1. Paccayacatukkavaṇṇanā
Paccayasahitapaccayuppannāni aṅgabhāvena vuttāni , na kevalaṃ paccayā .
Tasmā ‘‘ chaṭṭhāyatanapaccayā phasso ’’ ti ettha na chaṭṭhāyatanassa aṅgatā .
Tena
M0.142 vuttaṃ ‘‘ na , tassa anaṅgattā ’’ ti .Evañca katvāti paccayasahitassa paccayuppannassa aṅgabhāvato .
Tīsu pakāresūti ‘‘ paṭhamo sabbasaṅgāhikaṭṭhenā ’’ tiādinā ( vibha . aṭṭha .243) aṭṭhakathāyaṃ vuttesu tīsupi pakāresu .
Paccayavisesādīti ettha nāmaṃ , chaṭṭhāyatanañca paccayaviseso .
Ādi -saddena yoniviseso , āyatanānaṃ apāripūripāripūribhavaviseso ca gahito .
Te hi dutiyavārādīnaṃ nānattakarā .
Atthavisesenāti yadipi aññattha ‘‘ saḷāyatanapaccayā phasso ’’ ti saḷāyatanapaccayo vutto , tathāpi sahajātādināmasannissayena pavattanato nāmamattapaccayāpi so hotīti paṭiccasamuppādassa nānānayavicittatānumitassa gambhīrabhāvassa vibhāvanasaṅkhātena , anavasesanāmapaccayadassanasaṅkhātena ca atthavisesena .
Tathā hi ‘‘ yehi , ānanda , ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi nāmakāyassa paññatti hoti , tesu ākāresu … pe … uddesesu asati api nu kho rūpakāye adhivacanasamphasso paññāyethā ’’ ti ( dī . ni .2.114) phassassa nāmapaccayatāvibhāvanavasena mahānidānadesanā pavattā .
Tathā ‘‘ nāmarūpapaccayā
V0.138 phassoti iccassa vacanīyan ’’ ti ( dī . ni .2.97)‘‘ nāmarūpapaccayā ’’ ti vadantena ‘‘ nāmapaccayā ’’ tipi vuttameva hotīti .Vāracatukke ‘‘ saṅkhāro ’’ ti vuttaṃ , sokādayo na vuttā , purimasmiṃ vāradvaye rūpaṃ na vuttaṃ , vārattaye saḷāyatanaṃ na vuttanti yojetabbaṃ .
Sabba … pe … raṇatoti sabbassa viññāṇassa pavattiṭṭhānabhūtasabbabhavasādhāraṇato , viññāṇassa vā pavattiṭṭhānabhūtasabbabhavasādhāraṇato .
Samānaṃ phalaṃ samāno paccayo sahajātādipaccayehi upakattabbato , upakārakato ca .
Tassa viññāṇassa .
Viññāṇāharaṇan ti vipākaviññāṇanibbattanaṃ .
Assa viññāṇassa .
Gatisūcakoti hi-saddaṃ loke gatiatthaṃ vadantīti katvā vuttaṃ .
‘‘ Vigatan ’’ ti ettha vi-saddo paṭisedhadīpakoti dve paṭisedhā pakatiṃ ñāpentīti āha ‘‘ vigatatānivāraṇavasena gati eva hotī ’’ ti .
Tidhā catudhā pañcadhā vāti ettha saññāmanasikārādayo sahajātanissayaatthipaccayavasena tidhā , phassacetanādayo tesañceva āhārādīnañca
M0.143 vasena catudhā , vedanāvitakkādayo tesañceva jhānindriyādīnañca vasena pañcadhā .Yathā samādhi , evaṃ vīriyampi daṭṭhabbaṃ .
Tampi hi adhipatindriyamaggapaccayehi chadhā paccayo hoti .
‘‘ Vacanavasenā ’’ ti iminā imasmiṃ catukke sahajātapaccayaṃ dhuraṃ katvā desanā pavattāti tesaṃ adhippāyoti dasseti .
Atthoti paccayadhammo .
Katthacīti kismiñci vāre attano paccayuppannassa yathāsakehi paccayo na na hoti .
‘‘ Atthato ’’ ti ca pāṭho .
‘‘ Bhavapaccayā jātī ’’ tiādi na vattabbaṃ siyā , vuttañca taṃ .
Tasmā sahajātapaccayavaseneva paṭhamacatukko vuttoti na gahetabbanti dasseti .
Tenāha ‘‘ na ca taṃ na vuttan ’’ tiādi .
Imassa ca ‘‘ bhavapaccayā jātītiādi na vattabbaṃ siyā ’’ ti iminā sambandho veditabbo .
Paccayavacanamevāti ‘‘ avijjāpaccayā ’’ tiādīsu vuttapaccayavacanameva ca .
Tesan ti tesaṃ ācariyānaṃ .
Ayojetvā vuttanti sambandho .
Kathaṃ pana vuttanti āha ‘‘ sāmaññena … pe … sandhāya
V0.139 vuttan ’’ ti .Ettha ca ‘‘ sahajātasūcakan ’’ tiādinā yathādhippetassa atthassa vacanato asiddhimāha ,‘‘ sahajātato ’’ tiādinā pana atthāpattito .
Asambhave hi aññassa atthato sijjheyya vacanato vā atthato vā adhippetatthasādhanāti .
Aññatthāti aññasmiṃ sutte .
Atītaddhaṃ niddhāretvā paccuppannānāgatehi saddhiṃ addhattayadassanatthaṃ .
Taṃdesanāpariggahatthan ti mahānidānadesanāpariggahatthaṃ .
So ca ubhinnaṃ desanānaṃ aññamaññaṃ saṃsandanabhāvadassanatthaṃ .
Evaṃ sabbaññubuddhabhāsitā desanā aññadatthu saṃsandatīti .
Imassāti imassa tatiyavārassa .
Aparāpekkhatāya , aparikiliṭṭhupapattitāya , asuciamakkhitatāya kāmāvacaradevānaṃ , sabbesañca brahmānaṃ tathā upapajjanato ca opapātikayoniyā padhānatā veditabbā .
Saṅgahanidassanavasenāti opapātikayoniyā eva saṃsedajayoniyā saṅgahassa nidassanavasena udāharaṇavasena .
Ārammaṇapaccayassāpi phassassa satipi pavattihetubhāve so pana sahajātādipaccayabhūtassa ajjhattikassa chaṭṭhāyatanassa viya na sātisayoti vuttaṃ ‘‘ ārammaṇapaccayo cettha pavattako na hotī ’’ ti .
Kesañcīti
M0.144 paripuṇṇāyatanānaṃ gabbhaseyyakānaṃ .‘‘ Pacchima … pe … sadā sambhavatī ’’ ti idaṃ gabbhaseyyakānaṃ viya itarayonikānaṃ kamena āyatanuppatti natthīti vuttaṃ .
Tathā cāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sahuppattidīpanato ’’ ti .
Paccayacatukkavaṇṇanā niṭṭhitā .