Vedanānupassanāvaṇṇanā
380. Evaṃ
V2.327 bhagavā cuddasavidhena kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni navavidhena vedanānupassanaṃ kathetuṃ kathañca , bhikkhavetiādimāha .Tattha sukhaṃ vedanan ti kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘‘ ahaṃ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti pajānātīti attho .
Tattha
M2.364 kāmaṃ uttānaseyyakāpi dārakā thaññapivanādikāle sukhaṃ vedayamānā ‘‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmā ’’ ti pajānanti , na panetaṃ evarūpaṃ jānanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Evarūpañhi jānanaṃ sattūpaladdhiṃ na jahati , attasaññaṃ na ugghāṭeti , kammaṭṭhānaṃ vā satipaṭṭhānabhāvanā vā na hoti .
Imassa pana bhikkhuno jānanaṃ sattūpaladdhiṃ jahati , attasaññaṃ ugghāṭeti , kammaṭṭhānañceva satipaṭṭhānabhāvanā ca hoti .
Idañhi ‘‘ ko vedayati , kassa vedanā , kiṃ kāraṇā vedanā ’’ ti evaṃ sampajānavediyanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tattha ko vedayatīti na koci satto vā puggalo vā vedayati .
Kassa vedanāti na kassaci sattassa vā puggalassa vā vedanā .
Kiṃ kāraṇā vedanāti vatthuārammaṇāva panassa vedanā , tasmā esa evaṃ pajānāti ‘‘ taṃ taṃ sukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayati taṃ pana vedanāya pavattiṃP3.774 upādāya ’ ahaṃ vedayāmī ’ ti vohāramattaṃ hotī ’’ ti .
Evaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatīti sallakkhento esa ‘‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātī ’’ ti veditabbo cittalapabbate aññataratthero viya .
Thero kira aphāsukakāle balavavedanāya nitthunanto aparāparaṃ parivattati , tameko daharo āha –
‘‘ kataraṃ vo , bhante , ṭhānaṃ rujjatī ’’ ti .
Āvuso , pāṭiyekkaṃ rujjanaṭṭhānaṃ nāma natthi , vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatīti .
Evaṃ jānanakālato paṭṭhāya adhivāsetuṃ vaṭṭati no , bhante , ti .
Adhivāsemi , āvusoti .
Adhivāsanā , bhante , seyyoti .
Thero adhivāsesi .
Vāto yāva hadayā phālesi , mañcake antāni rāsikatāni ahesuṃ .
Thero daharassa dassesi ‘‘ vaṭṭatāvuso , ettakā adhivāsanā ’’ ti .
Daharo tuṇhī ahosi .
Thero vīriyasamataṃ yojetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā samasīsī hutvā parinibbāyi .
Yathā ca sukhaṃ , evaṃ dukkhaṃ … pe … nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘‘ nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti pajānāti .
Iti bhagavā rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā arūpakammaṭṭhānaṃ kathento yasmā phassavasena cittavasena vā kathiyamānaṃ pākaṭaṃ na hotiV2.328 , andhakāraṃ viya khāyati , vedanānaṃ pana uppattipākaṭatāya vedanāvasena pākaṭaṃ hoti , tasmā sakkapañhe viya idhāpi vedanāvasena arūpakammaṭṭhānaṃ kathesi .
Tattha ‘‘ duvidhañhiM2.365 kammaṭṭhānaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ arūpakammaṭṭhānañcā ’’ tiādi kathāmaggo sakkapañhe vuttanayeneva veditabbo .
Tattha sukhaṃ vedanan tiādīsu ayaṃ aparopi pajānanapariyāyo , sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātīti sukhavedanākkhaṇe dukkhavedanāya abhāvato sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘‘ sukhaṃ vedanaṃyeva vedayāmī ’’ ti pajānāti .
Tena yāP3.775 pubbe bhūtapubbā dukkhavedanā , tassa idāni abhāvato imissā ca sukhāya vedanāya ito paṭhamaṃ abhāvato vedanā nāma aniccā adhuvā vipariṇāmadhammā , itiha tattha sampajāno hoti .
Vuttampi cetaṃ bhagavatā –
‘‘ Yasmiṃ , aggivessana , samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti , na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti , sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Yasmiṃ , aggivessana , samaye dukkhaṃ … pe … adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti , neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti , adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Sukhāpi , kho , aggivessana , vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .
Dukkhāpi , kho … pe … adukkhamasukhāpi kho , aggivessana , vedanā aniccā … pe … nirodhadhammā .
Evaṃ passaṃ , aggivessana , sutavā ariyasāvako sukhāyapi vedanāya nibbindati , dukkhāyapi vedanāya nibbindati , adukkhamasukhāyapi vedanāya nibbindati , nibbindaṃ virajjati , virāgā vimuccati , vimuttasmiṃ ‘ vimuttamī ’ ti ñāṇaṃ hoti ,‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti ( ma . ni .2.205).Yathā ca sukhaṃ , evaṃ dukkhaṃ … pe … nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘‘ nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti pajānāti .
Yathā ca sukhaṃ , evaṃ dukkhaṃ … pe … nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘‘ nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti pajānāti .
Sāmisaṃ vā sukhan tiādīsu sāmisā sukhā nāma pañcakāmaguṇāmisasannissitā cha gehasitasomanassavedanā .
Nirāmisā sukhā nāma cha nekkhammasitasomanassavedanā .
Sāmisā dukkhā nāma cha gehasitadomanassavedanā .
Nirāmisā dukkhā nāma cha nekkhammasitadomanassavedanā .
Sāmisā adukkhamasukhā nāma cha gehasitaupekkhāvedanā .
Nirāmisā adukkhamasukhā
M2.366 nāma cha nekkhammasitaupekkhāvedanā .
Tāsaṃ vibhāgo sakkapañhe vuttoyeva .Iti
V2.329 ajjhattaṃ vāti evaṃ sukhavedanādipariggaṇhanena attano vā vedanāsu , parassa vā vedanāsu , kālena vā attano , kālena vā parassa vedanāsu vedanānupassī viharati .Samudayavayadhammānupassī vāti ettha pana avijjāsamudayā vedanāsamudayotiādīhi pañcahi pañcahi ākārehi vedanānaṃ samudayañca
P3.776 vayañca passanto ‘‘ samudayadhammānupassī vā vedanāsu viharati , vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati , kālena samudayadhammānupassī vā vedanāsu , kālena vayadhammānupassī vā vedanāsu viharatī ’’ ti veditabbo .Ito paraṃ kāyānupassanāyaṃ vuttanayameva .
Kevalañhi idha vedanāpariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā vedanāpariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ , sesaṃ tādisamevāti .
Vedanānupassanā niṭṭhitā .