1. Ekakaniddesavaṇṇanā
761. Ayaṃ visesoti samānepi nayadvayassa tesaṃ ahetubhāvādidīpane ekassa hetubhāvādipaṭisedhatā , itarassa rāsantarāsaṅgahoti idaṃ nānākaraṇaṃ .
Ekāya jātiyāti ādānanikkhepaparicchinnassa ekassa bhavassa .
Tadantogadhatāyāti gatiantogadhatāya .
Tattha tatthāti taṃtaṃgaticutibhavesu .
762. Tathāti
V0.200 aññadvārārammaṇatāya .Khīrādīnaṃ … pe … vilakkhaṇatāti yathā khīrassa dadhibhāvena , dadhino takkabhāvena vilakkhaṇatāpatti , na evaṃ pañcaviññāṇānaṃ nahetubhāvādito aññassa sabhāvāpatti atthīti attho .
763. Mahattepīti
M0.201 puthuttepi .Bahubhāvavācako hi ayaṃ mahā-saddo ‘‘ mahājano ’’ tiādīsu viya rūpasaṅghāṭassa adhippetattā .
Aññathā sabhāvadhammassa kā mahantatā , sukhumatā vā .
Cakkhuviññāṇassa vacanaṃ katvā vuttattā āha ‘‘ cakkhupasāde mama vatthumhī ’’ ti .
Issariyaṭṭhānan ti issariyapavattanaṭṭhānaṃ .
Tathā hi naṃ aññattha bhāvitaṃ vibhāventameva tiṭṭhati , aññaviññāṇāni ca tena dinnanayāneva tattha pavattanti , api dibbacakkhuñāṇaṃ , yato taṃ andhassa na nipphajjati .
764. Vavatthitānampīti aññamaññaṃ asaṃkiṇṇānampi .
Paṭipāṭiniyamo niyatānupubbikatā .
Tenāti ‘‘ abbokiṇṇā ’’ ti vacanena .
766. Āvaṭṭanabhāvo āvajjanakiccatā .
Tesan ti rūpādīnaṃ .
Etesañhi rūpādīnaṃ pañcahi viññāṇehi samāgamo .
Abhinipatitabbāni ālambitabbāni , vijānitabbānīti attho .
Tenāha ‘‘ ārammaṇakaraṇena paṭivijānitabbānī ’’ ti .
Kusalākusalacetanāya , taṃsampayuttānañca yathāvuttānaṃ ‘‘ manopubbaṅgamā … pe … akusalaṃ vā ’’ ti ( vibha . aṭṭha .766) evaṃ vuttānaṃ paṭivijānitabbānaṃ paṭivijānananti sambandho .
Kammatthe hi etaṃ sāmivacanaṃ .
Sahajapubbaṅgamadhammenāti dassanādīhi sahajātaphassādinā pubbaṅgamena āvajjanādinā .
Kiccantaran ti dassanādikiccato aññaṃ sampaṭicchanādikiccaṃ .
Avipākabhāvena kāraṇena , tena vā saddhiṃ .
Aññan ti rūpabhāvādiṃ .
Bhāsanakaraṇakarāti viññattisamuṭṭhāpanavasena pavattakusalākusalacittuppādadhammā .
Te eva kāyaṅgavācaṅgaṃ acopetvā pavattā taṃsadisā .
Pubbaṅgamapaṭivijānanan ti pubbaṅgamabhāvena vijānanaṃ manodvārikajavanānaṃ purecarabhāvena gahaṇaṃ .
Tatthāti pañcadvāre .
‘‘ Na paṭisiddhan ’’ ti vatvā svāyamappaṭisedho sāmatthiyaladdhoti
V0.201 dassetuṃ ‘‘ na kāyakammaṃ … pe … anuññātattā ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Tathā ’’ ti idaṃ yathā kāyavacīkammapaṭṭhapanaṃ , evaṃ kusalādidhammasamādānampi natthīti upasaṃharaṇatthaṃ veditabbaṃ .
Yadi na bhavato cavati , kathaṃ pañcadvāre cuti vuttāti āha ‘‘ na pañcadvārika … pe … ataṃdvārikattā ’’ ti .
Tassā pāḷiyā .
Āpāthamattan ti āpāthagamanamattaṃ
M0.202 ārammaṇapaccayabhāvamattaṃ .Aññan ti ‘‘ rūpaṃ nīlan ’’ ti evamādidhammavisesaṃ .
Tenāha ‘‘ dhammasabhāvan ’’ ti .
Rūpanti ca na gaṇhātīti rūpārammaṇampi samānaṃ ‘‘ rūpaṃ nāmetan ’’ ti na gaṇhāti .
Tathā cāhu eke ‘‘ cakkhuviññāṇasamaṅgī nīlaṃ vijānāti , no tu nīlan ’’ ti .
Rūpanīlādiākāro rūpārammaṇarūpādānākārapaññatti .
Tajjāpaññatti hesā yathā aniccatādi .
Sātisayaṃ savitakkasavicārattā .
Tato aññan ti saddārammaṇato aññaṃ nāmapaññattiārammaṇaṃ , aññathā sahuppattipaṭisedho na sambhaveyyāti adhippāyo .
Manodvārepīti na pañcadvāreyeva dutiye moghavāre , atha kho manodvārepi .
Āvajjanaṃ dvattikkhattuṃ … pe … daṭṭhabbaṃ ekacittakkhaṇikassa āvajjanassa uppattiyaṃ tathā asambhavato .
Tassāti yāthāvakavatthuvibhāvanāya paññāya .
Ekakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .