Upavāṇattheravaṇṇanā
200. Apasāresīti apanesi .
Apehīti apagaccha .
Thero ekavacaneneva tālavaṇṭaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Upaṭṭhākotiādi paṭhamabodhiyaṃ anibaddhupaṭṭhākabhāvaṃ sandhāyāha .
Ayaṃ , bhante , āyasmā upavāṇoti evaṃ therena vutte ānando upavāṇassa sadosabhāvaṃ sallakkheti ,‘ handassa niddosabhāvaṃ kathessāmī ’ ti bhagavā yebhuyyena ānandātiādimāha .
Tattha yebhuyyenāti idaṃ asaññasattānañceva arūpadevatānañca ohīnabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Apphuṭoti asamphuṭṭho abharito vā .
Bhagavato kira āsannapadese vālaggamatte okāse sukhumattabhāvaṃ māpetvā dasa dasa mahesakkhā devatā aṭṭhaṃsu .
Tāsaṃ parato vīsati vīsati .
Tāsaṃ parato tiṃsati tiṃsati .
Tāsaṃ parato cattālīsaṃ cattālīsaṃ .
Tāsaṃ parato paññāsaṃ paññāsaṃ .
Tāsaṃ parato saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu .
Tā aññamaññaṃ hatthena vā pādena vā vatthena vā na byābādhenti .
‘‘ Apehi maṃ , mā ghaṭṭehī ’’ ti vattabbākāraṃ nāma natthi .
‘‘ Tā
V2.153 kho pana devatāyo dasapi hutvā vīsatipi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti , na ca aññamaññaṃ byābādhentī ’’ ti ( a . ni .1.37) vuttasadisāva ahesuṃ .Devatā
V2.154 , ānanda , ujjhāyantīti iti ānanda , devatā ujjhāyanti , na mayhaṃ puttassa añño koci doso atthīti dasseti .Ovārentoti āvārento .
Thero kira pakatiyāpi mahāsarīro hatthipotakasadiso .
So paṃsukūlacīvaraṃ pārupitvā atimahā viya ahosi .
Tathāgataṃ dassanāyāti bhagavato mukhaṃ daṭṭhuṃ alabhamānā evaṃ ujjhāyiṃsu .
Kiṃ pana tā theraṃ vinivijjha passituṃ na sakkontīti ?
Āma , na sakkonti .
Devatā hi puthujjane vinivijjha passituṃ sakkonti , na khīṇāsave .
Therassa ca mahesakkhatāya
P2.580 tejussadatāya upagantumpi na sakkonti .
KasmāM2.171 pana therova tejussado , na aññe arahantoti ?
Yasmā kassapabuddhassa cetiye ārakkhadevatā ahosi .
Vipassimhi kira sammāsambuddhe parinibbute ekagghanasuvaṇṇakkhandhasadisassa dhātusarīrassa ekameva cetiyaṃ akaṃsu , dīghāyukabuddhānañhi ekameva cetiyaṃ hoti .
Taṃ manussā ratanāyāmāhi vidatthivitthatāhi dvaṅgulabahalāhi suvaṇṇiṭṭhakāhi haritālena ca manosilāya ca mattikākiccaṃ tilateleneva udakakiccaṃ sādhetvā yojanappamāṇaṃ uṭṭhapesuṃ .
Tato bhummā devatā yojanappamāṇaṃ , tato ākāsaṭṭhakadevatā , tato uṇhavalāhakadevatā , tato abbhavalāhakadevatā , tato cātumahārājikā devatā , tato tāvatiṃsā devatā yojanappamāṇaṃ uṭṭhapesunti evaṃ sattayojanikaṃ cetiyaṃ ahosi .
Manussesu mālāgandhavatthādīni gahetvā āgatesu ārakkhadevatā gahetvā tesaṃ passantānaṃyeva cetiyaṃ pūjesi .
Tadā ayaṃ thero brāhmaṇamahāsālo hutvā ekaṃ pītakaṃ vatthaṃ ādāya gato .
Devatā tassa hatthato vatthaṃ gahetvā cetiyaṃ pūjesi .
Brāhmaṇo taṃ disvā pasannacitto ‘‘ ahampi anāgate evarūpassa buddhassa cetiye ārakkhadevatā homī ’’ ti patthanaṃ katvā tato cuto devaloke nibbatti .
Tassa devaloke ca manussaloke ca saṃsarantasseva kassapo bhagavā loke uppajjitvā parinibbāyi .
Tassāpi ekameva dhātusarīraṃ ahosi .
Taṃ gahetvā yojanikaṃ cetiyaṃ kāresuṃ .
So tattha ārakkhadevatā hutvā sāsane antarahite sagge nibbattitvā amhākaṃ bhagavato kāle tato cuto mahākule paṭisandhiṃ gahetvā nikkhamma pabbajitvā arahattaṃ patto .
Iti cetiye ārakkhadevatā hutvā āgatattā thero tejussadoti veditabbo . 201. Kathaṃbhūtā pana , bhanteti kasmā āha ?
Bhagavā tumhe –
‘‘ devatā ujjhāyantī ’’ ti vadatha , kathaṃ bhūtā pana tā tumhe manasi karotha
M2.172 , kiṃ tumhākaṃ parinibbānaṃ adhivāsentīti pucchati .
Atha bhagavā –‘‘ nāhaṃ adhivāsanakāraṇaṃ vadāmī ’’ ti tāsaṃ anadhivāsanabhāvaṃ dassento santānandātiādimāha .
Tattha
P2.581 ākāse pathavīsaññiniyoti ākāse pathaviṃ māpetvā tattha pathavīsaññiniyo .
Kandantīti rodanti .
Chinnapātaṃ papatantīti majjhe chinnā viya hutvā yato vā tato vā papatanti .
Āvaṭṭantīti āvaṭṭantiyo patitaṭṭhānameva āgacchanti .
Vivaṭṭantīti patitaṭṭhānato parabhāgaṃ vaṭṭamānā gacchanti .
Apica dve pāde pasāretvā sakiṃ purato sakiṃ pacchato sakiṃ vāmato sakiṃ dakkhiṇato saṃparivattamānāpi –
‘‘ āvaṭṭanti vivaṭṭantī ’’ ti vuccanti .Santānanda , devatā pathaviyaṃ pathavīsaññiniyoti pakatipathavī kira devatā dhāretuṃ na sakkoti .
Tattha hatthako brahmā viya devatā osīdanti .
Tenāha bhagavā –
‘‘ oḷārikaṃ hatthaka , attabhāvaṃ abhinimmināhī ’’ ti ( a . ni .3.128).
Tasmā yā devatā pathaviyaṃ pathaviṃ māpesuṃ , tā sandhāyetaṃ vuttaṃ –
‘‘ pathaviyaṃ pathavīsaññiniyo ’’ ti .
Vītarāgāti pahīnadomanassā silāthambhasadisā anāgāmikhīṇāsavadevatā .