Itthiratanavaṇṇanā
249. Evaṃ pātubhūtamaṇiratanassa pana cakkavattino visayasukhavisesassa visesakāraṇaṃ itthiratanaṃ pātubhavati .
Maddarājakulato vā hissa aggamahesiṃ ānenti , uttarakuruto vā puññānubhāvena sayaṃ āgacchati .
Avasesā panassā sampatti –
‘‘ puna ca paraṃ , ānanda , rañño mahāsudassanassa itthiratanaṃ pāturahosi , abhirūpā dassanīyā ’’ tiādinā nayena pāḷiyaṃyeva āgatā .
Tattha saṇṭhānapāripūriyā adhikaṃ rūpaṃ assāti abhirūpā .
Dissamānāva cakkhūni piṇayati , tasmā aññaṃ kiccavikkhepaṃ hitvāpi daṭṭhabbāti dassanīyā .
Dissamānāva somanassavasena cittaṃ pasādetīti pāsādikā .
Paramāyāti evaṃ pasādāvahattā uttamāya .
Vaṇṇapokkharatāyāti vaṇṇasundaratāya .
Samannāgatāti upetā .
Abhirūpā vā yasmā nātidīghā nātirassā .
Dassanīyā yasmā nātikisā nātithūlā .
Pāsādikā
M2.219 yasmā nātikāḷikā nāccodātā .
Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā yasmā abhikkantā mānusivaṇṇaṃ appattā dibbavaṇṇaṃ .
Manussānañhi vaṇṇābhā bahi na niccharati .
Devānaṃ pana atidūrampi niccharati .
Tassā pana dvādasahatthappamāṇaṃ padesaṃ sarīrābhā obhāseti .
Nātidīghādīsu cassā paṭhamayugaḷena ārohasampatti , dutiyayugaḷena pariṇāhasampatti , tatiyayugaḷena vaṇṇasampatti vuttā .
Chahi vāpi etehi kāyavipattiyā abhāvo , atikkantā mānusivaṇṇan ti iminā kāyasampatti vuttā .Tūlapicuno vā kappāsapicuno vāti sappimaṇḍe pakkhipitvā ṭhapitassa satavāravihatassa tūlapicuno vā kappāsapicuno vā .
Sīteti rañño sītakāle .
Uṇheti rañño uṇhakāle .
Candanagandhoti niccakālameva supisitassa
P2.627 abhinavassa catujjātisamāyojitassaV2.196 haricandanassa gandho kāyato vāyati .
Uppalagandho vāyatīti hasitakathitakālesu mukhato taṅkhaṇaṃ vikasitasseva nīluppalassa atisurabhigandho vāyati .Evaṃ rūpasamphassagandhasampattiyuttāya panassā sarīrasampattiyā anurūpaṃ ācāraṃ dassetuṃ taṃ kho panātiādi vuttaṃ .
Tattha rājānaṃ disvā nisinnāsanato aggidaḍḍhā viya paṭhamameva uṭṭhātīti pubbuṭṭhāyinī .
Tasmiṃ nisinne tassa tālavaṇṭena bījanādikiccaṃ katvā pacchā nipatati nisīdatīti pacchānipātinī .
Kiṃ karomi , te devāti vācāya kiṃ-kāraṃ paṭisāvetīti kiṃ kārapaṭissāvinī .
Rañño manāpameva carati karotīti manāpacārinī .
Yaṃ rañño piyaṃ tadeva vadatīti piyavādinī .
Idāni –
‘‘ svāssā ācāro bhāvavisuddhiyāva , na sāṭheyyanā ’’ ti dassetuṃ taṃ kho panātiādimāha .
Tattha no aticarīti na atikkamitvā cari , ṭhapetvā rājānaṃ aññaṃ purisaṃ cittenapi na patthesīti vuttaṃ hoti .
Tattha ye tassā ādimhi ‘‘ abhirūpā ’’ tiādayo , ante ‘‘ pubbuṭṭhāyinī ’’ tiādayo guṇā vuttā , te pakatiguṇā eva .
‘‘ Atikkantā mānusivaṇṇan ’’ tiādayo pana cakkavattino puññaṃ upanissāya cakkaratanapātubhāvato paṭṭhāya purimakammānubhāvena nibbattāti veditabbā .
Abhirūpatādikāpi
M2.220 vā cakkaratanapātubhāvato paṭṭhāya sabbākāraparipūrā jātā .
Tenāha –
‘‘ evarūpaṃ itthiratanaṃ pāturahosī ’’ ti .