Pāṭaliputtanagaramāpanavaṇṇanā
152. Sunidhavassakārāti
M2.130 sunidho ca vassakāro ca dve brāhmaṇā .
Magadhamahāmattāti magadharañño mahāmattā mahāamaccā , magadharaṭṭhe vā mahāmattā mahatiyā issariyamattāya samannāgatāti magadhamahāmattā .
Pāṭaligāme nagaran ti pāṭaligāmaṃ nagaraṃ katvā māpenti .
Vajjīnaṃ paṭibāhāyāti vajjirājakulānaṃ āyamukhapacchindanatthaṃ .Sahassevāti ekekavaggavasena sahassaṃ sahassaṃ hutvā .
Vatthūnīti gharavatthūni .
Cittāni namanti nivesanāni māpetun ti raññañca rājamahāmattānañca nivesanāni māpetuṃ vatthuvijjāpāṭhakānaṃ cittāni namanti .
Te kira attano sippānubhāvena heṭṭhā pathaviyaṃ tiṃsahatthamatte ṭhāne –
‘‘ idha nāgaggāho , idha yakkhaggāho , idha bhūtaggāho , pāsāṇo vā khāṇuko vā atthī ’’ ti passanti .
Te tadā sippaṃ jappitvā devatāhi saddhiṃ mantayamānā viya māpenti .
Athavā nesaṃ sarīre devatā adhimuccitvā tattha tattha nivesanāni māpetuṃ cittaṃ nāmenti .
Tā catūsu koṇesu khāṇuke koṭṭetvā vatthumhi gahitamatte paṭivigacchanti .
Saddhānaṃ kulānaṃ saddhā devatā tathā karonti , assaddhānaṃ kulānaṃ assaddhā devatāva .
Kiṃ kāraṇā ?
Saddhānañhi evaṃ hoti –
‘‘ idha manussā nivesanaṃ māpetvā paṭhamaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā maṅgalaṃ vaḍḍhāpessanti .
Atha mayaṃ sīlavantānaṃ dassanaṃ , dhammakathaṃ , pañhāvissajjanaṃ
V2.117 , anumodanañca sotuṃ labhissāma , manussā dānaṃ datvā amhākaṃ pattiṃ dassantī ’’ ti .Tāvatiṃsehīti yathā hi ekasmiṃ kule ekaṃ paṇḍitamanussaṃ , ekasmiṃ vā vihāre ekaṃ bahussutabhikkhuṃ upādāya –
‘‘ asukakule manussā paṇḍitā , asukavihāre bhikkhū bahussutā ’’ ti saddo abbhuggacchati , evameva sakkaṃ devarājānaṃ vissakammañca devaputtaṃ upādāya –
‘‘ tāvatiṃsā paṇḍitā ’’ ti saddo abbhuggato .
Tenāha –
‘‘ tāvatiṃsehī ’’ ti .
Tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvāpi viya māpentīti attho .
Yāvatā ariyaṃ āyatanan ti yattakaṃ ariyakamanussānaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ
P2.541 nāma atthi .
Yāvatā vaṇippathoti yattakaṃ vāṇijānaṃ ābhatabhaṇḍassaM2.131 rāsivaseneva kayavikkayaṭṭhānaṃ nāma , vāṇijānaṃ vasanaṭṭhānaṃ vā atthi .
Idaṃ agganagaran ti tesaṃ ariyāyatanavaṇippathānaṃ idaṃ agganagaraṃ jeṭṭhakaṃ pāmokkhaṃ bhavissatīti .
Puṭabhedanan ti bhaṇḍapuṭabhedanaṭṭhānaṃ , bhaṇḍabhaṇḍikānaṃ mocanaṭṭhānanti vuttaṃ hoti .
Sakalajambudīpe aladdhabhaṇḍampi hi idheva labhissanti , aññattha vikkayena agacchantampi ca idheva gamissati .
Tasmā idheva puṭaṃ bhindissantīti attho .
Catūsu hi dvāresu cattāri sabhāyaṃ ekanti evaṃ divase divase pañcasatasahassāni uṭṭhahissantīti dasseti .Aggito vātiādīsu cakārattho vā-saddo .
Agginā ca udakena ca mithubhedena ca nassissatīti attho .
Ekakoṭṭhāso agginā nassissati , nibbāpetuṃ na sakkhissanti .
Ekaṃ gaṅgā gahetvā gamissati .
Eko –
‘‘ iminā akathitaṃ amussa , amunā akathitaṃ imassā ’’ ti vadantānaṃ pisuṇavācānaṃ vasena bhinnānaṃ manussānaṃ aññamaññabhedeneva nassissatīti attho .
Iti vatvā bhagavā paccūsakāle gaṅgāya tīraṃ gantvā katamukhadhovano bhikkhācāravelaṃ āgamayamāno nisīdi .
153. Sunidhavassakārāpi –
‘‘ amhākaṃ rājā samaṇassa gotamassa upaṭṭhāko , so amhe pucchissati ,‘ satthā kira pāṭaligāmaṃ agamāsi , tassa santikaṃ upasaṅkamittha , na upasaṅkamitthā ’ ti .
Upasaṅkamimhāti ca vutte –
‘ nimantayittha , na nimantayitthā ’ ti ca pucchissati .
Na nimantayimhāti ca vutte amhākaṃ dosaṃ āropetvā niggaṇhissati .
Idaṃ cāpi mayaṃ āgataṭṭhāne nagaraṃ māpema , samaṇassa kho pana gotamassa gatagataṭṭhāne kāḷakaṇṇisattā
V2.118 paṭikkamanti , taṃ mayaṃ nagaramaṅgalaṃ vadāpessāmā ’’ ti cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā nimantayiṃsu .
Tasmā –
‘‘ atha kho sunidhavassakārā ’’ tiādi vuttaṃ .Pubbaṇhasamayan ti pubbaṇhakāle .
Nivāsetvāti gāmappavesananīhārena nivāsanaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ
P2.542 bandhitvā .
Pattacīvaramādāyāti pattañca cīvarañca ādiyitvā kāyappaṭibaddhaṃ katvā .Sīlavantetthāti sīlavante ettha .
Saññateti kāyavācāmanehi saññate .
Tāsaṃ
M2.132 dakkhiṇamādiyeti saṅghassa dinne cattāro paccaye tāsaṃ gharadevatānaṃ ādiseyya , pattiṃ dadeyya .
Pūjitā pūjayantīti –
‘‘ ime manussā amhākaṃ ñātakāpi na honti , evampi no pattiṃ dentī ’’ ti ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ karothāti suṭṭhu ārakkhaṃ karonti .
Mānitā mānayantīti kālānukālaṃ balikammakaraṇena mānitā ‘‘ ete manussā amhākaṃ ñātakāpi na honti , catumāsachamāsantare no balikammaṃ karontī ’’ ti mānenti , mānentiyo uppannaṃ parissayaṃ haranti .Tato nan ti tato naṃ paṇḍitajātikaṃ manussaṃ .
Orasan ti ure ṭhapetvā saṃvaḍḍhitaṃ , yathā mātā orasaṃ puttaṃ anukampati , uppannaparissayaharaṇatthameva tassa vāyamati , evaṃ anukampantīti attho .
Bhadrāni passatīti sundarāni passati .
154. Uḷumpan ti pāragamanatthāya āṇiyo koṭṭetvā kataṃ .
Kullan ti valliādīhi bandhitvā kataṃ .
‘‘ Ye taranti aṇṇavan ’’ ti gāthāya aṇṇavan ti sabbantimena paricchedena yojanamattaṃ gambhīrassa ca puthulassa ca udakaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ .
Saran ti idha nadī adhippetā .
Idaṃ vuttaṃ hoti , ye gambhīravitthataṃ taṇhāsaraṃ taranti , te ariyamaggasaṅkhātaṃ setuṃ katvāna .
Visajja pallalāni anāmasitvā udakabharitāni ninnaṭṭhānāni .
Ayaṃ pana idaṃ appamattakaṃ taritukāmopi kullañhi jano pabandhati .
Buddhā ca buddhasāvakā ca vināyeva kullena tiṇṇā medhāvino janāti .
Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .