2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
34. Taṃ
V0.33 vatvāti taṃ bhūmivasena jānitabbataṃ ‘‘ sabbāpi catubhūmikavedanā ’’ tiādinā vatvā .Sampayuttato dassitatādīti ettha ādi -saddena hetujātibhūmiindriyavatthusamphassajabhedato dassitataṃ anavasesato saṅgaṇhāti .
Yadipi taṃ-saddo pubbe vuttassa sāmaññato paṭiniddeso , tathāpi anantarameva paccāmasituṃ yutto itarattha asambhavatoti āha ‘‘ aṭṭha … pe … yojanā ’’ ti .
‘‘ Aṭṭhavidhattābhāvato ’’ ti iminā taṃ asambhavaṃ dasseti .
Pūraṇatthameva vutto , apubbatābhāvatoti attho .
Gahaṇavaḍḍhanavasenāti gahaṇassa vaḍḍhanavasena .
Gahaṇan ti cettha kathanaṃ daṭṭhabbaṃ , tassa vaḍḍhanaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne avuttassa kathanaṃ .
Tenāha ‘‘ pubbe gahitato aññassa gahaṇaṃ vaḍḍhanan ’’ ti , tato eva ca ‘‘ purimagahite aññupacayavasenā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Vaḍḍhanasaddo chedanattho ’’ ti idaṃ yathā asivā ‘‘ sivā ’’ ti , diṭṭhañca ‘‘ adiṭṭhan ’’ ti vuccati , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Nayanīharaṇan ti nīyatīti nayo , desanā , tassa nīharaṇaṃ pavattanaṃ .
Vaḍḍhanakanayoti
M0.35 yathāvuttavaḍḍhanakavasena pavatto desanānayo .Aññe bhedāti ekavidhacatubbidhādayo bhedā .
Yadi avisiṭṭhā , kasmā vuttāti āha ‘‘ tathāpī ’’ tiādi .
Tattha paññāppabhedajananatthan ti dhammavisayāya pabhedagatāya paññāya vineyyānaṃ nibbattanatthaṃ , vijjāṭṭhānādivasena vineyyānaṃ dhammapaṭisambhidāya uppādanatthanti attho .
Abhiññeyyadhammavibhāgatāya sammasanavārassa visayabhāvato vuttaṃ ‘‘ ekekassa vārassa gahitassa niyyānamukhabhāvato ’’ ti .
Itarepi bhedā vuttāti duvidhatividhabhedānaṃ yaṃ nānattaṃ , tassa vasena itare bhedā anānattāpi yathāvuttakāraṇato vuttā .
‘‘ Na kevalan ’’ tiādinā bhedānaṃ aññamaññapekkhataṃ dassetvā ‘‘ tasmā ’’ tiādinā tesaṃ visiṭṭhataṃ dasseti .
Yathā dukamūlakādīsu bhedā gaṇanānupubbiyā pavattā pabhedantarāpekkhā , na evamete .
Ete pana sattavidhādibhedā pabhedantaranirapekkhā kevalaṃ bahuvidhabhāvasāmaññeneva vuttāti dasseti ‘‘ aññappabhedanirapekkhā ’’ tiādinā .
Dukatikapadatthānaṃ yathārahaṃ apekkhitabbāpekkhakabhāvena vuttattā
V0.34 yathā duke ṭhapetvā vuttā tikā tattha pakkhittā nāma jātā , evaṃ tikadukapadatthānaṃ apekkhitabbāpekkhakabhāvena vuttattā duke vatvā vuttesupi tikesu te pakkhittā nāma hontīti āha ‘‘ parato … pe … yojitattā ’’ ti .Samānavīthiyan ti ekavīthiyaṃ .
Cakkhusaṅghaṭṭanāyāti cakkhurūpapaṭighātena .
Soti cakkhurūpapaṭighāto .
Taduppādikāti tassa cakkhusamphassassa uppādikā .
Sāti āvajjanavedanā .
Nanu ca vedanāpaccayo phasso vutto , na phassapaccayā vedanāti ?
Na , vedanāsīsena cittuppādassa gahitattāti .
Tappayojanattāti cakkhusamphassapayojanattā .
Payojayatīti payojanaṃ , phalaṃ .
Rūpāvacarārūpāvacarānaṃ vipākānanti adhippāyo .
Te hi idha aggahitā .
Tenevāha ‘‘ tesaṃ sayameva manodvārabhūtattā ’’ tiādi .
Tatoti bhavaṅgato .
Cakkhusamphassapaccayādikusalādīnan ti ettha purimena ādi -saddena ‘‘ sotasamphassapaccayā ’’ ti evamādayo saṅgahitā , dutiyena akusalādayo .
‘‘ Kāmāvacaraaṭṭhakusalacittavasenā ’’ tiādinā kusalābyākatānampi kāmāvacarānaṃyeva yojitattā vuttaṃ ‘‘ samānavīthiyaṃ labbhamānatā
M0.36 aṭṭhakathāyaṃ vuttā ’’ ti .Vedanāpītisanidassanattikavajjānaṃ ekūnavīsatiyā tikānaṃ vasena ekūnavīsaticatuvīsatikā .
Yadi asamānavīthiyampi kusalādīnaṃ labbhamānatā yojetabbā , atha kasmā samānavīthiyaṃyeva yojitāti āha ‘‘ aṭṭhakathāyaṃ panā ’’ tiādi .
Tenevāti asamānavīthiyaṃ appaṭikkhittattāyeva .
Cittasambandhoti cittena sambandho cittasambandhaṃ katvā cittasīsena vedanāya kathanaṃ .
Tikabhūmivasenāti kusalattikāditikavasena , kāmāvacarādibhūmivasena ca .
Dvāratikavasenāti cakkhādiuppattidvāravasena , kusalattikāditikavasena ca .
Yattha katthacīti dīpetabbassa atthassa visesābhāvato sattavidhabhedādīsu yattha katthaci .
Na ca dvāraṃ anāmaṭṭhanti yojanā .
Tena sattavidhabhedato tiṃsavidhabhede visesaṃ dasseti .
Yadipi ubhayattha bhūmiyo āgatā , rūpāvacarādibhūmiāmasanena pana asamānavīthiyaṃ labbhamānatā dassitāti āha ‘‘ atibyattā ca ettha samānāsamānavīthīsu labbhamānatā ’’ ti .
Sukhadīpanāni honti dvārabhūmiāmasanamukhena vedanākkhandhassa vibhattattā .
Na bhūmiyo apekkhitvā ṭhapitāti kathetabbabhāvena bhūmiyo apekkhitvā
V0.35 na ṭhapitā , bhūmivibhāgena na kathitāti attho .Apekkhitabbarahitāti dvārabhūmīnaṃ aggahitattā ākaṅkhitabbadvārādivisesarahitā .
‘‘ Upanissayakoṭiyā ’’ ti ettha nippariyāyato pariyāyato ca upanissayakoṭidassanamukhena idhādhippetaupanissayakoṭiṃ dassetuṃ ‘‘ saddhaṃ upanissāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upanissayānan ti vedanāya upanissayabhūtānaṃ .
Dassanan ti cakkhuviññāṇaṃ , disvā vā gahaṇaṃ .
Upanissayantabhāvenāti lāmakūpanissayabhāvena .
Yadi ghāyanādīni upanissayo bhaveyyuṃ , pakatūpanissayāneva siyuṃ .
Pakatūpanissayo ca nānāvīthiyaṃyevāti tadalābhavacanaṃ idha nānāvīthijotakanti dasseti ‘‘ ghānādidvāresū ’’ tiādinā .
Kasiṇaparikammādīnan ti kasiṇaparikammasamāpattinibbattanavipassanāvaḍḍhanādīnaṃ .
Tadalābhoti upanissayālābho , so ca ghāyanādīhi paresaṃ paṭipattiyā jānituṃ asakkuṇeyyattā .
Antimabhavikabodhisattādīnaṃ savanena vinā taṃphusanaṃ siyā mūlūpanissayoti ‘‘ yebhuyyenā ’’ ti vuttaṃ .
Sampannajjhāsayoti
M0.37 vivaṭṭūpanissayasampattiyā sampannajjhāsayo .Tenāti ‘‘ evaṃ cakkhuviññāṇan ’’ ti vacanena .
Tadupanissayan ti tato paraṃ uppannakasiṇarūpadassanādīnaṃ upanissayabhūtaṃ .
Thāmagamanaṃ nāma kāmarāgādīnaṃyeva āveṇiko sabhāvoti āha ‘‘ appahīnakāmarāgādikassa vā ’’ ti .
‘‘ Rāgo uppanno ’’ tiādinā iṭṭhāniṭṭhārammaṇe rāgapaṭighānaṃ uppattivicāraṇāva vuttā , na nesaṃ kiccavisesoti kiccavisesena vutte dassento ‘‘ asamapekkhanāyā ’’ tiādimāha .
Pavattā vedanāti attho .
Pakārantarenāti cakkhusamphassapaccayā uppannakilesānaṃ samatikkamanasaṅkhātena pakārantarena .
Tathā bhāvanāvasenāti ettha tathā -saddena cakkhusamphassassa catubhūmikavedanāya upanissayabhāvo eva pakārantarena kathitoti imamevatthaṃ ākaḍḍhati .
Bhāvanāyevettha pakārantaraṃ .
Sabbaṃ sammasanaṃ bhāvanāti veditabbā , na nīvaraṇappahānapariññāva .
Aññamaññassa cāti phoṭṭhabbamahābhūtesu itarītarassa , āpodhātuyā ca vasena .
Tesan ti
V0.36 jātiādīnaṃ , kammatthe cetaṃ sāmivacanaṃ .Sahajātassa manosamphassassa balavapaccayabhāvaṃ dassetīti sambandho .
Tassa vā dassanassāti tassa vā jātiādike bhayato dassanavasena pavattassa kāmāvacarañāṇassa .
Tadeva attano phalasseva phalabhāvenāti ‘‘ manosamphasso ’’ ti phassassa kāraṇabhāvena yaṃ vuttaṃ , tadeva viññāṇaṃ attano phalassa phalabhāvena vuttassa phassassa ‘‘ cakkhusamphassajan ’’ tiādinā phalabhāvena vattuṃ na yuttaṃ .
‘‘ Manosamphasso ’’ tiādinā labbhamānopi viññāṇaṃ paṭicca phassassa paccayabhāvo hetuphalasaṅkarapariharaṇatthaṃ na vuttoti vatvā yadipi phasso viññāṇassa paccayo hoti , na pana phassassa viya viññāṇaṃ so tassa visesapaccayo hotīti viññāṇassa cakkhusamphassajāditā na vuttāti dassetuṃ ‘‘ yasmā vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .