Indriyasaṃvaravaṇṇanā
365. Dutiyapucchāyaṃ indriyasaṃvarāyāti indriyānaṃ pidhānāya , guttadvāratāya saṃvutadvāratāyāti attho .
Vissajjane panassa cakkhuviññeyyaṃ rūpampītiādi sevitabbarūpādivasena indriyasaṃvaradassanatthaṃ vuttaṃ .
Tattha evaṃ vutteti heṭṭhā somanassādipañhāvissajjanānaṃ sutattā imināpi evarūpena bhavitabbanti sañjātapaṭibhāno bhagavatā evaṃ vutte sakko devānamindo
M2.328 bhagavantaṃ etadavoca , etaṃ imassa kho ahaṃ , bhanteti ādikaṃ vacanaṃ avoca .Bhagavāpissa okāsaṃ datvā tuṇhī ahosi .
Kathetukāmopi hi yo atthaṃ sampādetuṃ na sakkoti , atthaṃ sampādetuṃ sakkonto vā na kathetukāmo hoti , na tassa bhagavā okāsaṃ karoti .
Ayaṃ pana yasmā kathetukāmo ceva , sakkoti ca atthaṃ sampādetuṃ tenassa bhagavā okāsamakāsi .
Tattha evarūpaṃ na sevitabban ti ādīsu ayaṃ saṅkhepo – yaṃ
P3.736 rūpaṃ passato rāgādayo uppajjanti , taṃ na sevitabbaṃ na daṭṭhabbaṃ na oloketabbanti attho .
Yaṃ pana passato asubhasaññā vā saṇṭhāti , pasādo vā uppajjati , aniccasaññāpaṭilābho vā hoti , taṃ sevitabbaṃ .Yaṃ cittakkharaṃ cittabyañjanampi saddaṃ suṇato rāgādayo uppajjanti , evarūpo saddo na sevitabbo .
Yaṃ pana atthanissitaṃ dhammanissitaṃ kumbhadāsigītampi suṇantassa pasādo vā uppajjati , nibbidā vā saṇṭhāti , evarūpo saddo sevitabbo .
Yaṃ gandhaṃ ghāyato rāgādayo uppajjanti , evarūpo gandho na sevitabbo .
Yaṃ pana gandhaṃ ghāyato asubhasaññādipaṭilābho hoti , evarūpo gandho sevitabbo .
Yaṃ rasaṃ sāyato rāgādayo uppajjanti , evarūpo raso na sevitabbo .
Yaṃ pana rasaṃ sāyato āhāre paṭikūlasaññā ceva uppajjati , sāyitapaccayā ca kāyabalaṃ nissāya ariyabhūmiṃ
V2.295 okkamituṃ sakkoti , mahāsīvattherabhāgineyyasīvasāmaṇerassa viya paribhuñjantasseva kilesakkhayo vā hoti , evarūpo raso sevitabbo .
Yaṃ phoṭṭhabbaṃ phusato rāgādayo uppajjanti , evarūpaṃ phoṭṭhabbaṃ na sevitabbaṃ .
Yaṃ pana phusato sāriputtattherādīnaṃ viya āsavakkhayo ceva , vīriyañca supaggahitaṃ , pacchimā ca janatā diṭṭhānugatiṃ āpādanena anuggahitā hoti , evarūpaṃ phoṭṭhabbaṃ sevitabbaṃ .
Sāriputtatthero kira tiṃsa vassāni mañce piṭṭhiṃ na pasāresi .
Tathā mahāmoggallānatthero .
Mahākassapatthero vīsavassasataṃ mañce piṭṭhiṃ na pasāresi .
Anuruddhatthero paññāsa vassāni .
Bhaddiyatthero tiṃsa vassāni .
Soṇatthero aṭṭhārasaM2.329 vassāni .
Raṭṭhapālatthero dvādasa .
Ānandatthero pannarasa .
Rāhulatthero dvādasa .
Bākulatthero asīti vassāni .
Nāḷakatthero yāvaparinibbānā mañce piṭṭhiṃ na pasāresīti .
Ye manoviññeyye dhamme samannāharantassa rāgādayo uppajjanti ,‘‘ aho , vata yaṃ paresaṃ paravittūpakaraṇaṃ taṃ mamassā ’’ tiādinā nayena vā abhijjhādīni āpāthamāgacchanti evarūpā dhammā na sevitabbā .
‘‘ Sabbe sattā averā hontū ’’ ti evaṃ mettādivasena , ye vā pana tiṇṇaṃ therānaṃ dhammā , evarūpā sevitabbā .
Tayo kira therā vassūpanāyikadivase kāmavitakkādayoP3.737 akusalavitakkā na vitakketabbāti katikaṃ akaṃsu .
Atha pavāraṇadivase saṅghatthero saṅghanavakaṃ pucchi –
‘‘ āvuso , imasmiṃ temāse kittake ṭhāne cittassa dhāvituṃ dinnan ’’ ti ?
Na , bhante , pariveṇaparicchedato bahi dhāvituṃ adāsinti .
Dutiyaṃ pucchi –
‘‘ tava āvuso ’’ ti ?
Nivāsagehato , bhante , bahi dhāvituṃ na adāsinti .
Atha dvepi theraṃ pucchiṃsu ‘‘ tumhākaṃ pana , bhante ’’ ti ?
Niyakajjhattakhandhapañcakato , āvuso , bahi dhāvituṃ na adāsinti .
Tumhehi , bhante , dukkaraṃ katanti .Evarūpo manoviññeyyo dhammo sevitabbo .
366. Ekantavādāti ekoyeva anto vādassa etesaṃ , na dvedhā gatavādāti ekantavādā , ekaññeva vadantīti pucchati .
Ekantasīlāti ekācārā .
Ekantachandāti ekaladdhikā .
Ekantaajjhosānāti ekantapariyosānā .
Anekadhātu nānādhātu kho , devānaminda , lokoti devānaminda , ayaṃ loko anekajjhāsayo nānajjhāsayo .
Ekasmiṃ gantukāme eko ṭhātukāmo hoti .
Ekasmiṃ ṭhātukāme eko sayitukāmo hoti .
Dve sattā ekajjhāsayā nāma dullabhā .
Tasmiṃ anekadhātunānādhātusmiṃ
V2.296 loke yaṃ yadeva dhātuṃ yaṃ yadeva ajjhāsayaṃ sattā abhinivisanti gaṇhanti , taṃ tadeva .
Thāmasā parāmāsāti thāmena ca parāmāsena ca .
Abhinivissa voharantīti suṭṭhu gaṇhitvā voharanti , kathenti dīpenti kittenti .Idameva saccaṃ moghamaññan ti idaṃ amhākameva vacanaṃ saccaṃ , aññesaṃ vacanaṃ moghaṃ tucchaṃ niratthakanti .
Accantaniṭṭhāti
M2.330 anto vuccati vināso , antaṃ atītā niṭṭhā etesanti accantaniṭṭhā .
Yā etesaṃ niṭṭhā , yo paramassāso nibbānaṃ , taṃ sabbesaṃ vināsātikkantaṃ niccanti vuccati .Yogakkhemoti nibbānasseva nāmaṃ , accanto yogakkhemo etesanti accantayogakkhemī .
Seṭṭhaṭṭhena brahmaṃ ariyamaggaṃ carantīti brahmacārī .
Accantatthāya brahmacārī accantabrahmacārī .
Pariyosānan tipi nibbānassa nāmaṃ .
Accantaṃ pariyosānaṃ etesanti accantapariyosānā .
Taṇhāsaṅkhayavimuttāti
P3.738 taṇhāsaṅkhayoti maggopi nibbānampi .
Maggo taṇhaṃ saṅkhiṇāti vināsetīti taṇhāsaṅkhayo .
Nibbānaṃ yasmā taṃ āgamma taṇhā saṅkhiyati vinassati , tasmā taṇhāsaṅkhayo .
Taṇhāsaṅkhayena maggena vimuttā , taṇhāsaṅkhaye nibbāne vimuttā adhimuttāti taṇhāsaṅkhayavimuttā .Ettāvatā ca bhagavatā cuddasapi mahāpañhā byākatā honti .
Cuddasa mahāpañhā nāma issāmacchariyaṃ eko pañho , piyāppiyaṃ eko , chando eko , vitakko eko , papañco eko , somanassaṃ eko , domanassaṃ eko , upekkhā eko , kāyasamācāro eko , vacīsamācāro eko , pariyesanā eko , indriyasaṃvaro eko , anekadhātu eko , accantaniṭṭhā ekoti .
367. Ejāti calanaṭṭhena taṇhā vuccati .
Sā pīḷanaṭṭhena rogo , anto padussanaṭṭhena gaṇḍo , anuppaviṭṭhaṭṭhena sallaṃ .
Tasmā ayaṃ purisoti yasmā ejā attanā katakammānurūpena purisaṃ tattha tattha abhinibbattatthāya kaḍḍhati , tasmā ayaṃ puriso tesaṃ tesaṃ bhavānaṃ vasena uccāvacaṃ āpajjati .
Brahmaloke ucco hoti , devaloke avaco .
Devaloke ucco , manussaloke avaco .
Manussaloke ucco , apāye avaco .
Yesāhaṃ , bhanteti yesaṃ ahaṃ bhante .
Sandhivasena panettha ‘‘ yesāhan ’’ ti hoti .
Yathāsutaṃ yathāpariyattan ti yathā mayā suto ceva uggahito ca , evaṃ .
Dhammaṃ desemīti sattavatapadaṃ dhammaṃ desemi .
Na cāhaṃ tesan ti ahaṃ pana tesaṃ sāvako na
M2.331 sampajjāmi .Ahaṃ kho pana , bhantetiādinā attano sotāpannabhāvaṃ jānāpeti .