Āyatanapabbavaṇṇanā
384. Evaṃ
P3.784M2.374 pañcakkhandhavasena dhammānupassanaṃ vibhajitvā idāni āyatanavasena vibhajituṃ puna caparan tiādimāha .Tattha chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesūti cakkhu sotaṃ ghānaṃ jivhā kāyo manoti imesu chasu ajjhattikesu , rūpaṃ saddo gandho raso phoṭṭhabbo dhammoti imesu chasu bāhiresu .
Cakkhuñca pajānātīti cakkhupasādaṃ yāthāvasarasalakkhaṇavasena pajānāti .
Rūpe ca pajānātīti bahiddhā catusamuṭṭhānikarūpañca yāthāvasarasalakkhaṇavasena pajānāti .
Yañca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanan ti yañca taṃ cakkhuṃ ceva rūpe cāti ubhayaṃ paṭicca .
Kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭigha , māna , diṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāsa , bhavarāga , issā , macchariya , avijjāsaṃyojananti dasavidhaṃ saṃyojanaṃ uppajjati , tañca yāthāvasarasalakkhaṇavasena pajānāti .
Kathaṃ panetaṃ uppajjatīti ?
Cakkhudvāre tāva āpāthagataṃ iṭṭhārammaṇaṃ kāmassādavasena assādayato abhinandato kāmarāgasaṃyojanaṃ uppajjati .
Aniṭṭhārammaṇe kujjhato paṭighasaṃyojanaṃ
V2.337 uppajjati .
‘‘ Ṭhapetvā maṃ ko añño etaṃ ārammaṇaṃ vibhāvetuṃ samattho atthī ’’ ti maññato mānasaṃyojanaṃ uppajjati .
Etaṃ rūpārammaṇaṃ niccaṃ dhuvanti gaṇhato diṭṭhisaṃyojanaṃ uppajjati .
‘‘ Etaṃ rūpārammaṇaṃ satto nu kho , sattassa nu kho ’’ ti vicikicchato vicikicchāsaṃyojanaṃ uppajjati .
‘‘ Sampattibhave vata no idaṃ sulabhaṃ jātan ’’ ti bhavaṃ patthentassa bhavarāgasaṃyojanaṃ uppajjati .
‘‘ Āyatimpi evarūpaṃ sīlabbataṃ samādiyitvā sakkā laddhun ’’ ti sīlabbataṃ samādiyantassa sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ uppajjati .
‘‘ Aho vata taṃ rūpārammaṇaṃ aññe na labheyyun ’’ ti usūyato issāsaṃyojanaṃ uppajjati .
Attanā laddhaṃ rūpārammaṇaṃ aññassa maccharāyato macchariyasaṃyojanaṃ uppajjati .
Sabbeheva sahajātaaññāṇavasena avijjāsaṃyojanaṃ uppajjati .
Yathā ca anuppannassāti yena kāraṇena asamudācāravasena anuppannassa tassa dasavidhassāpi saṃyojanassa uppādo hoti , tañca kāraṇaṃ pajānāti .
Yathā ca uppannassātiP3.785 appahīnaṭṭhena pana samudācāravasena vā uppannassa tassa dasavidhassāpi saṃyojanassa yena kāraṇena pahānaṃ hoti , tañca kāraṇaṃ pajānāti .
Yathā ca pahīnassāti tadaṅgavikkhambhanappahānavasena pahīnassāpi tassa dasavidhassa saṃyojanassaM2.375 yena kāraṇena āyatiṃ anuppādo hoti , tañca pajānāti .
Kena kāraṇena panassa āyatiṃ anuppādo hoti ?
Diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsaissāmacchariyabhedassa tāva pañcavidhassa saṃyojanassa sotāpattimaggena āyatiṃ anuppādo hoti .
Kāmarāgapaṭighasaṃyojanadvayassa oḷārikassa sakadāgāmimaggena , aṇusahagatassa anāgāmimaggena , mānabhavarāgāvijjāsaṃyojanattayassa arahattamaggena āyatiṃ anuppādo hoti .Sotañca pajānāti sadde cātiādīsupi eseva nayo .
Sotañca pajānāti sadde cātiādīsupi eseva nayo .
Sotañca pajānāti sadde cātiādīsupi eseva nayo .
Sotañca pajānāti sadde cātiādīsupi eseva nayo .
Sotañca pajānāti sadde cātiādīsupi eseva nayo .
Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ ajjhattikāyatanapariggaṇhanena attano vā dhammesu bāhirāyatanapariggaṇhanena parassa vā dhammesu , kālena vā attano , kālena vā parassa dhammesu dhammānupassī viharati .
Samudayavayā panettha ‘‘ avijjāsamudayā cakkhusamudayo ’’ ti rūpāyatanassa rūpakkhandhe , arūpāyatanesu manāyatanassa viññāṇakkhandhe , dhammāyatanassa sesakkhandhesu vuttanayena nīharitabbā .
Lokuttaradhammā na gahetabbā .
Ito paraṃ vuttanayameva .
Kevalañhi idha āyatanapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā āyatanapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ .
Sesaṃ tādisamevāti .
Āyatanapabbaṃ niṭṭhitaṃ .