Anāvattidhammasambodhiparāyaṇavaṇṇanā
156. Nātikāti ekaṃ taḷākaṃ nissāya dvinnaṃ cūḷapitumahāpituputtānaṃ dve gāmā .
Nātiketi ekasmiṃ ñātigāmake .
Giñjakāvasatheti iṭṭhakāmaye āvasathe .
157. Orambhāgiyānan ti heṭṭhābhāgiyānaṃ , kāmabhaveyeva paṭisandhiggāhāpakānanti attho .
Oranti laddhanāmehi vā tīhi maggehi pahātabbānītipi orambhāgiyāni .
Tattha kāmacchando , byāpādoti imāni dve samāpattiyā vā avikkhambhitāni , maggena vā asamucchinnāni nibbattavasena uddhaṃ bhāgaṃ rūpabhavañca arūpabhavañca gantuṃ na denti .
Sakkāyadiṭṭhiādīni tīṇi tattha nibbattampi ānetvā puna idheva nibbattāpentīti sabbānipi orambhāgiyāneva .
Anāvattidhammāti paṭisandhivasena anāgamanasabhāvā .
Rāgadosamohānaṃ tanuttāti ettha kadāci karahaci uppattiyā ca , pariyuṭṭhānamandatāya cāti dvedhāpi tanubhāvo veditabbo .
Sakadāgāmissa hi puthujjanānaṃ viya abhiṇhaṃ rāgādayo nuppajjanti , kadāci karahaci uppajjanti .
Uppajjamānā ca puthujjanānaṃ viya bahalabahalā nuppajjanti , makkhikāpattaṃ viya tanukatanukā uppajjanti .
Dīghabhāṇakatipiṭakamahāsīvatthero panāha –
‘‘ yasmā sakadāgāmissa puttadhītaro honti , orodhā ca honti , tasmā bahalā kilesā .
Idaṃ pana bhavatanukavasena kathitan ’’ ti .
Taṃ aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ sotāpannassa sattabhave ṭhapetvā aṭṭhame bhave bhavatanukaṃ natthi .
Sakadāgāmissa dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu bhavatanukaṃ natthi .
Anāgāmissa rūpārūpabhave ṭhapetvā kāmabhave bhavatanukaṃ natthi .
Khīṇāsavassa kismiñci bhave bhavatanukaṃ natthī ’’ ti vuttattā paṭikkhittaṃ hoti .
Imaṃ
V2.120 lokan ti imaṃ kāmāvacaralokaṃ sandhāya vuttaṃ .
AyañcetthaP2.544 adhippāyo , sace hi manussesu sakadāgāmiphalaṃ patto devesu nibbattitvāM2.134 arahattaṃ sacchikaroti , iccetaṃ kusalaṃ .
Asakkonto pana avassaṃ manussalokaṃ āgantvā sacchikaroti .
Devesu sakadāgāmiphalaṃ pattopi sace manussesu nibbattitvā arahattaṃ sacchikaroti , iccetaṃ kusalaṃ .
Asakkonto pana avassaṃ devalokaṃ gantvā sacchikarotīti .Avinipātadhammoti ettha vinipatanaṃ vinipāto , nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo .
Catūsu apāyesu avinipātadhammo catūsu apāyesu avinipātasabhāvoti attho .
Niyatoti dhammaniyāmena niyato .
Sambodhiparāyaṇoti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ assa gati paṭisaraṇaṃ avassaṃ pattabbāti sambodhiparāyaṇo .