Pukkusamallaputtavatthuvaṇṇanā
192. Pukkusoti tassa nāmaṃ .
Mallaputtoti mallarājaputto .
Mallā kira vārena rajjaṃ kārenti .
Yāva nesaṃ vāro na pāpuṇāti , tāva vaṇijjaṃ karonti .
Ayampi vaṇijjameva karonto pañca sakaṭasatāni yojāpetvā dhuravāte vāyante purato gacchati , pacchā vāte vāyante satthavāhaṃ purato pesetvā sayaṃ pacchā gacchati .
Tadā pana pacchā vāto vāyi , tasmā esa purato satthavāhaṃ pesetvā sabbaratanayāne
M2.160 nisīditvā kusinārato nikkhamitvā ‘‘ pāvaṃ gamissāmī ’’ ti maggaṃ paṭipajji .
Tena vuttaṃ –
‘‘ kusinārāya pāvaṃ addhānamaggappaṭipanno hotī ’’ ti .Āḷāroti tassa nāmaṃ .
Dīghapiṅgalo kireso , tenassa āḷāroti nāmaṃ ahosi .
Kālāmoti gottaṃ .
Yatra hi nāmāti yo nāma .
Neva dakkhatīti na addasa .
Yatrasaddayuttattā panetaṃ anāgatavasena vuttaṃ .
Evarūpañhi īdisesu ṭhānesu saddalakkhaṇaṃ .
193. Niccharantīsūti vicarantīsu .
Asaniyā phalantiyāti navavidhāya asaniyā bhijjamānāya viya mahāravaṃ ravantiyā .
Navavidhā hi asaniyo – asaññā , vicakkā , saterā , gaggarā , kapisīsā , macchavilolikā , kukkuṭakā , daṇḍamaṇikā , sukkhāsanīti .
Tattha asaññā asaññaṃ karoti .
Vicakkā ekaṃ cakkaṃ karoti .
Saterā saterasadisā hutvā patati .
Gaggarā gaggarāyamānā patati .
Kapisīsā bhamukaṃ ukkhipento makkaṭo viya hoti .
Macchavilolikā vilolitamaccho viya hoti .
Kukkuṭakā kukkuṭasadisā hutvā patati .
Daṇḍamaṇikā naṅgalasadisā hutvā patati .
Sukkhāsanī patitaṭṭhānaṃ samugghāṭeti .
Deve
V2.144 vassanteti sukkhagajjitaṃ gajjitvā antarantarā vassante .Ātumāyan ti ātumaṃ nissāya viharāmi .
Bhusāgāreti khalasālāyaṃ .
Etthesoti etasmiṃ kāraṇe eso mahājanakāyo sannipatito .
Kva ahosīti kuhiṃ ahosi .
So taṃ bhanteti so tvaṃ bhante .
194. Siṅgīvaṇṇan ti siṅgīsuvaṇṇavaṇṇaṃ .
Yugamaṭṭhan ti
P2.570 maṭṭhayugaṃ , saṇhasāṭakayugaḷanti attho .
Dhāraṇīyan ti antarantarā mayā dhāretabbaṃ , paridahitabbanti attho .
Taṃ kira so tathārūpe chaṇadivaseyeva dhāretvā sesakāle nikkhipati .
Evaṃ uttamaṃ maṅgalavatthayugaṃ sandhāyāha .Anukampaṃ upādāyāti mayi anukampaṃ paṭicca .
Acchādehīti upacāravacanametaṃ – ekaṃ mayhaṃ dehi , ekaṃ ānandassāti attho .
Kiṃ pana thero taṃ gaṇhīti ?
Āma gaṇhi .
Kasmā ?
Matthakappattakiccattā .
Kiñcāpi hesa evarūpaṃ lābhaṃ paṭikkhipitvā upaṭṭhākaṭṭhānaṃ paṭipanno .
Taṃ panassa upaṭṭhākakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ .
Tasmā aggahesi .
Ye cāpi evaṃ vadeyyuṃ –
‘‘ anārādhako maññe ānando
M2.161 pañcavīsati vassāni upaṭṭhahantena na kiñci bhagavato santikā tena laddhapubban ’’ ti .
Tesaṃ vacanokāsacchedanatthampi aggahesi .
Api ca jānāti bhagavā –
‘‘ ānando gahetvāpi attanā na dhāressati , mayhaṃyeva pūjaṃ karissati .
Mallaputtena pana ānandaṃ pūjentena saṅghopi pūjito bhavissati , evamassa mahāpuññarāsi bhavissatī ’’ ti therassa ekaṃ dāpesi .
Theropi teneva kāraṇena aggahesīti .Dhammiyā kathāyāti vatthānumodanakathāya .
195. Bhagavato kāyaṃ upanāmitan ti nivāsanapārupanavasena allīyāpitaṃ .
Bhagavāpi tato ekaṃ nivāsesi , ekaṃ pārupi .
Hataccikaṃ viyāti yathā hatacciko aṅgāro antanteneva jotati , bahi panassa pabhā natthi , evaṃ bahi paṭicchannappabhaṃ hutvā khāyatīti attho .
Imesu kho , ānanda , dvīsupi kālesūti kasmā imesu dvīsu kālesu evaṃ hoti ?
Āhāravisesena ceva balavasomanassena ca .
Etesu hi dvīsu kālesu sakalacakkavāḷe devatā āhāre ojaṃ pakkhipanti , taṃ paṇītabhojanaṃ kucchiṃ pavisitvā pasannarūpaṃ samuṭṭhāpeti .
Āhārasamuṭṭhānarūpassa pasannattā manacchaṭṭhāni indriyāni ativiya virocanti .
Sambodhidivase cassa –
‘‘ anekakappakoṭisatasahassasañcito vata me kilesarāsi ajja pahīno ’’ ti āvajjantassa balavasomanassaṃ uppajjati , cittaṃ pasīdati , citte pasanne lohitaṃ pasīdati , lohite pasanne manacchaṭṭhāni indriyāni ativiya virocanti .
Parinibbānadivasepi –
‘‘ ajja , dānāhaṃ , anekehi
P2.571 buddhasatasahassehi paviṭṭhaṃ amatamahānibbānaṃ nāma nagaraṃ pavisissāmī ’’ ti āvajjantassaV2.145 balavasomanassaṃ uppajjati , cittaṃ pasīdati , citte pasanne lohitaṃ pasīdati , lohite pasanne manacchaṭṭhāni indriyāni ativiya virocanti .
Iti āhāravisesena ceva balavasomanassena ca imesu dvīsu kālesu evaṃ hotīti veditabbaṃ .Upavattaneti pācīnato nivattanasālavane .
Antarena yamakasālānan ti yamakasālarukkhānaṃ majjhe .
Siṅgīvaṇṇan ti gāthā saṅgītikāle ṭhapitā .
196. Nhatvā
M2.162 ca pivitvā cāti ettha tadā kira bhagavati nahāyante antonadiyaṃ macchakacchapā ca ubhatotīresu vanasaṇḍo ca sabbaṃ suvaṇṇavaṇṇameva hoti .Ambavanan ti tassāyeva nadiyā tīre ambavanaṃ .
Āyasmantaṃ cundakan ti tasmiṃ kira khaṇe ānandatthero udakasāṭakaṃ pīḷento ohīyi , cundatthero samīpe ahosi .
Taṃ bhagavā āmantesi .
Pamukhe nisīdīti satthu puratova nisīdi .
Ettāvatā ca thero anuppatto .
Evaṃ anuppattaṃ atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi .
Gantvāna buddho nadikaṃ kakudhan ti imāpi gāthā saṅgītikāleyeva ṭhapitā .
Tattha pavattā bhagavā idha dhammeti bhagavā idha sāsane dhamme pavattā , caturāsīti dhammakkhandhasahassāni pavattānīti attho .
197. Alābhāti ye aññesaṃ dānānisaṃsasaṅkhātā lābhā honti , te alābhā .
Dulladdhan ti puññavisesena laddhampi manussattaṃ dulladdhaṃ .
Yassa teti yassa tava .
Uttaṇḍulaṃ vā atikilinnaṃ vā ko jānāti , kīdisampi pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā tathāgato parinibbuto , addhā te yaṃ vā taṃ vā dinnaṃ bhavissatīti .
Lābhāti diṭṭhadhammikasamparāyikadānānisaṃsasaṅkhātā lābhā .
Suladdhan ti tuyhaṃ manussattaṃ suladdhaṃ .
Samasamaphalāti sabbākārena samānaphalā .
Nanu ca yaṃ sujātāya dinnaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjitvā tathāgato abhisambuddho , so sarāgasadosasamohakāle paribhutto , ayaṃ pana cundena dinno vītarāgavītadosavītamohakāle paribhutto , kasmā ete samaphalāti ?
Parinibbānasamatāya ca samāpattisamatāya ca anussaraṇasamatāya ca .
Bhagavā
P2.572 hi sujātāya dinnaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā saupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto , cundena dinnaṃ paribhuñjitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutoti evaṃ parinibbānasamatāya pi samaphalā .
Abhisambujjhanadivase ca catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhyāV2.146 samāpattiyo samāpajji , parinibbānadivasepi sabbā tā samāpajjīti evaṃ samāpattisamatāyapi samaphalā .
Sujātā ca aparabhāge assosi –
‘‘ na kiresā rukkhadevatā , bodhisatto kiresa , taṃ kira piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoM2.163 , sattasattāhaṃ kirassa tena yāpanaṃ ahosī ’’ ti .
Tassā idaṃ sutvā –
‘‘ lābhā vata me ’’ ti anussarantiyā balavapītisomanassaṃ udapādi .
Cundassāpi aparabhāge –
‘‘ avasānapiṇḍapāto kira mayā dinno , dhammasīsaṃ kira me gahitaṃ , mayhaṃ kira piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā satthā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto ’’ ti sutvā ‘‘ lābhā vata me ’’ ti anussarato balavasomanassaṃ udapādīti evaṃ anussaraṇasamatāya pi samaphalāti veditabbā .Yasasaṃvattanikan ti parivārasaṃvattanikaṃ .
Ādhipateyyasaṃvattanikan ti jeṭṭhakabhāvasaṃvattanikaṃ .
Iti cundassa ca dakkhiṇaṃ , attano ca dakkhiṇeyyasampattiṃ sampassamāno udānaṃ udānesīti .
Saṃyamatoti sīlasaṃyamena saṃyamantassa , saṃvare ṭhitassāti attho .
Veraṃ na cīyatīti pañcavidhaṃ veraṃ na vaḍḍhati .
Kusalo ca jahāti pāpakan ti kusalo pana ñāṇasampanno ariyamaggena anavasesaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ akusalaṃ jahāti .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti so imaṃ pāpakaṃ jahitvā rāgādīnaṃ khayā kilesanibbānena nibbutoti .
Catutthabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .