Jātiniddesavaṇṇanā
190.‘‘ Jātiādiniddese ’’ ti iminā ‘‘ tatthā ’’ ti padassa atthaṃ vadati .
Dukkhamātikāti
V0.67 dukkhadukkhādīnaṃ dukkhavisesānaṃ uddeso .Padadvayeti ‘‘ pariyāyadukkhaṃ , nippariyāyadukkhan ’’ ti etasmiṃ padadvaye .
Dukkhattāyevāti
M0.69 nippariyāyadukkhataṃ vadati .Sabhāvena nāmaṃ visesetīti anvatthasaññataṃ dasseti .
Purimena sabhāvadukkhavācakena dukkhasaddena .
So hi visesanaṃ avacchedakabhāvato pacchimaṃ saṅkhāradukkhaṭṭhaṃ viseseti .
So hi nivattetabbagahetabbasādhāraṇattā avacchinditabbo .
Tenāti vipariṇāmaadhiṭṭhānādipakāravisesena .
Desetabbassa atthassa saṅkhipanaṃ idha saṅkhepo , so ca tabbibhāgānaṃ sādhāraṇabhāvoti āha ‘‘ saṅkhepo sāmaññan ’’ ti .
Antokaritvāti antogadhe katvā , saṅgahetvā vā .
Ubhayathāpīti saṅkhepatopi vitthāratopi .
Sādhāraṇabhāgānaṃ vibhajanaṃ vibhāgo , vitthāroti āha ‘‘ vitthāro pana viseso ’’ ti .
Visesantaranivattakoti vibhāgantarāsaṅgāhako .
191. Aparatthāti bhummavacanaṃ sāmiatthe yathā ‘‘ sabbattha pādakan ’’ ti āha ‘‘ sāmiatthepi hi aparatthasaddo sijjhatī ’’ ti .
Siddhi pana ‘‘ itarāhipi dissatī ’’ ti iminā veditabbā .
Yasmā ca evaṃ saddo sambhavati , tasmā pāḷiyaṃ sāmivasena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ bhummavasena dassitanti dīpento ‘‘ tesaṃ tesanti vā ’’ tiādimāha .
Aparassāti aparassa sattassa .
Manussādibhedo upapattibhavo gati , tabbisesabhūtā khattiyādisāmaññādhiṭṭhānā khandhā jātīti dassento ‘‘ pañcagativasenā ’’ tiādimāha .
Tiṇākāroti tiṇavikappo , tiṇavisesoti attho .
Evan ti nidassane .
Tena vuttappakāraṃ paṭhamaṃ viññāṇapātubhāvaṃ paccāmasati .
Tadupādāyāti tato paṭṭhāya .
Ariyabhāvakaraṇattāti ariyabhāvakāraṇattā .
Karotīti hi karaṇaṃ .
Ariyasadisattā vā ariyasīlaṃ .
Puthujjanakalyāṇakānampi hi catupārisuddhisīlaṃ ariyasīlasadisaṃ .
Ākāravikārāti uppajjanādiākāravikatiyo .
Sahuppādakāti uppādasahitā uppādāvatthā khandhā .
Āyatanavasenāti paripuṇṇāparipuṇṇāyatanavasena .
Yonivasenāti aṇḍajādiyonivasena .
Ekekeneva padenāti yathā dutiyanaye jātiādipadesu dvīhi dvīhi padehi paripuṇṇāparipuṇṇāyatanayonivibhāgena sabbasatte pariyādiyitvā jāti dassitā , na evamidha .
Idha
V0.68 panetesu ekekeneva padena avibhāgatoM0.70 sabbasatte pariyādiyitvā .Ubhayatthāti purimapacchimanayesu bhāvaniddesova yutto .
Anabhihite vibhattividhānaṃ , nābhihiteti .
Pākaṭā nibbattīti abhibyattā nibbatti .
Dvinnaṃ dvinnan ti ekavokārabhave rūpāyatanadhammāyatanavasena dvinnaṃ , catuvokārabhave manāyatanadhammāyatanavasena dvinnaṃ .
Seseti pañcavokārabhave .
Pañcannan ti cakkhusotamanorūpadhammāyatanavasena pañcannaṃ .
Tāni hi rūpabhave pañcavokāre upapattikkhaṇe uppajjanti .
Kāmadhātuyaṃ paṭisandhikkhaṇe uppajjamānānanti yojanā .
Vikalāvikalindriyānan ti aparipuṇṇaparipuṇṇāyatanānaṃ sattānaṃ .
Indriyavaseneva hi āyatanānaṃ vekallaṃ icchitabbaṃ .
Tattha vikalindriyassa sattannaṃ navannaṃ dasannaṃ punapi dasannaṃ , itarassa ekādasannaṃ āyatanānaṃ vasena saṅgaho veditabbo .
Sattannan ti kāyamanorūpagandharasaphoṭṭhabbadhammāyatanavasena sattannaṃ .
Gabbhaseyyakañhi sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Navannan ti cakkhusotasaddāyatanavajjānaṃ navannaṃ .
Andhabadhiravasena hidaṃ vuttaṃ .
Dasannan ti cakkhusaddavajjānaṃ .
Puna dasannan ti sotasaddavajjānaṃ .
Andhavasena , badhiravasena cetaṃ dvayaṃ vuttaṃ .
Ekādasannan ti saddavajjānaṃ .
Taṃdukkhabhāvoti pariyāyadukkhabhāvo .
Tattha nibbattinivāraṇenāti uppalapadumādīsu uppattipaṭikkhepena abhāvakathanena .
Dukkhuppattikāraṇeti dukkhuppattiyā hetubhūte dukkhuppattiṭṭhāne .