Nāmarūpapadaniddesavaṇṇanā
228. Yadipi suttante abhidhamme ca paṭiccasamuppādaniddese rūpapadassa desanābhedo natthi , abhidhamme pana ‘‘ sabbaṃ rūpaṃ na hetū ’’ tiādinā ( dha . sa .584) suttantato
M0.128 tassa desanābhedo atthevāti āha ‘‘ suttantā … pe … bhedo ’’ ti .Saṅkhyeyyesu paricchedato gahitesu atthasiddho tattha saṅkhyāparicchedoti vuttaṃ ‘‘ atthato pana vuttameva hotī ’’ ti .
Opapātikasattesūti vā sāmaññato sabbe opapātikā vuttā .
Tesu brahmakāyikādiggahaṇena rūpāvacarāva vuttāti tadaññe sandhāya sesaopapātikānan ti sesaggahaṇaṃ sātthakameva .
Vuttanayenāti ‘‘ dve vā tayo vā dasakā , omato ādinā sahā ’’ tiādinā ( vibha . aṭṭha .227) rūpamissakaviññāṇe vuttanayena .
‘‘ Dve santatisīsānī ’’ ti ārabbha yāva ‘‘ satta santatisīsānī ’’ ti ( vibha . aṭṭha .228) ettakaṃ aṭṭhakathāpāṭhaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ sattakapariyosānan ’’ ti .
Ekekacittakkhaṇe tikkhattuṃ rūpuppattiṃ ananujānanto āha ‘‘ iminādhippāyenā ’’ ti .
Cittassa uppādakkhaṇeyeva sabbaṃ rūpaṃ uppajjatīti hi attano adhippāyo .
‘‘ Rūpājanakakammajan ’’ ti idaṃ bhūtakathanamattaṃ daṭṭhabbaṃ pañcaviññāṇānaṃ ataṃsabhāvatābhāvā .
Rūpājanakakammajan ti vā cuticittaṃ sandhāya vuttaṃ .
Paṭisandhicittaṃ pana ‘‘ pavattiyan ’’ ti imināva nivattitaṃ .
‘‘ Sabbesampi cuticittaṃ rūpaṃ na samuṭṭhāpetī ’’ ti ( dha . sa . mūlaṭī .636) aṭṭhasālinīṭīkāyaṃ vuttovāyamattho .
Pañcaviññāṇakkhaṇe tappaccayā rūpuppattiyā abhāvena vuttaṃ ‘‘ pañcaviññāṇappavattikālaṃ
V0.124 sandhāyā ’’ ti .Tatthāpi asahajātaviññāṇapaccayā attheva rūpuppattīti āha ‘‘ sahajātaviññāṇapaccayañcā ’’ ti .
Bhavaṅgādīti bhavaṅgasampaṭicchanasantīraṇatadārammaṇāni .
Aññenāti yathāvuttakammaviññāṇato aññena abhisaṅkhāraviññāṇena .
Rūpameva hi kusalākusalakiriyacittappavattikkhaṇe abhisaṅkhāraviññāṇapaccayā uppajjati , na nāmaṃ bhavaṅgaṃ .
Taṃjanakenāti bhavaṅgādijanakena .
Kammaviññāṇappaccayā vipākacittappavattikāle vipākanāmassa kammasamuṭṭhānarūpassa ca vasena .
Sahajātaviññāṇapaccayā pana itaracittappavattikālepi vipāko vipākanāmavasena , cittasamuṭṭhānarūpavasena ca nāmarūpassa sambhavo dassetabboti āha ‘‘ sahajāta … pe … yojetabban ’’ ti .
Rūpasaddena ca attano ekadesenāti sambandho .
‘‘ Sarūpānaṃ ekadeso ekavibhattiyan ’’ ti ( pāṇinī 1.2.64) saddalakkhaṇaṃ sandhāyāha
M0.129 ‘‘ sarūpānaṃ ekadeso ’’ ti .Icchito hi ekadesarūpānampi ekadeso yathā ‘‘ nidassitavipakkhehī ’’ ti .
Nidassito ca nidassitavipakkho ca nidassitavipakkhoti ayañhettha attho .
‘‘ Ṭhānan ’’ ti iminā sesasaddassa atthaṃ vadati .
Sarūpena ṭhapanañhi idha sesanaṃ .
Yaṃ-taṃ -saddānaṃ abyabhicāritasambandhattā avuttampi tato-saddaṃ ānetvā āha ‘‘ tato yuttameva idanti yojetabban ’’ ti .
Vipākassa ajanakaṃ vipākājanakaṃ , nissandaphalamattadāyakakammaṃ , taṃ samuṭṭhānaṃ etassāti vipākājanakakammasamuṭṭhānaṃ .
Vuttanayenāti ‘‘ vatthukāyavasena rūpato dve santatisīsāni , tayo ca arūpino khandhā ’’ tiādinā ( vibha . aṭṭha .228) vuttena nayena .
Ubhayan ti nāmaṃ rūpañca .
Kammārammaṇapaṭisandhiādikāleti ettha ādi -saddena sammasanādikālasaṅgaho daṭṭhabbo .
Tan ti abhisaṅkhāraviññāṇaṃ .
Yadipi ‘‘ atthi rūpaṃ cittasamuṭṭhānan ’’ tiādivacanato ( dha . sa .584) rūpassapi viññāṇapaccayatā suttato jānitabbā , viññāṇasannissitā iṭṭhānubhavanādayo tasmiṃ sati sabbhāvato , asati ca abhāvato yathā saddheyyādivatthumhi saddhādayoti nāmassapi yuttito viññāṇapaccayatā siddhā , aṭṭhakathāyaṃ pana vuttamatthaṃ dassento ‘‘ suttato nāmaṃ … pe … jānitabban ’’ ti āha .
Yāvadeva paccayapaccayuppannadhammamattatāvibhāvanamukhena aviparītato pavattinivattisandassanaṃ paṭiccasamuppādadesanā , tāvadeva ca dhammacakkappavattananti dassento ‘‘ yasmā ’’ tiādimāha
V0.125 .Yasmā pana pavattinivattivibhāvanato saccadesanāva paccayākāradesanā , saccadesanā ca dhammacakkappavattanaṃ .
Yathāha ‘‘ idaṃ dukkhanti me bhikkhave … pe … bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitan ’’ tiādi , tasmā ‘‘ viññāṇapaccayā nāmarūpan ’’ ti padassa saccadesanābhāvadīpanena dhammacakkappavattanabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ nāmarūpamattatāvacaneneva vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Nāmarūpapadaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .