1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
Uddesavaṇṇanā
189. Saccavinimuttaṃ
M0.60V0.58 natthi pavattinivattitadubhayahetusandassanavasena pavattanato .Saccesu kamatīti saccesu visayabhūtesu pavattati .
Desetabbatthavisayā hi desanāti .
Etesu kamatīti etesu ariyasaccesu pariññādikiccasādhanavasena pavattati .
‘‘ Sīlasamādhipaññāsaṅkhātan ’’ ti vuttaṃ atthasabhāvaṃ kamanakiriyāya kattubhāvena gahitanti pākaṭataraṃ katvā dassetuṃ ‘‘ kiṃ kamatī ’’ ti pucchati .
Tabbohārenāti tadupacārena .
Etena nippariyāyena atthasabhāvaṃ sāsanaṃ , pariyāyena vacanasabhāvanti dasseti .
Taṃsabhāvāti dukkhādisabhāvā .
Amusāsabhāvāti bādhanādibhāvena bhūtasabhāvā .
Aññākārarahitāti abādhanādiākāravivittā .
Dvidhāti dukkhadukkhatātannimittatāhi .
Rāgādikilesapariḷāho kilesadāho .
Santānassa avipphārikatākaraṇaṃ puggalahiṃsanaṃ .
Attano eva tikhiṇabhāvoti saṅkhatadhammassa attano sabhāveneva rujāvahatikkhabhāvo .
Sarasenevāti sabhāveneva .
Sampiṇḍakassa samudayassa , kilesasantāparahitassa maggassa , avipariṇāmassa nirodhassa dassanena yathāsaṅkhyaṃ dukkhassa saṅkhatasantāpavipariṇāmaṭṭhā āvi bhavantīti āha ‘‘ itare yathākkamaṃ samudayamagganirodhadassanehi āvibhavanākārā ’’ ti .
Byāpetvāti bhavādīsu nānārammaṇesu ca visaṭā hutvā .
Anekatthattā dhātūnaṃ ‘‘ ūhanaṃ rāsikaraṇan ’’ ti vatvā puna tadatthaṃ vivarati ‘‘ dukkhanibbattanan ’’ ti .
Ekavokārabhavepi hi rāsibhūtameva dukkhaṃ nibbattati anekadhammasamūhato
V0.59 , pageva catupañcavokārabhavesu .Ettha ca byāpanatthaṃ ākāraṃ , tassa ca ya-kārāgamaṃ katvā sampiṇḍanatthaṃ āyūhanan ti padaṃ veditabbaṃ .
Nidadātīti dukkhassa ekantakāraṇattā taṃ nidassentaṃ viya janetīti dassento ‘‘ idaṃ taṃ dukkhan ’’ tiādimāha .
Dukkha … pe … āvi bhavati rogadassanena viya roganidānaṃ .
Saṃyoga … pe … dassanehīti saṃyogaṭṭho visaṃyogasabhāvassa nirodhassa , palibodhaṭṭho niyyānasabhāvassa maggassa dassanena āvi bhavatīti attho .
Teti saṃyogapalibodhaṭṭhā .
Etthāti
M0.61 etasmiṃ ārammaṇabhūte sati .Samudayato viveko vivekaṭṭho .
Nirodho ca taṇhākkhayabhāvato samudayato vivitto , tasmā avivekabhūtassa samudayassa dassanena nirodhassa vivekaṭṭho āvi bhavati , nibbānādhigamahetubhūtassāpi maggassa sappaccayatāya saṅkhatabhāvaṃ passato appaccayassa nirodhassa asaṅkhataṭṭho āvi bhavati , tathā maraṇadhammatāya dukkhaṃ vinassantaṃ passato amaraṇadhammassa nirodhassa amataṭṭho āvi bhavatīti imamatthaṃ dasseti ‘‘ vivekā ’’ tiādinā .
Itare samudayanirodhadukkhadassanehīti ettha samudayadassanena ‘‘ nāyaṃ hetu nibbānādhigamāya , ayaṃ pana hetū ’’ ti hetuṭṭho āvi bhavati .
Tathā paramagambhīrassa nipuṇatarassa duddasassa nirodhassa dassanena dassanaṭṭho sukhumarūpadassanena cakkhuno viya , dukkhadassanena pana anekarogāturakapaṇajanadassanena issarajanassa uḷārabhāvo viya maggassa ādhipateyyaṭṭho āvi bhavati .
Te panete hetuṭṭhādike sarūpato dassetuṃ ‘‘ tattha palibodhupacchedavasenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha palibodhupacchedavasenāti samudayappahānavasena .
‘‘ Maggādhipatino dhammā ’’ ti vacanatoti yasmā satipi jhānādīnaṃ ārammaṇādhipatibhāve ‘‘ jhānādhipatino dhammā ’’ ti evamādi na vuttaṃ ,‘‘ maggādhipatino dhammā ’’ icceva pana vuttaṃ .
Tasmā sātisayo maggaṅgadhammānaṃ ārammaṇādhipatibhāvo .
Tenāha ‘‘ visesato vā ārammaṇādhipatibhūtā maggaṅgadhammā hontī ’’ ti .
So tesaṃ ākāroti yo maggaṅgānaṃ garuṃ katvā paccavekkhaṇavasena pavattadhammānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāsaṅkhāto ākāro , so maggassa ādhipateyyaṭṭho .
Purimo pana ādhipateyyaṭṭho sahajātādhipativasena vutto .
Abhisametabbaṭṭhoti yathāvuttapīḷanādiatthameva paṭivijjhitabbatāya ekajjhaṃ katvā vadati .
Tena abhisamayasaddaṃ kammatthaṃ dasseti .
Abhisamayassāti ñāṇassa .
Pavattiākāroti parijānanādivisesākāro .
So hi maggakkhaṇe asammohato
V0.60 siddho , pacchā paccavekkhaṇādinā pākaṭo hoti .Ākāropi ñāṇena araṇīyato atthoti vuccatīti katvā tatiyanayo dassito .
Pīḷanādinā dassito visayavibhāgenapi visayivibhāgo hoti yathā ‘‘ rūpasaññā , saddasaññā ’’ ti ( saṃ . ni .3.57).
Kucchitaṃ
M0.62 khan ti garahitaṃ hutvā asāraṃ .‘‘ Samāgamo ’’ tiādinā anvayato byatirekato ca saṃ -saddassa saṃyogatthajotakattamāha .
‘‘ Uppannaṃ uditan ’’ tiādīsu kevalassa panna -saddassa , ita -saddassa ca payoge uppattiatthassa anupalabbhanato , u -saddassa ca payoge upalabbhanato so uppattiatthaṃ dīpetīti āha ‘‘ evaṃ uppannaṃ uditanti etthāpī ’’ ti .
Visuṃ payujjamānāti āgama-ita-padehi vinā payujjamānā .
Sadhātukan ti antonītena dhātunā sadhātukaṃ .
Teneva te ‘‘ upasaggā ’’ ti ca vuttā .
Dukkhavivekabhāvan ti dukkhavivittataṃ .
Nivattiyāti nibbānassa .
Nivattetvāti anuppādasaddena visesanavasena nivattetvā .
Nirodhapaccayatā nirodhassa maggassa ārammaṇapaccayatā .
Puggalasacchikiriyādhammabhāvehīti puggaladhammabhāvena sacchikaraṇadhammabhāvena ca .
Phalan ti ariyaphalaṃ .
Tassāti niṭṭhānabhūtāya phalasaṅkhātāya dukkhanirodhappattiyā abhisamayabhūtāya dukkhanirodhappattiyā paṭipadatā daṭṭhabbā .
Paṭivijjhanakāle nippariyāyena buddhādisamaññāti āha ‘‘ paṭividdhakāle pavattan ’’ ti .
Tato evāti tena pakāsitattā eva .
Tannimittabhāvoti jātiādi viya adhiṭṭhānabhāvena dukkhassa kāraṇabhāvo , na samudayasaccaṃ viya pabhavabhāvena .
Udayabbayapīḷitabhāvo saṅkhāradukkhatā .
Pavattanamevāti pavatti eva .
Kiccaṃ rasoti rasassa kiccatthataṃ dasseti .
Pavattinivattīsūti niddhāraṇe bhummaṃ .
Avikāratā vikārābhāvo niccatā .
Marīcimāyāattānan ti marīciyā māyāya attano ca ariyañāṇassāti ariyānaṃ ñāṇassa .
Tena ariyānaṃ maggañāṇānusārena pavattanakañāṇampi saṅgahitaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ avitathagāhakassā ’’ tiādi
V0.61 .Tesan ti paṭivedhapaccavekkhaṇañāṇānaṃ .
Tattha paṭivedhañāṇassa paṭivijjhitabbatā gocarabhāvo , itarassa ārammaṇabhāvo .
Paṭivijjhitabbatā , ārammaṇabhāvo vā paṭivedhañāṇassa gocarabhāvo , itarassa ārammaṇabhāvova .
Bādhakappabhavabhāvenāti bādhakassa uppādakabhāvena visuṃ gahitattā na taṇhā bādhakabhāvena gahitā pavattipavattihetūnaṃ asaṅkaravasena bodhanato .
Evañca katvā abhidhammabhājanīyepi ayamatthavaṇṇanā yujjateva
M0.63 .Yadipi evaṃ ‘‘ dukkhameva bādhakan ’’ ti niyamānupapatti , samudayabhāvappasaṅgo cāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ jātiādīnaṃ viya vā ’’ tiādi .
Bādhakattassa bādhakatte ca niyamoti āha ‘‘ dvidhāpi bādhakatthāvadhāraṇenā ’’ ti .
Yathā hi bādhakattassa dukkhe niyatatā , evaṃ dukkhassa ca bādhakatte niyatatāti .
Suttantabhājanīye taṇhāya eva samudayabhāvassa dassitattā taṇhāvasena niyamaṃ dassento ‘‘ na taṇhāya vinā ’’ tiādimāha .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā hesāti .
‘‘ Kusalehi vinā ’’ tiādinā dukkhahetutāya taṇhāya padhānabhāvamāha .
Tathā hi sā kammavicittatāya hetubhāvaṃ gacchantī visesena kammassa sahakārikāraṇaṃ hotīti .
Dvidhāpi niyamenāti maggova niyyānaṃ , niyyānameva ca maggoti dvippakārena niyamena .
Vacīsaccaṃ saccavācā , taṃsamuṭṭhāpikā cetanā cāti āha ‘‘ viratisacceti musāvādaviratiyan ’’ ti .
Keci pana ‘‘ viratisaccaṃ samādānaviratī ’’ ti vadanti , tesampi na samādānamattaṃ viratisaccaṃ , atha kho samādānāvisaṃvādanaṃ .
Taṃ pana paṭiññāsaccattā musāvādaviratiyeva hoti .
Tenāha ‘‘ na hi aññaviratīsu saccasaddo niruḷho ’’ ti .
Satipi dukkhasamudayāvabodhe yāvadeva nirodhamaggādhigamatthā paññābhāvanāti pacchimadvayasseva saccatthaṃ sātisayaṃ , tadadhigamassa ca avivādahetukaṃ sutte vibhāvitaṃ dassento ‘‘ tassa panā ’’ tiādimāha .
Ṭhānaṃ natthīti attano vādapatiṭṭhāpanakāraṇaṃ natthīti attho .
Attabhāvapaṭilābheneva sattānaṃ jātiādīnaṃ patti sammukhībhāvo ca jāyatīti āha ‘‘ sampattatā , paccakkhatā ca paṭhamatā ’’ ti .
Bhagavato desanākkameneva vā paṭhamāditā daṭṭhabbā .
Parijananādīhīti
V0.62 pariññāppahānasacchikiriyābhāvanāhi , nissakkavacanañcetaṃ aññasaddapekkhāya .Dhammañāṇakiccan ti sabhāvadhammāvabodhakiccaṃ .
Pariññeyyādīni etapparamānevāti ito paraṃ neyyaṃ natthīti dasseti .
Dukkhādīnaṃ ariyasaccabhāvassa anurūpaṃ yuttaṃ , ācariyaparamparāgataṃ vā savanaṃ anussavo .
Sutānusārena , aññathā vā kakkhaḷaphusanādianiccādisabhāvasāmaññākārapariggaṇhanaṃ ākāraparivitakko .
Yathāvitakkitākārassa diṭṭhisaṅkhātāya dassanabhūtāya paññāya nijjhānakkhamanaṃ rocanaṃ diṭṭhinijjhānakkhanti
M0.64 .Ādicco viya pabhāya nirodhaṃ phusati sacchikaroti kilesandhakāraṃ viddhaṃseti .
Cattāripi saccāni passatīti vuttaṃ ‘‘ yo , bhikkhave , dukkhaṃ passatī ’’ tiādinā .
Kālantaradassanan ti nānābhisamayaṃ vadati .
Ekadassinoti ekasaccadassino .
Na yojetabbā siyāti yojanāyañca sabbadassanaṃ dassanantaraparamanti dassanānuparamo āpajjeyya , saccānañca nānābhisamaye dukkhadassanādīhi paṭhamamaggādippaheyyānaṃ saṃyojanattayādīnaṃ ekadesappahānaṃ āpajjati .
Tathā ca sati ekadesasotāpattimaggaṭṭhatā , tadanantarañca pattabbena phalena ekadesasotāpannatā ca āpajjati , tasmā na saccānaṃ nānābhisamayo yutto .
Yathā ca nānābhisamayo na yutto , evaṃ ārammaṇābhisamayopi .
Yadi hi ārammaṇakaraṇena catusaccābhisamayo icchito , na maggo sayameva attānaṃ ārammaṇaṃ karotīti aparipuṇṇo saccābhisamayo siyā .
Aññena maggena maggo ālambīyatīti paripuṇṇovāti ce ?
Evaṃ sati yena maggena maggo ālambito , sopi aññena , sopi aññenāti anavaṭṭhānaṃ siyā , tasmā na ārammaṇapaṭivedhato catusaccābhisamayo yutto , vuttanayeneva pana yutto .
Kiñca paricchinditabbaṃ samucchinditabbañca ālambitvā paricchedasamucchedabhāvanā maggañāṇassa na yuttā tato anissaṭabhāvato , sabbasaṅkhatavinissaṭaṃ nibbānameva pana ārammaṇatā yuttā .
Ahetukadiṭṭhi akiriyadiṭṭhiggahaṇena gahitā hetubyāpārova paramatthato kiriyāti katvā .
Pavattetīti sajjati , pavattiyā vā hetu hoti .
Nivattetīti saṃharati palayaṃ gameti , palokatādivasena vā mokkhahetu hoti .
Padhānatoti pakatito , yaṃ ‘‘ abyattan ’’ tipi vuccati .
‘‘ Kālo
V0.63 karoti bhūtāni , kālo saṃharatī pajā ;Kālo sutte jāgarati , kālo hi duratikkamo ’’ ti .
–
Evaṃvādā kālavādino .
‘‘ Kaṇṭakassa tikhiṇatā , kapiṭṭhaphalādīnaṃ parimaṇḍalatā , migapakkhisarīsapādīnaṃ vicittabhāvoti evamādayo kena kāritā ?
Sabhāveneva siddhā , evaṃ sabbampi , na ettha kassaci kāmakāro ’’ ti evaṃvādā sabhāvavādino .
‘‘ Loko niyato acchejjasuttāvutābhejjamaṇisadiso
M0.65 , na ettha kassaci purisakāro ’’ ti evaṃpavattavādā niyativādino ,–‘‘ Yadicchāya pavattanti , yadicchāya nivattare ;
Yadicchāya sukhadukkhaṃ , tasmā yadicchatī pajā ’’ ti .
–
Evaṃpavattavādā yadicchāvādisaṅkhātā adhiccasamuppattivādino ca ettha sabhāvavāde eva antogadhāti daṭṭhabbā .
Aṇūhi loko pavattatīti ājīvakavādaṃ sandhāyāha .
So hi akāraṇapariggaho .
Kaṇādavādo pana issaricchāvasena aṇūnaṃ saṃyogaviyogato lokassa pavattinivattiṃ vadati .
Padhānassa appavattīti mahatādibhāvena apariṇāmo , anabhibyatti vā .
‘‘ Ahamañño , pakati aññā ’’ ti evaṃ pavattapakatipurisantarajānanena attasukhadukkhamohesu avibhāgaggahaṇe nivattite kira vuttanayena padhānaṃ nappavattati , so vimokkhoti kāpilā .
Evamādīti ādi -saddena mahābrahmuno samīpatā , saṃyogoti evamādīnampi saṅgaho veditabbo .
Ekattāti ekabhāvato ekopi vutto .
Tayoti kiccavibhāgena .
Tānīti sammāvācādisīlāni .
Chandassa saddahanānukūlāpi chandanavasena pavatti hotīti saddhindriyasaddhābalehi saddhiṃ chandiddhipādo vutto .
Tādise kāle upekkhānimittānubrūhanena upakārā samādhissa samavāhitāvasena tādisakiccāva upekkhā veditabbā .
Vighātakattāti saṃharaṇīyavasena vihantabhāvato .
Ariyasaccadvayan ti samudayamaggasaccadvayaṃ .
Tenevāti yathāvuttadukkhādisaddānaṃ pariññeyyādivācakattā
V0.64 eva .Ādipadasaṅgahoti ‘‘ dukkhaṃ , na ariyasaccan ’’ ti iminā catukke ādipade saṅgaho .
Tadapekkhan ti ariyasaccasaddāpekkhaṃ dukkhasaddaṃ .
Catutthapadasaṅgahoti ‘‘ neva dukkhaṃ , na ariyasaccan ’’ ti iminā padena saṅgaho .
Avasesakilesādayoti taṇhāvajjakilesā avasesākusalā , sāsavāni kusalamūlāni , sāsavā ca kusaladhammā .
Te hi abhidhammabhājanīye samudayabhāvena vuttā , na ariyasaccabhāvenāti āha ‘‘ samudayo , na ariyasaccan ’’ ti .
Aññāni maggaṅgānīti phalasammādiṭṭhiādayo .
Iminā nayenāti etthāyaṃ yojanā – atthi
M0.66 samudayo , na ariyasaccaṃ , atthi ariyasaccaṃ , na samudayo , atthi samudayo ceva ariyasaccañca , atthi neva samudayo , na ariyasaccaṃ .Tattha paṭhamapadaṃ vuttatthaṃ .
Nirodho ariyasaccaṃ , na samudayo , taṇhā samudayo ceva ariyasaccañca , maggasampayuttā dhammā sāmaññaphalāni ca yassa pahānāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati , tadabhāvato neva samudayo , na ariyasaccaṃ .
Itarasaccadvayaṃ ariyasaccaṃ tassa tassa pabhāvakaṭṭhena siyā samudayo , na pana yassa pahānāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena .
Itaracatukkadvayepi ādipadaṃ vuttatthameva .
Sesesu samudayo ariyasaccaṃ , na nirodho , asaṅkhatadhātu nirodho ceva ariyasaccañca , maggasampayuttā dhammā , sāmaññaphalāni ca yassa sacchikiriyāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena neva nirodho , na ariyasaccaṃ .
Itarasaccadvayaṃ ariyasaccaṃ , nirodhadhammatāya siyā nirodho , na pana yassa sacchikiriyāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena .
Tathā nirodho ariyasaccaṃ , na maggo , ariyamaggo maggo ceva ariyasaccañca , maggasampayuttā dhammā , sāmaññaphalāni ca yassa bhāvanāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena neva maggo , na ariyasaccaṃ .
Itarasaccadvayaṃ siyā maggo upapattimaggabhāvato , na pana yassa bhāvanāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena .
Santan ti samānaṃ .
Evaṃ itaresupīti kātabbāpi kiriyā kārakarahitā kevalaṃ attano paccayehi tāya pavattamānāya paccayasāmaggī kiriyaṃ karotīti vohāramattaṃ hoti .
Nibbutigamakesupi eseva nayo .
Sāsavatā asubhatā kilesāsucipaggharaṇato .
Dukkhādīnan ti dukkhasamudayamaggānaṃ .
Samudayādibhāvoti dukkhassa samudayamaggabhāvo , samudayassa maggadukkhabhāvo , maggassa dukkhasamudayabhāvo ca , na pana nirodhabhāvo dukkhādīnanti sambandho .
Aññamaññasamaṅgitāti dukkhādīnaṃ
V0.65 itarītarasabhāvayogo .Taṇhāyāti ādhāre bhummaṃ .
Punabbhavassāti punabhavasaṅkhātassa āyatidukkhassa .
Pakativādīnan ti kāpilānaṃ .
Vikārāti mahatādayo byattā .
Vibhāvatoti abhibyattito , pariṇāmato vā pubbe .
Paṭippalīnā cāti pacchā pakatiyaṃ palayaṃ gatā vesammaṃ muñcitvā sattādisamabhāvena anto samoruddhā .
Tenāha ‘‘ pakatibhāveneva tiṭṭhantī ’’ ti .
Pakatibhāvenevāti abyattabhāveneva
M0.67 .Samudayabhāvenāti taṇhāsaṅkhātapabhavabhāvena .
Aññathā taṃsampayuttaavijjādīnampi samudayabhāvo labbhatevāti .
Avibhattehīti vesammavirahena pakatibhāvaṃ gatehi .
‘‘ Vikārehī ’’ ti sāmaññato vutte ‘‘ mahantā ’’ tiādinā sarūpato dasseti .
Tattha mahantoti mahābuddhi .
Tañhi kāpilā ‘‘ mahāajjhāsayo ’’ ti ca voharanti .
Rūpatammattādayo pañca tammattā , ahaṃkāro cāti cha avisesā .
Cakkhu sotaṃ ghānaṃ jivhā kāyo vācā pāṇi pādo pāyu upatthaṃ manoti ekādasindriyāni .
Pathavī āpo tejo vāyo ākāsanti pañca bhūtavisesā , tehi .
‘‘ Pakatibhāveneva ṭhitehī ’’ ti iminā ‘‘ avibhattehī ’’ ti padassa atthaṃ vadati .
Sagabbhāti sabījā asuññatā .
Tantūsūti suttesu samavāyikāraṇabhūtesu .
Tathā kapālesu .
Tividhañhi te kāraṇaṃ vadanti upādānakāraṇaṃ nimittakāraṇaṃ samavāyikāraṇanti .
Tattha turivemasalākādayo upādānakāraṇaṃ .
Tantavāyo nimittakāraṇaṃ .
Tantavo samavāyikāraṇan ti .
Dvīsu aṇūsūti pathavībhūtesu vā āpotejovāyobhūtesu vā dvīsu paramāṇūsu .
Idhabuddhivohārajanakoti ‘‘ idha tantūsu paṭo , idha kapālesu ghaṭo , idha bīraṇesu ghaṭo ’’ tiādinā nayena hetuphalānaṃ sambandhabhūtena sattānaṃ idhabuddhivohārā jāyanti .
So govisāṇānaṃ viya avisuṃ sahasiddhānaṃ sambandho samavāyo .
Khāṇusenānaṃ viya pana visuṃsiddhānaṃ sambandho saṃyogo .
Tīsu aṇūsu tiaṇukaṃ phalaṃ samavetaṃ ekībhūtamiva sambandhanti yojanā .
‘‘ Samavetan ’’ ti etassa ‘‘ ekībhūtamiva sambandhan ’’ ti idaṃ atthavivaraṇaṃ .
Mahāparimāṇan ti mahantaparimāṇaṃ mahāpathavīādikaṃ ekaṃ phalaṃ , yaṃ te ‘‘ kāriyaṃ drabyan ’’ ti vadanti .
Yehi kāraṇehi āraddhaṃ kāriyadrabyaṃ , tadantogadhāni eva tāni kāraṇāni maññantīti āha ‘‘ attano antogadhehi kāraṇehī ’’ ti .
Sati samavāye hetumhi phalaṃ samavetanti phale hetu siyā , taṃ natthīti dassento āha ‘‘ samavāyābhāvā phale hetu natthīti hetusuññaṃ phalan ’’ ti .
Āhārabhedeti kabaḷīkārādiāhāravisese .
Tappaccayadhammabhedeti ajjhoharaṇīyavatthusaḷāyatanaavijjāabhisaṅkhārasaṅkhāte tesaṃ paccayabhūtadhammavisese , ojaṭṭhamakarūpavedanāpaṭisandhiviññāṇanāmarūpasaṅkhāte
V0.66 vā tannibbattadhammavisese , te paccayā etesaṃ dhammavisesānanti tappaccayadhammabhedāM0.68 .Rūpādiārammaṇavasena vāti yojanā .
Yānadvayavasenāti samathavipassanāyānadvayavasena .
Kiñcāpi maggakkhaṇe samathavipassanā yuganaddhāva , yathā pana suññatādisamaññā , evaṃ samathavipassanāsamaññāpi āgamanato maggassa siyunti āha ‘‘ āgamanavasena vutto ’’ ti .
Yassa vā paññindriyaṃ adhikaṃ , tassa maggo vipassanā , itarassa samathoti evamettha attho daṭṭhabbo .
Samādhijāti samādhānaṭṭhova .
Tato evāti samādhianuguṇakiriyattāva .
Ādāya ūhitvāti gahetvā viya takketvā vitakketvā .
Dvinnan ti sammādiṭṭhisammāsaṅkappānaṃ .
Purimakālassa viya niddeso yathā ‘‘ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā ’’ ti ,‘‘ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā ’’ ti ca .
Ogāhitun ti ñāṇena paṭivijjhituṃ .
Gahetuṃ asakkuṇeyyatāya saṇhattaṃ .
Sukhumāya paññāya gahetabbatāya sukhumattaṃ .
Itīti iminā kamenāti ayamatthoti adhippāyenāha ‘‘ itisaddena vijānanakkamaṃ dassetī ’’ ti .
Evaṃ pakārehīti evaṃ -saddena jotiyamāno eva attho pakāra -saddena vuccatīti ‘‘ evaṃ-saddena vijānanakāraṇabhūte naye dassetī ’’ ti vuttaṃ .
Itīti vā nidassanattho .
Tena vuttappabhede paccāmasanavasena nidasseti .
Evaṃ -saddo idamattho .
Tena evaṃ pakārehīti idaṃpakārehi , īdisehīti attho .
Uddesavaṇṇanā niṭṭhitā .