Sarīradhātuvibhajanavaṇṇanā
236. Assosi
V2.177M2.198 kho rājāti kathaṃ assosi ?
Paṭhamameva kirassa amaccā sutvā cintayiṃsu –
‘‘ satthā nāma parinibbuto , na so sakkā puna āharituṃ .
Pothujjanikasaddhāya pana amhākaṃ raññā sadiso natthi , sace esa imināva niyāmena suṇissati , hadayamassa phalissati .
Rājā kho pana amhehi anurakkhitabbo ’’ ti te tisso suvaṇṇadoṇiyo āharitvā catumadhurassa pūretvā rañño santikaṃ gantvā etadavocuṃ –
‘‘ devaP2.606 , amhehi supinako diṭṭho , tassa paṭighātatthaṃ tumhehi dukūladupaṭṭaṃ nivāsetvā yathā nāsāpuṭamattaṃ paññāyati , evaṃ catumadhuradoṇiyā nipajjituṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Rājā atthacarānaṃ amaccānaṃ vacanaṃ sutvā ‘‘ evaṃ hotu tātā ’’ ti sampaṭicchitvā tathā akāsi .
Atheko amacco alaṅkāraṃ omuñcitvā kese pakiriya yāya disāya satthā parinibbuto , tadabhimukho hutvā añjaliṃ paggayha rājānaṃ āha –
‘‘ deva , maraṇato muccanakasatto nāma natthi , amhākaṃ āyuvaḍḍhano cetiyaṭṭhānaṃ puññakkhettaṃ abhisekasiñcako so bhagavā satthā kusinārāya parinibbuto ’’ ti .
Rājā sutvāva visaññījāto catumadhuradoṇiyaṃ usumaṃ muñci .
Atha naṃ ukkhipitvā dutiyāya doṇiyā nipajjāpesuṃ .
So puna saññaṃ labhitvā –
‘‘ tātā , kiṃ vadethā ’’ ti pucchi .
‘‘ Satthā , mahārāja , parinibbuto ’’ ti .
Rājā punapi visaññījāto catumadhuradoṇiyā usumaṃ muñci .
Atha naṃ tatopi ukkhipitvā tatiyāya doṇiyā nipajjāpesuṃ .
So puna saññaṃ labhitvā ‘‘ tātā , kiṃ vadethā ’’ ti pucchi .
‘‘ Satthā , mahārāja , parinibbuto ’’ ti .
Rājā punapi visaññījāto , atha naṃ ukkhipitvā nahāpetvā matthake ghaṭehi udakaṃ āsiñciṃsu .
Rājā saññaṃ labhitvā āsanā vuṭṭhāya gandhaparibhāvite maṇivaṇṇe kese vikiritvā suvaṇṇaphalakavaṇṇāya piṭṭhiyaṃ pakiritvā pāṇinā uraṃ paharitvā pavāḷaṅkuravaṇṇāhi suvaṭṭitaṅgulīhi suvaṇṇabimbisakavaṇṇaṃ uraṃ sibbanto viya gahetvā paridevamāno ummattakavesena antaravīthiṃ otiṇṇo , so alaṅkatanāṭakaparivuto nagarato nikkhamma jīvakambavanaṃ gantvā yasmiṃ ṭhāne nisinnena bhagavatā dhammo desito taṃ oloketvāM2.199 –
‘‘ bhagavā sabbaññu , nanu imasmiṃ ṭhāne nisīditvā dhammaṃ desayittha , sokasallaṃ me vinodayittha , tumhe mayhaṃ sokasallaṃ nīharittha , ahaṃ tumhākaṃ saraṇaṃ gato , idāni pana me paṭivacanampi na detha , bhagavā ’’ ti punappunaṃ paridevitvā ‘‘ nanu bhagavā ahaṃ aññadā evarūpe kāle ‘ tumhe mahābhikkhusaṅghaparivārāV2.178 jambudīpatale cārikaṃ carathā ’ ti suṇomi , idāni panāhaṃ tumhākaṃ ananurūpaṃ ayuttaṃ pavattiṃ suṇomī ’’ ti evamādīni ca vatvā saṭṭhimattāhi gāthāhiP2.607 bhagavato guṇaṃ anussaritvā cintesi –
‘‘ mama parideviteneva na sijjhati , dasabalassa dhātuyo āharāpessāmī ’’ ti evaṃ assosi .
Sutvā ca imissā visaññibhāvādipavattiyā avasāne dūtaṃ pāhesi .Taṃ sandhāya atha kho rājātiādi vuttaṃ .
Tattha dūtaṃ pāhesīti dūtañca paṇṇañca pesesi .
Pesetvā ca pana –
‘‘ sace dassanti , sundaraṃ .
No ce dassanti , āharaṇupāyena āharissāmī ’’ ti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā sayampi nikkhantoyeva .
Yathā ca ajātasattu , evaṃ licchavīādayopi dūtaṃ pesetvā sayampi caturaṅginiyā senāya nikkhamiṃsuyeva .
Tattha pāveyyakā sabbehi āsannatarā kusinārato tigāvutantare nagare vasanti , bhagavāpi pāvaṃ pavisitvāva kusināraṃ gato .
Atha kasmā paṭhamataraṃ na āgatāti ce ?
Mahāparivārā panete rājāno mahāparivāraṃ karontāva pacchato jātā .
Te saṅghe gaṇe etadavocun ti sabbepi te sattanagaravāsino āgantvā –
‘‘ amhākaṃ dhātuyo vā dentu , yuddhaṃ vā ’’ ti kusinārānagaraṃ parivāretvā ṭhite –
‘‘ etaṃ bhagavā amhākaṃ gāmakkhette ’’ ti paṭivacanaṃ avocuṃ .
Te kira evamāhaṃsu –
‘‘ na mayaṃ satthu sāsanaṃ pahiṇimha , nāpi gantvā ānayimha .
Satthā pana sayameva āgantvā sāsanaṃ pesetvā amhe pakkosāpesi .
Tumhepi kho pana yaṃ tumhākaṃ gāmakkhette ratanaṃ uppajjati , na taṃ amhākaṃ detha .
Sadevake ca loke buddharatanasamaṃ ratanaṃ nāma natthi , evarūpaṃ uttamaratanaṃ labhitvā mayaṃ na dassāma .
Na kho pana tumhehiyeva mātuthanato khīraṃ pītaṃ , amhehipi mātuthanato khīraṃ pītaṃ .
Na tumheyeva purisā , amhepi purisā hotū ’’ ti aññamaññaṃ ahaṃkāraṃ katvā sāsanapaṭisāsanaṃ pesenti , aññamaññaṃ mānagajjitaṃ gajjanti .
Yuddhe pana sati kosinārakānaṃyeva jayo abhavissa .
Kasmā ?
Yasmā dhātupāsanatthaṃ
M2.200 āgatā devatā nesaṃ pakkhā ahesuṃ .
Pāḷiyaṃ pana –
‘‘ bhagavā amhākaṃ gāmakkhette parinibbuto , na mayaṃ dassāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgan ’’ ti ettakameva āgataṃ . 237. Evaṃ vutte doṇo brāhmaṇoti doṇabrāhmaṇo imaṃ tesaṃ vivādaṃ sutvā –
‘‘ ete rājāno bhagavato parinibbutaṭṭhāne vivādaṃ karonti , na kho panetaṃ patirūpaṃ , alaṃ iminā kalahena , vūpasamessāmi nan ’’ ti so gantvā te saṅghe gaṇe etadavoca .
Kimavoca ?
Unnatappadese
V2.179P2.608 ṭhatvā dvibhāṇavāraparimāṇaṃ doṇagajjitaṃ nāma avoca .
Tattha paṭhamabhāṇavāre tāva ekapadampi te na jāniṃsu .
Dutiyabhāṇavārapariyosāne –
‘‘ ācariyassa viya bho saddo , ācariyassa viya bho saddo ’’ ti sabbe niravā ahesuṃ .
Jambudīpatale kira kulaghare jātā yebhuyyena tassa na antevāsiko nāma natthi .
Atha so te attano vacanaṃ sutvā nirave tuṇhībhūte viditvā puna etadavoca –‘‘ suṇantu bhonto ’’ ti etaṃ gāthādvayaṃ avoca .
Tattha amhākaṃ buddhoti amhākaṃ buddho .
Ahu khantivādoti buddhabhūmiṃ appatvāpi pāramiyo pūrento khantivāditāpasakāle dhammapālakumārakāle chaddantahatthikāle bhūridattanāgarājakāle campeyyanāgarājakāle saṅkhapālanāgarājakāle mahākapikāle aññesu ca bahūsu jātakesu paresu kopaṃ akatvā khantimeva akāsi .
Khantimeva vaṇṇayi .
Kimaṅgaṃ pana etarahi iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇaṃ patto , sabbathāpi amhākaṃ buddho khantivādo ahosi , tassa evaṃvidhassa .
Na hi sādhu yaṃ uttamapuggalassa , sarīrabhāge siyā sampahāroti na hi sādhuyan ti na hi sādhu ayaṃ .
Sarīrabhāgeti sarīravibhāganimittaṃ , dhātukoṭṭhāsahetūti attho .
Siyā sampahāroti āvudhasampahāro sādhu na siyāti vuttaṃ hoti .
Sabbeva bhonto sahitāti sabbeva bhonto sahitā hotha , mā bhijjatha .
Samaggāti kāyena ca vācāya ca ekasannipātā ekavacanā samaggā hotha .
Sammodamānāti cittenāpi aññamaññaṃ sammodamānā hotha .
Karomaṭṭhabhāgeti bhagavato sarīrāni aṭṭha bhāge karoma
M2.201 .Cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato buddhassa .
Na kevalaṃ tumheyeva , bahujanopi pasanno , tesu ekopi laddhuṃ ayutto nāma natthīti bahuṃ kāraṇaṃ vatvā saññāpesi .
238. Tesaṃ saṅghānaṃ gaṇānaṃ paṭissutvāti tesaṃ tesaṃ tato tato samāgatasaṅghānaṃ samāgatagaṇānaṃ paṭissuṇitvā .
Bhagavato
P2.609 sarīrāni aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajitvāti ettha ayamanukkamo – doṇo kira tesaṃ paṭissuṇitvā suvaṇṇadoṇiṃ vivarāpesi .
Rājāno āgantvā doṇiyaṃyeva ṭhitā suvaṇṇavaṇṇā dhātuyo disvā –
‘‘ bhagavā sabbaññu pubbe mayaṃ tumhākaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ chabbaṇṇabuddharasmikhacitaṃ asītianubyañjanasamujjalitasobhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ addasāma , idāni pana suvaṇṇavaṇṇāva dhātuyo avasiṭṭhā jātā , na yuttamidaṃ bhagavā tumhākan ’’ ti parideviṃsu .
Brāhmaṇopi tasmiṃ samaye tesaṃ pamattabhāvaṃ ñatvā dakkhiṇadāṭhaṃ gahetvā veṭhantare ṭhapesi , athaV2.180 pacchā aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhaji , sabbāpi dhātuyo pākatikanāḷiyā soḷasa nāḷiyo ahesuṃ , ekekanagaravāsino dve dve nāḷiyo labhiṃsu .
Brāhmaṇassa pana dhātuyo vibhajantasseva sakko devānamindo –
‘‘ kena nu kho sadevakassa lokassa kaṅkhacchedanatthāya catusaccakathāya paccayabhūtā bhagavato dakkhiṇadāṭhā gahitā ’’ ti olokento ‘‘ brāhmaṇena gahitā ’’ ti disvā –
‘‘ brāhmaṇopi dāṭhāya anucchavikaṃ sakkāraṃ kātuṃ na sakkhissati , gaṇhāmi nan ’’ ti veṭhantarato gahetvā suvaṇṇacaṅkoṭake ṭhapetvā devalokaṃ netvā cūḷāmaṇicetiye patiṭṭhapesi .
Brāhmaṇopi dhātuyo vibhajitvā dāṭhaṃ apassanto corikāya gahitattā –
‘‘ kena me dāṭhā gahitā ’’ ti pucchitumpi nāsakkhi .
‘‘ Nanu tayāva dhātuyo bhājitā , kiṃ tvaṃ paṭhamaṃyeva attano dhātuyā atthibhāvaṃ na aññāsī ’’ ti attani dosāropanaṃ sampassanto –
‘‘ mayhampi koṭṭhāsaṃ dethā ’’ ti vattumpi nāsakkhi .
Tato –
‘‘ ayampi suvaṇṇatumbo dhātugatikova , yena tathāgatassa dhātuyo mitā , imassāhaṃ thūpaṃ karissāmī ’’ ti cintetvā imaṃ me bhonto tumbaṃ dadantūti āha .Pippalivaniyā
M2.202 moriyāpi ajātasattuādayo viya dūtaṃ pesetvā yuddhasajjāva nikkhamiṃsu .