Saḷāyatanapadaniddesavaṇṇanā
229. Yathāsambhavan ti
M0.130 sambhavānurūpaṃ .Tena catunnaṃ tāva bhūtānaṃ sahajātanissayaatthiavigatavasena cakkhāyatanādīnaṃ pañcannaṃ paccayabhāvo , vatthūsu pana hadayavatthuno chaṭṭhāyatanassa paṭisandhiyaṃ sahajātanissayaaññamaññavippayuttaatthiavigatavasena , pavattiyaṃ yasmā anantaracittena saddhiṃ uppannameva vatthu ṭhitippattiyā balavabhāvena tassa nissayo bhavituṃ sakkoti , na sahajātaṃ , tasmā purejātanissayavippayuttaatthiavigatavasena .
Itaravatthūnaṃ pañcaviññāṇasaṅkhātassa chaṭṭhāyatanassa indriyapaccayavasena ca , jīvitassa indriyaatthiavigatavasena paccayabhāvo vuttoti daṭṭhabbo .
Ekappakārenevāti yathā cakkhādīnaṃ manāyatanassa paṭiniyatadassanādikiccānuvidhānato niyato ekappakāreneva paccayabhāvo , na evaṃ rūpāyatanādīnaṃ , tesaṃ pana rūpārammaṇādinā pakārantarena tassa paccayabhāvoti ‘‘ aniyamato ’’ ti vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ niyamato ’’ ti padaṃ ‘‘ sasantatipariyāpannan ’’ ti iminā sambandhitvā atthaṃ vadanti ‘‘ ekantena sasantatipariyāpannan ’’ ti .
‘‘ Chaṭṭhāyatanañca manāyatanañca chaṭṭhāyatanan ’’ ti iminā viggahena atthato , itarehi dvīhi saddatopi atthatopi sarūpataṃ dasseti .
‘‘ Cakkhādīhi saha ‘ saḷāyatanan ’ ti vuttan ’’ ti vuttanayena ekasesaṃ katvā manāyatanaṃ cakkhādīhi saddhiṃ ‘‘ saḷāyatanan ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ ‘‘ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti .
Yathāvuttoti ‘‘ chaṭṭhāyatanañca manāyatanañcā ’’ tiādinā attanā
V0.126 vuttappakāro .Sabbatthāti nāmarūpasaddena saḷāyatanasaddena ca saddasarūpatāsu , atthasarūpatāsu vā .
Yadi suttantabhājanīye vipākachaṭṭhāyatanameva adhippetaṃ , atha kasmā ‘‘ itaraṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Avipākañhi tattha itaranti adhippetanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ paccayanaye panā ’’ tiādi .
Sahajātādīsu hetuāhārindriyapaccaye pakkhipitvā dasadhā , tato ekaṃ apanetvā navadhā , tato ekaṃ apanetvā aṭṭhadhā paccayabhāvo veditabbo .
Evamettha sādhāraṇavasena avakaṃso , hetuādiasādhāraṇavasena ukkaṃsoti jhānādīnampi vasena veditabbo .
Paṭisandhiyaṃ
M0.131 arūpadhammā kammajarūpassa uppādakkhaṇe paccayā hontīti ‘‘ pavatte ’’ ti viseseti .‘‘ Pacchājātavippayuttādayo evā ’’ ti niyamena sahajātapurejātavippayuttādayo nivatteti .
‘‘ Avasesamanāyatanassā ’’ ti avasesaggahaṇampi pakaraṇato visiṭṭhavisayamevāti dassetuṃ ‘‘ pañcakkhandhabhave ’’ tiādimāha , yato aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vatthurūpan ’’ tiādi vuttaṃ .
Yathāsambhavaṃ yojetabboti nāmarūpassa paṭisandhiyaṃ sahajātaaññamaññanissayaatthiavigatādipaccayabhāvo sahajātādisādhāraṇapaccayabhāvo , sampayuttavipākahetuāhārindriyādipaccayabhāvo sampayuttādiasādhāraṇapaccayabhāvo nāmassa , rūpassa pana vippayuttapaccayabhāvo yojetabbo .
Saḷāyatanapadaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .