4. Maggasaccaniddesavaṇṇanā
205. Titthiyehi
V0.74 kappitassa maggassa pakatipurisantarañāṇādikassa .Ariyaṃ labhāpetīti ariyaṃ sāmaññaphalaṃ labhāpeti .
Tabbipakkhaviratisabhāvāti tassā sammāvācāya vipakkhato micchāvācāya viratisabhāvā .
Bhedakaramicchāvācā pisuṇavācā , sabbāpi vā micchāvācā visaṃvādanādivasena bhedakarīti āha ‘‘ bhedakaramicchāvācāpahānenā ’’ ti .
Visaṃvādanādikiccatāya hi lūkhānaṃ apariggāhakānaṃ musāvādādīnaṃ paṭipakkhabhūtā siniddhabhāvena pariggāhakasabhāvā sammāvācā tappaccayasubhāsitasampaṭiggāhake jane , sampayuttadhamme ca pariggaṇhantī pavattatīti pariggahalakkhaṇā .
Tenāha ‘‘ jane , sampayutte ca pariggaṇhanakiccavatī ’’ ti .
Cīvarakammādiko tādiso payogo .
Kātabbaṃ cīvararajanādikaṃ .
Niravajjasamuṭṭhāpanakiccavāti niravajjassa kattabbassa , niravajjākārena vā samuṭṭhāpanakiccavā .
Sampayuttadhamme ca samuṭṭhāpentoti ettha samuṭṭhāpanaṃ
M0.76 micchākammantapaṭipakkhabhūtassa attano kiccassa anuguṇabhāvena sampayuttānaṃ pavattanameva , ukkhipanaṃ vā nesaṃ kāyikakiriyāya bhārukkhipanaṃ viya .Sampayuttadhammānaṃ , ājīvasseva vā visodhanaṃ vodāpanaṃ .
Diṭṭhekaṭṭhāti diṭṭhiyā sahajapahānekaṭṭhā , paṭhamamaggasammādiṭṭhivaseneva taṃ veditabbaṃ .
‘‘ Diṭṭhekaṭṭhaavijjādayo ’’ tipi pāṭho .
Etasmiṃ pakkhe catumaggasammādiṭṭhiyā saṅgaho kato hoti .
Uparimaggasammādiṭṭhiyā pana diṭṭhiṭṭhāne taṃtaṃmaggavajjho māno gahetabbo .
So hi ‘‘ ahan ’’ ti pavattiākārato diṭṭhiṭṭhāniyo .
Pakāsetīti kiccapaṭivedhena paṭivijjhati .
Teneva hi aṅgenāti teneva sammādiṭṭhisaṅkhātena maggaṅgena .
Tathāpavattitena karaṇabhūtena , tena vā kāraṇena .
Aṅga-saddo hi kāraṇatthopi hotīti .
Tatthāti magge , maggacittuppāde vā .
Imassevāti ariyamaggapariyāpannasseva .
Yadipi viramitabbato viramantassa cetanāpi labbhateva , viratiyā eva pana tadā padhānabhāvoti āha ‘‘ viramaṇakāle vā viratiyo ’’ ti .
Subhāsitādīti asamphappalāpādi .
Ādi -saddena apisuṇādi saṅgahitā .
Bhāsanādīti ettha pana kāyasucaritādi .
Amaggaṅgattāti amaggasabhāvattā .
Tameva cetanāya amaggasabhāvataṃ dassetuṃ ‘‘ ekassa
V0.75 ñāṇassā ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha sammāvācādikiccattayaṃ nāma micchāvācādīnaṃ tiṇṇaṃ pāpadhammānaṃ samucchindanaṃ , maggacetanā ca taṃsabhāvā na hotīti na tassā maggakkhaṇe sammāvācādibhāvasiddhi .
Taṃsiddhiyan ti kiccattayasiddhiyaṃ .
Yathā panassā pubbabhāge subhāsitavācādibhāvo , evaṃ maggakkhaṇepi siyā .
Evaṃ sante yathā tattha ekassa sammāsaṅkappassa tikiccatā , sammādiṭṭhiādīnañca ekekānaṃ catukiccatā , evaṃ ekā maggacetanā sammāvācādikiccattayassa sādhikā bhaveyya , tathā ca sati magge sammāvācādīni tīṇi aṅgāni na bhaveyyuṃ , chaḷaṅgiko ca ariyamaggo siyāti tayidamāha ‘‘ ekāya cetanāyā ’’ tiādinā .
Yasmā panetaṃ natthi , tasmā maggapaccayatāvacanato ca na cetanāya maggabhāvoti maggakkhaṇe viratiyova sammāvācādayo .
Brūhanaṃ sukhaṃ .
Santasukhaṃ upekkhā .
Sā hi ‘‘ upekkhā pana santattā , sukhamicceva bhāsitā ’’ ti ( visuddhi .2.644; vibha . aṭṭha .232) vuttā .
Vitakkādīnan ti teyeva abhiniropanādayo pākaṭapariyāyena vuttā .
Vacīsaṅkhārabhāvato
M0.77 vacībhedassa upakārako vitakko .‘‘ Sāvajjā … pe … upakārako evā ’’ ti iminā vacībhedataṃ samuṭṭhāpakacetanānaṃ viya viratiyāpi visesapaccayo vitakkoti dasseti .
Vacībhedaniyāmikā vācāti vacīduccaritaviratimāha .
Sā hi sammāvācābhūtā micchāvācāsu saṃyaminī .
Tattha yathā visaṃvādanādimicchāvācato avirato micchākammantatopi na viramateva .
Yathāha –
‘‘ ekaṃ dhammaṃ … pe … akāriyan ’’ ti ( dha . pa .176).
Tathā avisaṃvādanādinā sammāvācāya ṭhito sammākammantampi pūretiyevāti āha ‘‘ vacībheda … pe … upakārikā ’’ ti .
Dhammānaṃ pavattiniṭṭhābhāvato yathā gatīti nibbatti vuccati , evaṃ pavattibhāvato rasalakkhaṇānipīti āha ‘‘ kiccādisabhāve vā ’’ ti .
Abhinandanan ti taṇhādivasena abhinandanaṃ .
Vācuggatakaraṇaṃ uggaho , atthaparipucchanaṃ paripucchāti tadubhayaṃ savanādhīnanti āha ‘‘ savanañāṇe eva avarodhaṃ gacchantī ’’ ti .
Ñāṇena paricchinditvā gahaṇaṃ pariggaṇhanaṃ .
Tassāti
V0.76 payogassa .Soti kāmavitakkappavattiyā kāraṇabhūto subhanimitte ayonisomanasikāro .
Tassāti kāmavitakkassa .
Gataṃ gamanaṃ pavatti , tassa upāyoti gatamaggo .
Pahātabbaekattan ti pahātabbatāsāmaññaṃ .
Maggabhāvena catubbidhampi ekattenāti sotāpattimaggādivasena catubbidhampi maggabhāvena ekattena sāmaññato gahetvā ‘‘ assā ’’ ti ekavacanena vuttanti attho .
Sabbassa maggassa aññamaññaṃ sadisatā , tathā asadisatā ca ekaccasadisatā ca jhānaṅgavasena sabbasadisasabbāsadisaekaccasadisatā , so eva visesoti yojetabbaṃ .
Vipassanāniyāmaṃ dhuraṃ katvā āhāti sambandho .
Idha panāti imissā sammohavinodaniyaṃ .
Sammasi … pe … nivattanatoti paṭhamattheravādaṃ vadanto tadajjhāsayaṃ purakkhatvā vadatīti adhippāyena vuttaṃ .
Itarathā itaravādāpettha dassitā evāti .
Pādakajjhānaniyāman ti pādakajjhānaniyāmaṃ dhuraṃ katvā āhāti yojanā .
‘‘ Vipassanā
M0.78 … pe … daṭṭhabbo ’’ ti kasmā vuttaṃ .Na hi tassā idha paṭikkhepatā atthi .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ keci vuṭṭhānagāminivipassanā niyāmetīti vadantī ’’ ti ?
Nayidamevaṃ .
Idhāpīti idha pādakajjhānaniyāmepi vipassanāniyāmo na paṭikkhittoti ayañhettha attho .
Tenevāha ‘‘ sādhāraṇattā ’’ ti .
‘‘ Idha panā ’’ ti imināpi paṭhamattheravādo saṅgahitoti veditabbo .
Yadi evaṃ kasmā vipassanāniyāmo visuṃ gahitoti ?
Vādattayāvidhuratādassanatthaṃ .
Aññe cācariyavādāti sammasitajjhānapuggalajjhāsayavādā .
‘‘ Āruppe tikacatukkajjhānaṃ … pe … na lokiyan ’’ ti idaṃ theravāde āgataṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ tantiṃ katvā ṭhapitanti aṭṭhasāliniyaṃ saṅgahetvā vuttanti āha ‘‘ vuttaṃ aṭṭhasāliniyanti adhippāyo ’’ ti .
Yesūti pacchimajjhānavajjāni sandhāya vadati .
Tattha hi arūpuppattiyaṃ saṃsayo , na itarasmiṃ .
‘‘ Catukkapañcakajjhānan ’’ ti vutte avisesato sāsavānāsavaṃ apekkhīyati , nivattetabbagahetabbasādhāraṇavacanenettha sāsavato avacchindanatthaṃ ‘‘ tañca lokuttaran ’’ ti vatvā nivattitadhammadassanatthaṃ ‘‘ na lokiyan ’’ ti vuttanti dassento āha ‘‘ samudāyañca … pe … āhā ’’ ti .
Itarathā byabhicārābhāvato ‘‘ lokuttaran ’’ ti visesanaṃ niratthakaṃ
V0.77 siyā .Tayo maggāti dutiyamaggādayo .
Tajjhānikan ti tikacatukkajjhānikaṃ sotāpattiphalādiṃ .
Aññajhānikāpīti tikacatukkajjhānato aññajhānikāpi catukkajjhānikāpi maggā uppajjanti .
Pi -saddena tajjhānikāpi tikacatukkajjhānikāti attho .
Yadi evaṃ catuvokārabhavepi pañcavokārabhave viya maggassa tikacatukkajjhānikabhāve kenassa jhānaṅgādiniyāmoti āha ‘‘ jhānaṅgādiniyāmikā pubbābhisaṅkhārasamāpattī ’’ ti .
Pubbābhisaṅkhārasamāpattīti ca pādakabhūtā attanā atikkantadhammavirāgabhāvena vipassanāya pubbābhisaṅkhārakārī arūpasamāpatti , phalasamāpatti vā .
Tenāha ‘‘ pādakan ’’ ti .
Na sammasitabbāti na sammasitabbā samāpatti jhānaṅgādiniyāmikā sammasitabbānaṃ tikacatukkajjhānānaṃ tattha anuppajjanato , itarattha ca visesābhāvato .
Phalassapīti catutthapañcamajjhānikaphalassapi .
Dukkhañāṇādīnan ti dukkhasamudayañāṇānaṃ .
Taṃtaṃkusalārammaṇārammaṇattāti kāmāvacarādīsu yena yena kusalena saddhiṃ nekkhammasaṅkappādayo uppajjanti , tassa tassa kusalassa ārammaṇaṃ ārammaṇaṃ etesanti taṃtaṃkusalārammaṇārammaṇā
M0.79 , tabbhāvato .Taṃtaṃviramitabbādiārammaṇattāti visaṃvādanavatthuādiārammaṇattā .
Vītikkamitabbato eva hi viratīti .
‘‘ Aṅgānan ’’ ti idaṃ ‘‘ nekkhammasaṅkappādīnan ’’ ti etthāpi yojetabbaṃ avayavena vinā samudāyābhāvato .
Visesapaccayoti bhinnasīlassa , aparisuddhasīlassa vā sammappadhānāsambhavato samādhānassa viya vāyāmassa sīlaṃ visesapaccayo .
Ayañca attho yadipi purimasiddhasīlavasena yutto , sahajātavasenāpi pana labbhatevāti dassento ‘‘ sampayuttassāpī ’’ ti āha .
Sahajameva cettha adhippetanti āha ‘‘ sampayuttasseva cā ’’ tiādi .
Sammoso pamādo , tappaṭipakkho asammoso appamādo , so cittassa ārakkhāti āha ‘‘ cetaso rakkhitatā ’’ ti .
Sīlakkhandho cāti ca -saddena samādhikkhandho ca .
Khantippadhānattā sīlassa adosasādhanatā , nīvaraṇajeṭṭhakassa kāmacchandassa ujuvipaccanīkabhāvato samādhissa alobhasādhanatā daṭṭhabbā .
Sāsanan ti paṭivedhasāsanaṃ ,‘‘ sāsanabrahmacariyan ’’ ti ca vadanti .
Maggasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .