave paṭisandhidāyino kammassa asaṅkhyeyyāyukatāsaṃvattanasamatthataṃ hadaye ṭhapetvā buddhānaṃ āyusaṅkhārassa parissayavikkhambhanasamatthatā pāḷiyaṃ āgatā evāti imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyyā ’’ ti avoca . ‘‘ Khaṇḍiccādīhi abhibhuyyatī ’’ ti etena yathā iddhibalena jarāya na paṭighāto , evaṃ tena maraṇassapi na paṭighātoti atthato āpannamevāti . ‘‘ Kva saro khitto , kva ca nipatito ’’ ti aññathā vuṭṭhitenāpi theravādena aṭṭhakathāvacanameva samatthitanti daṭṭhabbaṃP2.192 . Tenāha ‘‘ so na ruccati … pe … niyamitan ’’ ti .
Pariyuṭṭhitacittoti yathā kiñci atthānatthaṃ sallakkhetuṃ na sakkā , evaṃ abhibhūtacitto . So pana abhibhavo mahatā udakoghena appakassa udakassa ajjhottharaṇaṃ viya ahosīti vuttaṃ ‘‘ ajjhotthaṭacitto ’’ ti . Aññopīti therato , ariyehi vā aññopi yo koci puthujjano . Puthujjanaggahaṇañcettha yathā sabbena sabbaṃ appahīnavipallāso mārena pariyuṭṭhitacitto kiñciV2.134 atthaṃ sallakkhetuṃ na sakkoti , evaṃ thero bhagavatā kataṃ nimittobhāsaṃ sabbaso na sallakkhesīti dassanatthaṃ . Tenāha ‘‘ māro hī ’’ tiādi . Cattāro vipallāsāti asubhe ‘‘ subhan ’’ ti saññāvipallāso , cittavipallāso , dukkhe ‘‘ sukhan ’’ ti saññāvipallāso , cittavipallāsoti ime cattāro vipallāsā . Tenāti yadipi itare aṭṭha vipallāsā pahīnā , tathāpi yathāvuttānaṃ catunnaṃ vipallāsānaṃ appahīnabhāvena . Assāti therassa . Maddatīti phusanamattena maddanto viya hoti , aññathā tena maddite sattānaṃ maraṇameva siyā . Kiṃ sakkhissati , na sakkhissatīti adhippāyo . KasmāM2.150 na sakkhissati , nanu esa aggasāvakassa kucchiṃ paviṭṭhoti ? Saccaṃ paviṭṭho , tañca kho attano ānubhāvadassanatthaṃ , na vibādhanādhippāyena . Vibādhanādhippāyena pana idha ‘‘ kiṃ sakkhissatī ’’ ti vuttaṃ hadayamaddanassa adhigatattā . Nimittobhāsan ti ettha ‘‘ tiṭṭhatu bhagavā kappan ’’ ti sakalakappaṃ avaṭṭhānayācanāya ‘‘ yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā ’’ tiādinā aññāpadesena attano caturiddhipādabhāvanānubhāvena kappaṃ avaṭṭhānasamatthatāvasena saññuppādanaṃ nimittaṃ , tathā pana pariyāyaṃ muñcitvā ujukaṃyeva attano adhippāyavibhāvanaṃ obhāso . Jānantoyeva vāti mārena pariyuṭṭhitabhāvaṃ jānanto eva . Attano aparādhahetutoP2.193 sattānaṃ soko tanuko hoti , na balavāti āha ‘‘ dosāropanena sokatanukaraṇatthan ’’ ti . Kiṃ pana thero mārena pariyuṭṭhitacittakāle pavattiṃ pacchā jānātīti ? Na jānāti sabhāvena , buddhānubhāvena pana anujānāti . Mārayācanakathāvaṇṇanā