1. Ekakaniddesavaṇṇanā
843-4.
Atthipaṭiccaṃ
M0.215V0.214 nāmāti atthitā paṭiccattho nāma , asatipi sahajātapurejātādibhāve yasmiṃ sati yaṃ hoti , so tassa paccayoti katvā yathā tathā atthitāmattaṃ idha paṭiccatthoti attho .Taṃ pana paṭiccatthaṃ byatirekamukhena pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ yathā ’’ tiādimāha .
Tattha nissayādipaccayabhāvena paṭiccāti vuttan ti nissayādipaccayabhāvato paccayabhūtaṃ cakkhādi ‘‘ paṭiccā ’’ ti vuttaṃ .
Ekissā seṇiyāti aṭṭhārasasu seṇīsu mayaṃ amukāya seṇiyā jātāmha , na aññe viya appaññātāti evamettha atthaṃ vadanti .
Purato karaṇaṃ pamukhabhāvakaraṇaṃ .
Nidhānarāsīti nidahitvā ṭhapitadhananicayo .
Yasoti issariyaṃ .
Taṃ pana yesu vattati , tesu paṭṭhāpakaāṇākaraṇehi pākaṭo hotīti ‘‘ paṭṭhāpakamado , āṇākaraṇamado ’’ ti ca vuttaṃ .
845. Vatthunāti jātiādipavattihetunā .
846. Patiṭṭhābhāvoti kusalakammesu patiṭṭhānābhāvo , so pana yasmā kusalakiriyāya ṭhānaṃ na hoti , tasmā ‘‘ kusalakaraṇe aṭṭhānan ’’ ti āha .
Pamādasaṅkhātassa atthassa evamādiko pariyāyoti yojanā .
Ādi -saddena ‘‘ vacīduccarite , manoduccarite cittassa vossaggo , makkho , paḷāso ’’ ti ca evamādikassa saṅgaho daṭṭhabbo .
‘‘ Pamādo pamajjanādī ’’ tiādiko tadatthappakāsako ,‘‘ cittassa vossaggo vossaggānuppādanan ’’ tiādiko tappariyāyappakāsako byañjanapariyāyo
V0.215 ca apariyantoti sambandho .‘‘ Cattāro khandhe dassetī ’’ ti iminā sativossaggākārappavattā cattāro akusalakkhandhā pamādoti vadati .
847. Anivātavuttitāya hetubhūto cittasampaggaho mānaviseso .
848. Uttarabhāvo uttariyaṃ , karaṇena uttariyaṃ karaṇuttariyaṃ , sārambhena parassa kiriyato uttarikiriyā .
849. Neruttikavidhānenāti
M0.216 i-kāracca-kārānañca ra-kāratāpādanena .Attahitaṃ attāti uttarapadalopena niddesamāha yathā ‘‘ rūpabhavo rūpaṃ , bhīmaseno bhīmo ’’ ti ca .
Ādinno , patto vā attho attāti niruttinayena padasiddhi veditabbā .
Mudditassāti aṅkitassa .
850. Jānantasseva mahājanassa .
Upādānādipaccayeti indhanudakacīvarādike pāripūrihetuke .
851. Gaṇṭhikā sayaṃ gaṇṭhikaraṇato .
Patirūpavacanato , aññesaṃ gaṇṭhibhedato ca gaṇṭhibhūtā .
852. Abhejjantaratāya samāsevitatāya suṭṭhu āsevitatāya .
853. Cirakālaparibhāvitattena temanakaraṇaṃ allabhāvakaraṇaṃ , lobhavasena avassavananti attho .
Evaṃ sante kathaṃ khīyananti niddesoti āha ‘‘ khīyananti cā ’’ tiādi .
854. Cīvaramaṇḍanādīnan ti
V0.216 cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanāti imesaṃ .Idāni taṃ visesanabhāvaṃ yojetvā dassetuṃ ‘‘ cīvarena hī ’’ tiādi vuttaṃ .
855. Sabhāgarahito , sabhāgapaṭipakkho vā asabhāgo , ananukūlānaṃ paṭikkūlatā vā .
Tenāha ‘‘ mānathaddhatā , virodho vā ’’ ti .
856. Saṅkampanā ukkaṇṭhanāvasena anavaṭṭhānaṃ , anavadhānaṃ vā .
Tassa tassa ārammaṇassa taṇhāyanā .
857. Kāyassāti nāmakāyassa .
Tasmiñhi avipphārike rūpakāyopi avipphāriko hoti .
860. Rāgādīnan ti
M0.217 rāgamohaahirikānottappavicikicchādīnaṃ . 861. Tividhampi kuhanavatthuṃ dassetunti sambandho .
Tatthāti mahāniddese .
‘‘ Tattha katamā kuhanā lābhasakkārasilokasannissitassā ’’ tiādinā ( vibha .861) idha khuddakavibhaṅge āgataṃ desanānayaṃ nissāya mahāniddesadesanā pavattāti āha ‘‘ nissayabhūtāya imāya pāḷiyā ’’ ti .
Antarahitānīti antavikalāni chindantāni .
Lābhasakkārasilokahetu sambhāvanādhippāyena saṃyatākāradassanaṃ kohaññanti āha ‘‘ pāpicchatāya niratthakakāyavacīvipphandaniggahaṇaṃ korajan ’’ ti .
Yo saṃvegabahulo kukkuccako pubbenāparaṃ attanopi kiriyaṃ parisaṅkanto paccavekkhamāno tiṭṭhati , tādisaṃ viya attānaṃ dassento ‘‘ atiparisaṅkito ’’ ti vutto .
864. Pasaṃsāmukhena nindananti pasaṃsāvatthuto khipanaṃ bahi chaḍḍanaṃ yathā ‘‘ adāyakaṃ aho dānapatī ’’ ti .
865. Gavesanakamman ti
V0.217 appakena lābhena mahantassa pariyesanakabyāpāro . 866. Pokkharaṃ vuccati sundaraṃ , vaṇṇassa sundarabhāvo vaṇṇapāripūrī hotīti āha ‘‘ vaṇṇapāripūrī vā vaṇṇapokkharatā ’’ ti .
879. Seyyamānādiniddesesūti ‘‘ tattha katamo seyyassa ‘ seyyohamasmī ’ ti māno ’’ tiādinā ( vibha .869) niddiṭṭhesu navasu mānaniddesesu .
‘‘ Seyyādipuggalo ’’ ti idaṃ tattha pāḷiyaṃ seyyādīnaṃ navannaṃ puggalānaṃ āmaṭṭhattā vuttaṃ .
Idha pana puggalāmasane sati seyyapuggalo ca āmasitabbo siyā .
Tenevāha ‘‘ seyyamānabhāvepī ’’ ti .
Seyyamānabhāvepīti pi -saddo ākaḍḍhako aseyyamānaniddesepi puggalāmasanassa katattā .
Yassa kassacīti seyyādīsu yassa kassaci puggalassa .
880. Purimamānassāti
M0.218 pubbe pavattassa sadisamānassa , hīnamānassa vā , sadisamānavaseneva pana pāḷi āgatā . 881.‘‘ Migānaṃ kotthuko anto , pakkhīnaṃ pana vāyaso ’’ ti ( jā .1.3.135) vacanato āha ‘‘ pakkhijātīsu vāyaso anto lāmako ’’ ti .
882. Virāgan ti arahattaṃ .
883. Mānasampayuttacchando taṇhāchando .
Mānasabhāvaṃ anugato seyyādito sampaggaṇhanavasena pavatto mānasampayuttakattukamyatāchando vā mānacchando .
884. Tatthāti tasmiṃ vilambane nipphādetabbe .
Yuttaṃ anucchavikaṃ .
Muttaṃ vissaṭṭhaṃ .
Siliṭṭhaṃ sahitaṃ , atthadvayavibhāvakaṃ vā .
888. Anuddayassevāti mettāyantassa viya anukampantassa viya vikappanāti āha ‘‘ sahananditādikassā ’’ ti , mettādipatirūpena pavattagehasitasinehassāti attho .
Tenāha ‘‘ tādiso
V0.218 rāgo ’’ ti .Attho yujjatīti evampi ‘‘ tatthā ’’ ti pāḷipadassa attho yujjati .
Parānuddayatāhetuko hi parānuddayatāsahito so vitakkoti .
890. Kāmaguṇapāripūriyā yebhuyyena loko sambhāvetīti āha ‘‘ anavaññattatthameva kāmaguṇe ca patthetī ’’ ti .
Ekakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .