Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā
129. Evaṃ
V2.92 ekassa bhikkhuno nigamanañca nāmañca dassetvā itarassa dassetuṃ aṭṭha kho imetiādimāha .Tattha vimokkhoti kenaṭṭhena vimokkho ?
Adhimuccanaṭṭhena .
Ko panāyaṃ adhimuccanaṭṭho nāma ?
Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭho , ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu muccanaṭṭho , pituaṅke vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti .
Ayaṃ panattho pacchime
P2.513 vimokkhe natthi , purimesu sabbesu atthi .Rūpī rūpāni passatīti ettha ajjhattaṃ kesādīsu nīlakasiṇādīsu nīlakasiṇādivasena uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ , tadassatthīti rūpī .
Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu uppāditajjhānassa puggalassa cattāri rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Bahiddhā rūpāni passatīti bahiddhāpi nīlakasiṇādīni rūpāni jhānacakkhunā passati .
Ajjhattaṃ arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī , attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho .
Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva uppāditajjhānassa puggalassa rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Subhantveva adhimutto hotīti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni .
Tattha kiñcāpi antoappanāyaṃ subhanti ābhogo natthi , yo pana visuddhaṃ subhaṃ kasiṇamārammaṇaṃ karitvā viharati , so yasmā subhanti adhimutto hotīti vattabbataṃ āpajjati , tasmā evaṃ desanā katā .
Paṭisambhidāmagge pana –
‘‘ kathaṃ subhantveva adhimutto hotīti vimokkho ?
Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati … pe … mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti .
Karuṇā , muditā , upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati … pe … upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā
M2.104 honti .
Evaṃ subhaṃ tveva adhimutto hotīti vimokkho ’’ ti ( paṭi . ma .1.212) vuttaṃ .Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Ayaṃ aṭṭhamo vimokkhoti ayaṃ catunnaṃ khandhānaṃ sabbaso visuddhattā vimuttattā aṭṭhamo uttamo vimokkho nāma .
130. Anuloman ti
V2.93 ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā .
Paṭiloman ti pariyosānato paṭṭhāya yāva ādito .
Anulomapaṭiloman ti idaṃ atipaguṇattā samāpattīnaṃ aṭṭhatvāva ito cito ca sañcaraṇavasena vuttaṃ .
Yatthicchakan ti okāsaparidīpanaṃ , yattha yattha okāse icchati .
Yadicchakan ti samāpattidīpanaṃ , yaṃ yaṃ samāpattiṃ icchati .
Yāvaticchakan ti addhānaparicchedadīpanaṃP2.514 , yāvatakaṃ addhānaṃ icchati .
Samāpajjatīti taṃ taṃ samāpattiṃ pavisati .
Vuṭṭhātīti tato uṭṭhāya tiṭṭhati .Ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto , arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto , maggena nāmakāyato vimuttoti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Accī yathā vātavegena khittā ,( upasivāti bhagavā )
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ ;
Evaṃ munī nāmakāyā vimutto ,
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhan ’’ ti .( su . ni .1080);
So panesa ubhatobhāgavimutto ākāsānañcāyatanādīsu aññatarato uṭṭhāya arahattaṃ patto ca anāgāmī hutvā nirodhā uṭṭhāya arahattaṃ patto cāti pañcavidho .
Keci pana –
‘‘ yasmā rūpāvacaracatutthajjhānampi duvaṅgikaṃ upekkhāsahagataṃ , arūpāvacarajjhānampi tādisameva .
Tasmā rūpāvacaracatutthajjhānato uṭṭhāya arahattaṃ pattopi ubhatobhāgavimutto ’’ ti .
Ayaṃ pana ubhatobhāgavimuttapañho heṭṭhā lohapāsāde samuṭṭhahitvā tipiṭakacūḷasumanattherassa vaṇṇanaṃ nissāya cirena vinicchayaṃ patto
M2.105 .
Girivihāre kira therassa antevāsiko ekassa piṇḍapātikassa mukhato taṃ pañhaṃ sutvā āha –
‘‘ āvuso , heṭṭhālohapāsāde amhākaṃ ācariyassa dhammaṃ vaṇṇayato na kenaci sutapubban ’’ ti .
Kiṃ pana , bhante , thero avacāti ?
Rūpāvacaracatutthajjhānaṃ kiñcāpi duvaṅgikaṃ upekkhāsahagataṃ kilese vikkhambheti , kilesānaṃ pana āsannapakkhe virūhanaṭṭhāne samudācarati .
Ime hi kilesā nāma pañcavokārabhave nīlādīsu aññataraṃ ārammaṇaṃ upanissāya samudācaranti , rūpāvacarajjhānañca taṃ ārammaṇaṃ na samatikkamati .
Tasmā sabbaso rūpaṃ nivattetvā arūpajjhānavasena kilese vikkhambhetvā arahattaṃ pattova ubhatobhāgavimuttoti , idaṃ āvuso thero avaca .
Idañca pana vatvā idaṃ suttaṃ āhari –
‘‘ katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto .
Idhekacco puggalo aṭṭhavimokkheP2.515V2.94 kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti , ayaṃ vuccati puggalo ubhatobhāgavimutto ’’ ti ( pu . pa .24).Imāya ca ānanda ubhatobhāgavimuttiyāti ānanda ito ubhatobhāgavimuttito .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
Mahānidānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .