2. Samudayasaccaniddesavaṇṇanā
203. Mano viyāti mano -saddassa viya .
Ika-saddenāti ‘‘ ponobhavikā ’’ ti ettha ika -saddena .
Gamiyatthattāti ñāpitatthattā .
Karaṇasīlatā hi idha sīlattho , so ca ika -saddena vuccatīti kiriyāvācakassa karaṇasaddassa adassanaṃ appayogo .
Vuttatthānañhi appayogo .
Sati paccayantarasamavāye punabbhavassa dāyikā , tadabhāve adāyikāti vuttāti āha ‘‘ adāyikāpi punabbhavaṃ deticcevā ’’ ti taṃsabhāvānativattanato .
Tenevāha ‘‘ samānasabhāvattā , tadānubhāvattā cā ’’ ti .
Tattha sabhāvo taṇhāyanaṃ .
Ānubhāvo
M0.74 paccayasamavāye phalanipphādanasamatthatā .Itaresūti avasiṭṭhakilesādīsu .
Pavattivipākadāyino kammassa sahāyabhūtā taṇhā ‘‘ upadhivepakkā ’’ ti adhippetāti āha ‘‘ upadhimhi yathānibbatte ’’ tiādi .
Yathānibbatteti attano paccayehi nibbattappakāre .
Nandanaṃ saṃuppilāvanaṃ abhitassanaṃ .
Rañjanaṃ vatthassa viya raṅgajātena cittassa vipariṇāmanaṃ , ramāpanaṃ vā .
Rāgasambandhenāti rāgapadasambandhena ‘‘ uppannassā ’’ ti pulliṅgavasena vuttaṃ .
Rūpārūpabhavarāgo visuṃ vakkhatīti ettha vakkhati -kiriyāpadaṃ kammatthe veditabbaṃ .
‘‘ Savatthukaṃ cakkhun ’’ ti iminā sakalaṃ cakkhudasakamāha , dutiyena sasambhāracakkhuṃ .
Chiddan ti kaṇṇassa chiddapadesaṃ .
Kaṇṇabaddhan ti kaṇṇapāḷi .
Vaṇṇasaṇṭhānato rattakambalapaṭalaṃ viya , kiccato mudusiniddhamadhurarasadaṃ maññanti .
Sāmaññena gahitāti visayena avisesetvā gahitā .
Visayavisiṭṭhāti cakkhādivisayavisiṭṭhā .
Ettha uppajjatīti samudāyāvayavehi viya sāmaññavisesehi na nānattavohāro na hoti yathā ‘‘ rukkho siṃsapā ’’ ti .
Na hi sabbo rukkho siṃsapā .
Tasmā kiriyābhedasabbhāvato ‘‘ sayānā bhuñjanti sadhanā ’’ tiādīsu viya ‘‘ uppajjamānā ’’ ti ettha kiriyāya lakkhaṇatā , itarattha lakkhitabbatā ca vuttā .
Yadi uppajjamānā
V0.73 hotīti anicchitattā sāsaṅkaṃ uppādakiriyāya atthibhāvamāha .Tena uppāde satīti ayametassa atthoti ‘‘ uppajjamānā ’’ ti ettha uppādo hetubhāvena vutto , itaro ca tassa phalabhāvenāti āha ‘‘ so hi tena upayojito viya hotī ’’ ti .
Uppajjamānāti vā taṇhāya tattha uppajjanasīlatā uppajjanasabhāvo , uppajjanasamatthatā vā vuttā .
Tattheva cassā uppajjanasīlatā sakkāyato aññasmiṃ visaye pavattiyā abhāvato , samatthatā paccayasamavāyena , aññathā asamatthatā , yato kadāci na uppajjati .
Nivisamānā nivisatīti etthāpi iminā nayena attho veditabboti .
Samudayasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .