10. Dasakamātikāvaṇṇanā
760.‘‘ Jātipaccayā
M0.199 jarāmaraṇanti ñāṇaṃ , asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ .Atītampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ , asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ .
Anāgatampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ , asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ .
Yampissa taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ , tampi khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti ñāṇaṃ .
Bhavapaccayā … pe … avijjāpaccayā saṅkhārā … pe … nirodhadhamman ’’ ti ( saṃ . ni .2.34) evamāgatāni sattasattati ñāṇāni .
‘‘ Jarāmaraṇe ñāṇaṃ , jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ , jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ , jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ .
Jātiyā ñāṇaṃ … pe … saṅkhāresu ñāṇaṃ … pe … paṭipadāya ñāṇan ’’ ti ( saṃ . ni .2.33) evamāgatāni catucattārīsaṃ ñāṇāni .
Sutamayañāṇādīni anāvaraṇañāṇapariyosānāni paṭisambhidāmagge ( paṭi . ma . mātikā 1.1 ādayo ) āgatāni tesattati ñāṇāni .
Tenāha ‘‘ tesattati pana … pe … na saṃyuttake ’’ ti .
‘‘ Saṃyuttake ’’ ti vā idaṃ ‘‘ sattasattati ñāṇānī ’’ ti iminā sambandhitabbaṃ , na ‘‘ tesattatī ’’ ti iminā .
Aññattha nikkhepakaṇḍādīsu .
Yathā sammāpaṭivedhābhāvato micchāñāṇādi thusarāsimhi nikhātakhāṇuko viya ārammaṇe cañcalaṃ hoti , na evaṃ hoti yathābhūtāvabodhakaṃ ñāṇanti āha ‘‘ yāthāvapaṭivedhato sayañca akampiyan ’’ ti .
Adhibalakaraṇaṃ upatthambhananti taṃ puggale āropento āha ‘‘ puggalañca … pe … karotī ’’ ti .
Visabhāgadhammesu vā akampiyattho , sabhāgadhammesu upatthambhanattho veditabbo .
Abhimukhaṃ gacchantīti ‘‘ upagacchantī ’’ ti padassa atthavacanaṃ .
Upagamanañcettha sabbaññutāya paṭijānanamevāti vuttaṃ ‘‘ paṭijānanavasenā ’’ ti .
Aṭṭha vā parisā upasaṅkamantīti etthāpi paṭijānanavasena sabbaññutanti yojetabbaṃ .
Aṭṭhasu parisāsu dassitaakampiyañāṇayuttoti sambandho .
Phalasampattipavattīti
V0.199 sappurisūpanissayādīnaṃ kāraṇasampattīnaṃ phalabhūtāya patirūpadesavāsaattasammāpaṇidhiādisampattiyā pavattanaṃ .Ādi -saddena suttasesā saṅgahitā .
Tattha sappurisūpanissayādike .
Kasmā panettha samāne atthakicce paṭivedhañāṇassa viya desanāñāṇassāpi yāva arahattamaggā uppajjamānatā na vuttāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ paṭivedhaniṭṭhattā ’’ tiādi
M0.200 .Paṭivedhaniṭṭhattāti paṭivedhassa pariyosānattā .
Tenāti paṭivedhapariyosānabhūtena arahattamaggañāṇena .
Tadadhigamena hi sampattasakalasabbaññuguṇo bhagavā anantapaṭibhāno anupamāya buddhalīḷāya dhammaṃ desetuṃ samattho ahosi .
‘‘ Paṭiladdhassāpī ’’ ti iminā sabbathā labhāpakassa paṭivedhānurūpatā desanāñāṇassa asakkuṇeyyāti dīpeti , tena ca paṭivedhanamattenettha atthasiddhīti dasseti .
Tenāha ‘‘ desanāñāṇassā ’’ tiādi .
Hānabhāgiyadhamman ti vā hānabhāgiyabhāvassa kāraṇaṃ .
Kāmasahagatasaññādidhamman ti kāmaguṇārammaṇaṃ saññāmanasikārādiṃ .
Pubbeva katābhisaṅkhārādin ti ‘‘ cande vā sūriye vā ettakaṃ gate vuṭṭhahissāmī ’’ tiādinā samāpajjanato pubbe pavattacittābhisaṅkhāraparikammādiṃ .
Tadabhāvaggahaṇenāti kilesāvaraṇābhāvaggahaṇena .
Ṭhitin ti atthibhāvaṃ .
Tabbiparītāyāti ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādikāya micchādiṭṭhiyā .
Ṭhānābhāvan ti appavattiṃ , natthibhāvaṃ vā .
Uparīti imissā balānaṃ anukkamakathāya upari anantarameva .
Vipākāvaraṇābhāvadassanādikassāti ādi -saddena kammāvaraṇābhāvadassanaṃ saṅgaṇhāti .
Itaran ti adhigamassa aṭṭhānadassanaṃ .
Taṃsahitānaṃ dhātūnan ti rāgādisahitānaṃ sabhāvānaṃ .
Vemattatā ca tesaṃ paccayavisesasiddhena avatthādivisesena veditabbā .
Cariyāhetūnan ti rāgādicariyākāraṇabhūtānaṃ dhammānaṃ .