Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggapāḷi
(DN) Mahāvaggapāḷi

Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā

129. EvaṃV2.92 ekassa bhikkhuno nigamanañca nāmañca dassetvā itarassa dassetuṃ aṭṭha kho imetiādimāha .
Tattha vimokkhoti kenaṭṭhena vimokkho ? Adhimuccanaṭṭhena . Ko panāyaṃ adhimuccanaṭṭho nāma ? Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭho , ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu muccanaṭṭho , pituaṅke vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti . Ayaṃ panattho pacchimeP2.513 vimokkhe natthi , purimesu sabbesu atthi .
Rūpī rūpāni passatīti ettha ajjhattaṃ kesādīsu nīlakasiṇādīsu nīlakasiṇādivasena uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ , tadassatthīti rūpī . Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu uppāditajjhānassa puggalassa cattāri rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Bahiddhā rūpāni passatīti bahiddhāpi nīlakasiṇādīni rūpāni jhānacakkhunā passati . Ajjhattaṃ arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī , attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho . Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva uppāditajjhānassa puggalassa rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Subhantveva adhimutto hotīti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni . Tattha kiñcāpi antoappanāyaṃ subhanti ābhogo natthi , yo pana visuddhaṃ subhaṃ kasiṇamārammaṇaṃ karitvā viharati , so yasmā subhanti adhimutto hotīti vattabbataṃ āpajjati , tasmā evaṃ desanā katā . Paṭisambhidāmagge pana – ‘‘ kathaṃ subhantveva adhimutto hotīti vimokkho ? Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati … pe … mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti . Karuṇā , muditā , upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati … pe … upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlāM2.104 honti . Evaṃ subhaṃ tveva adhimutto hotīti vimokkho ’’ ti ( paṭi . ma .1.212) vuttaṃ .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva .
Ayaṃ aṭṭhamo vimokkhoti ayaṃ catunnaṃ khandhānaṃ sabbaso visuddhattā vimuttattā aṭṭhamo uttamo vimokkho nāma .
130. Anuloman tiV2.93 ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā . Paṭiloman ti pariyosānato paṭṭhāya yāva ādito . Anulomapaṭiloman ti idaṃ atipaguṇattā samāpattīnaṃ aṭṭhatvāva ito cito ca sañcaraṇavasena vuttaṃ . Yatthicchakan ti okāsaparidīpanaṃ , yattha yattha okāse icchati . Yadicchakan ti samāpattidīpanaṃ , yaṃ yaṃ samāpattiṃ icchati . Yāvaticchakan ti addhānaparicchedadīpanaṃP2.514 , yāvatakaṃ addhānaṃ icchati . Samāpajjatīti taṃ taṃ samāpattiṃ pavisati . Vuṭṭhātīti tato uṭṭhāya tiṭṭhati .
Ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto , arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto , maggena nāmakāyato vimuttoti . Vuttampi cetaṃ – ‘‘ Accī yathā vātavegena khittā ,( upasivāti bhagavā ) Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ ; Evaṃ munī nāmakāyā vimutto , Atthaṃ paleti na upeti saṅkhan ’’ ti .( su . ni .1080); So panesa ubhatobhāgavimutto ākāsānañcāyatanādīsu aññatarato uṭṭhāya arahattaṃ patto ca anāgāmī hutvā nirodhā uṭṭhāya arahattaṃ patto cāti pañcavidho . Keci pana – ‘‘ yasmā rūpāvacaracatutthajjhānampi duvaṅgikaṃ upekkhāsahagataṃ , arūpāvacarajjhānampi tādisameva . Tasmā rūpāvacaracatutthajjhānato uṭṭhāya arahattaṃ pattopi ubhatobhāgavimutto ’’ ti . Ayaṃ pana ubhatobhāgavimuttapañho heṭṭhā lohapāsāde samuṭṭhahitvā tipiṭakacūḷasumanattherassa vaṇṇanaṃ nissāya cirena vinicchayaṃ pattoM2.105 . Girivihāre kira therassa antevāsiko ekassa piṇḍapātikassa mukhato taṃ pañhaṃ sutvā āha – ‘‘ āvuso , heṭṭhālohapāsāde amhākaṃ ācariyassa dhammaṃ vaṇṇayato na kenaci sutapubban ’’ ti . Kiṃ pana , bhante , thero avacāti ? Rūpāvacaracatutthajjhānaṃ kiñcāpi duvaṅgikaṃ upekkhāsahagataṃ kilese vikkhambheti , kilesānaṃ pana āsannapakkhe virūhanaṭṭhāne samudācarati . Ime hi kilesā nāma pañcavokārabhave nīlādīsu aññataraṃ ārammaṇaṃ upanissāya samudācaranti , rūpāvacarajjhānañca taṃ ārammaṇaṃ na samatikkamati . Tasmā sabbaso rūpaṃ nivattetvā arūpajjhānavasena kilese vikkhambhetvā arahattaṃ pattova ubhatobhāgavimuttoti , idaṃ āvuso thero avaca . Idañca pana vatvā idaṃ suttaṃ āhari – ‘‘ katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto . Idhekacco puggalo aṭṭhavimokkheP2.515V2.94 kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti , ayaṃ vuccati puggalo ubhatobhāgavimutto ’’ ti ( pu . pa .24).
Imāya ca ānanda ubhatobhāgavimuttiyāti ānanda ito ubhatobhāgavimuttito . Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ Mahānidānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .