Kāyānupassanāniddesavaṇṇanā
356. Ajjhattādīti
V0.150 ādi -saddena idha vuttā bahiddhāajjhattabahiddhāanupassanappakārā viya mahāsatipaṭṭhānasutte vuttā samudayadhammānupassiādianupassanappakārāpi kāyānupassanābhāvato gahitā icceva veditabbaṃ .Tatthāti ajjhattādianupassanāyaṃ .
Cuddasa pakārā mahāsatipaṭṭhānasutte āgatacuddasappakārādike apekkhitvā idha vuttā .
Ajjhattādippakāro eko pakāroti āha ‘‘ ekappakāraniddesenā ’’ ti .
Bāhiresūti ekaccesu aññatitthiyesu .
Tesampi hi ānāpānādivasena samathapakkhikā kāyānupassanā sambhavati .
Tenāha ‘‘ ekadesasambhavato ’’ ti .
Tacassa ca atacaparicchinnatā tacena aparicchinnatā atthīti yojanā .
‘‘ Dīghabāhu naccatū ’’ tiādīsu viya aññapadatthepi samāse avayavapadatthasaṅgaho labbhatevāti vuttaṃ ‘‘ kāyekadesabhūto taco gahito evā ’’ ti .
Tacapaṭibaddhānaṃ nakhadantanhārumaṃsānaṃ , tacapaṭibaddhānaṃ tadanuppaviṭṭhamūlānaṃ kesalomānaṃ , tappaṭibaddhapaṭibaddhānaṃ itaresaṃ samūhabhūto sabbo kāyo
M0.154 ‘‘ tacapariyanto ’’ tveva vuttoti dassento ‘‘ tappaṭibaddhā ’’ tiādimāha .Atthi kesā , atthi lomāti sambandho .
Tattha atthīti puthuttavācī ekaṃ nipātapadaṃ , na kiriyāpadaṃ .
Kiriyāpadatte hi santīti vattabbaṃ siyā , vacanavipallāsena vā vuttanti .
Kammaṭṭhānassa vācuggatakaraṇādinā uggaṇhanaṃ uggaho .
Koṭṭhāsapāḷiyā hi vācuggatakaraṇaṃ , manasikiriyāya kesādīnaṃ vaṇṇādito upadhāraṇassa ca paguṇabhāvāpādanaṃ idha uggaho .
Yena pana nayena yogāvacaro tattha kusalo hoti , so vidhīti vutto .
Purimehīti purimapurimehi pañcakachakkehi sambandho vutto .
‘‘ Maṃsaṃ … pe … vakkan ’’ ti hi anulomato vakkapañcakassa puna ‘‘ vakkaṃ … pe … kesā ’’ ti vakkapañcakassa , tacapañcakassa ca paṭilomato sajjhāyakkamo sambandho dassito .
Svāyaṃ sajjhāyoti sambandho .
Visuṃ tipañcāhan ti anulomato pañcāhaṃ , paṭilomato pañcāhaṃ , anulomapaṭilomato pañcāhanti evaṃ pañcakachakkesu paccekaṃ tipañcāhaṃ .
Purimehi ekato tipañcāhan ti tacapañcakādīhi saddhiṃ anulomato vakkapañcakādīni ekajjhaṃ katvā vuttanayeneva tipañcāhaṃ
V0.151 .Ādiantadassanavasenātiādibhūtassa anulomato sajjhāyassa , anulomapaṭilomato sajjhāye antabhūtassa paṭilomato sajjhāyassa dassanavasena .
Tenāha ‘‘ anuloma … pe … antimo ’’ ti .
Etampīti yadidaṃ purimehi saddhiṃ pacchimassa pañcakādino ekato sajjhāyakaraṇaṃ , pañcakādīnaṃ paccekaṃ anulomādinā sajjhāyappakārato añño sajjhāyappakāro esoti attho .
Dvinnaṃ hatthānaṃ ekamukhā aññamaññasambandhā ṭhapitā aṅguliyo idha hatthasaṅkhalikāti adhippetāti āha ‘‘ aṅgulipantī ’’ ti .
Asubhalakkhaṇaṃ kesādīnaṃ paṭikkūlabhāvo .
Thaddhādibhāvo dhātulakkhaṇaṃ .
Attano koṭṭhāso , samāno vā koṭṭhāso sakoṭṭhāso , tattha bhavo sakoṭṭhāsiko , kammaṭṭhānaṃ .
Kāyānupassanaṃ hitvāti asubhato vā dhātuto anupassanaṃ manasikāraṃ akatvā .
Pubbe viya pariyantatālañca āditālañca agantvā .
Samādhānādivisesayogena adhikaṃ cittanti adhicittaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ samathavipassanācittan ’’ ti .
Manasikaraṇaṃ cittan ti ekantaṃ samādhinimittasseva samannāhārakaṃ
M0.155 cittaṃ .Vikkhepavasena cittassa nānārammaṇe visaṭappavatti idha pabhañjanaṃ , samādhānena tadabhāvato na ca pabhañjanasabhāvaṃ .
Sakkhibhavanatā paccakkhakāritā .
Pubbahetādiketi ādi -saddena tadanurūpamanasikārānuyogādiṃ saṅgaṇhāti .
Samappavattan ti līnuddhaccarahitaṃ .
Tathāpavattiyāti majjhimasamathanimittaṃ paṭipattiyā , tattha ca pakkhandanena siddhāya yathāvuttasamappavattiyā .
Paññāya tosetīti yāyaṃ tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanā , indriyānaṃ ekarasatā , tadupagavīriyavāhanā , āsevanāti imāsaṃ sādhikā bhāvanāpaññā , tāya adhicittaṃ toseti pahaṭṭhaṃ karoti .
Yathāvuttavisesasiddhiyāva hi taṃsādhikāya paññāya taṃ cittaṃ sampahaṃsitaṃ nāma hoti .
Evaṃ sampahaṃsanto ca yasmā sabbaso paribandhavisodhanena paññāya cittaṃ vodāpetīti ca vuccati , tasmā ‘‘ samuttejeti cā ’’ ti vuttaṃ .
Nirassādan ti
V0.152 pubbenāparaṃ visesālābhena bhāvanārasavirahitaṃ .Sampahaṃsetīti bhāvanāya cittaṃ sammā pahāseti pamodeti .
Samuttejetīti sammā tattha uttejeti .
Āsayo pavattiṭṭhānaṃ .
Vavatthitatan ti asaṃkiṇṇataṃ .
Antoti abbhantare koṭṭhāse .
Sukhuman ti sukhumanhāruādiṃ sandhāya vadati .
Tālapaṭṭikā tālapattavilivehi katakaṭasārako .
Gaṇanāya mattā -saddo katipayehi ūnabhāvadīpanatthaṃ vuccati .
Dantaṭṭhivajjitāni tīhi ūnāni tīṇi aṭṭhisatāni .
Tasmā ‘‘ timattānī ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ pana visuddhimagge ‘‘ atirekatisataaṭṭhikasamussayan ’’ ti ( visuddhi .1.122) vuttaṃ , taṃ dantaṭṭhīnipi gahetvā sabbasaṅgāhikanayena vuttaṃ .
‘‘ Gopphakaṭṭhikādīni avuttānī ’’ ti na vattabbaṃ ‘‘ ekekasmiṃ pāde dve gopphakaṭṭhīnī ’’ ti vuttattā ,‘‘ ānisadaṭṭhiādīnī ’’ ti pana vattabbaṃ .
Tena aṭṭhināti ūruṭṭhinā .
Marumpehīti marumpacuṇṇehi .
Susamāhitacittena
M0.156 hetubhūtena .Nānārammaṇavipphandanavirahenāti nānārammaṇabhāvena vipphandanaṃ nānārammaṇavipphandanaṃ , tena virahena .
Anatikkantapītisukhassa jhānacittassa .
Taṃsamaṅgīpuggalassa vā .
Paṭikkūladhātuvaṇṇavisesan ti paṭikkūlavisesaṃ , dhātuvisesaṃ , vaṇṇakasiṇavisesaṃ .
Vakkapañcakādīsu pañcasu visuṃ , heṭṭhimehi ekato ca sajjhāye channaṃ channaṃ pañcāhānaṃ vasena pañca
V0.153 māsā paripuṇṇā labbhanti , tacapañcake pana visuṃ tipañcāhamevāti āha ‘‘ addhamāse ūnepī ’’ ti .Māsantaragamanaṃ sajjhāyassa sattamādimāsagamanaṃ .
Yamentan ti bandhentaṃ .
‘‘ Nīlaṃ pītan ’’ tiādinā saṅghāṭe nīlādivavatthānaṃ taṃnissayattā mahābhūte upādāyāti āha ‘‘ mahābhūtaṃ … pe … duggandhantiādinā ’’ ti .
Upādāyarūpaṃ mahābhūtena paricchinnanti yojanā .
Tassāti upādārūpassa .
Tatoti mahābhūtato .
Chāyāya ātapapaccayabhāvo ātapo paccayo etissāti , ātapassa chāyāya uppādakabhāvo chāyātapānaṃ ātapapaccayachāyuppādakabhāvo .
Tena uppādetabbauppādakabhāvo aññamaññaparicchedakatāti dasseti .
Āyatanāni ca dvārāni cāti dvādasāyatanāni , tadekadesabhūtāni dvārāni ca .
Sappaccayabhāvāti sappaccayattā .
Yathāvuttena ākārenāti ‘‘ iti idaṃ sattavidhaṃ uggahakosallaṃ suggahitaṃ katvā ’’ tiādinā ( vibha . aṭṭha .356),‘‘ imaṃ pana kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā arahattaṃ pāpuṇitukāmenā ’’ tiādinā ( vibha . aṭṭha .356) vā vuttappakārena vidhinā .
‘‘ Avisesato pana sādhāraṇavasena evaṃ veditabbā ’’ ti ,‘‘ ito paṭṭhāyā ’’ ti ca vadanti .
Vaṇṇādimukhenāti vaṇṇapaṭikkūlasuññatāmukhena .
Upaṭṭhānan ti kammaṭṭhānassa upaṭṭhānaṃ , yo uggahoti vutto .
Etthāti catukkapañcakajjhānapaṭhamajjhānavipassanāsu ekasmiṃ sandhīyati .
Kena ?
Kammaṭṭhānamanasikāreneva , tasmā uggahova sandhi uggahasandhīti veditabbaṃ .
Uṭṭhānakaṃ uppajjanakaṃ .
Sātirekāni cha ambaṇāni kumbhaṃ .
Tatoti mukhadhovanakhādanabhojanakiccato .
Nivattatīti arahattādhigamena accantanivattivasena nivattati .
Kammamevāti
M0.157 manasikārakammameva .Ārammaṇan ti pubbabhāgabhāvanārammaṇaṃ .
Tathāti vanamakkaṭo viya .
Ekan ti
V0.154 ekaṃ koṭṭhāsaṃ .Sattagahaṇarahiteti sattapaññattimpi anāmasitvā desitattā vuttaṃ .
Sasantānatāya ahaṃkāravatthumhi appahīnamānassa pahīnākāraṃ sandhāyāha ‘‘ viddhastāhaṃkāre ’’ ti .
Tatthāti parassa kāye .
357. Ādimhi sevanā manasikārassa uppādanā ārambho .
362. Gamitāti vigamitā .
Kāyānupassanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .