Parinibbutakathāvaṇṇanā
219. Ito paraṃ yaṃ parinibbānaparikammaṃ katvā bhagavā parinibbuto , taṃ dassetuṃ atha kho bhagavā paṭhamaṃ jhānan tiādi vuttaṃ .
Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji … pe … tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthajjhānaṃ samāpajjīti ettha bhagavā catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ samāpajji , terasasu ṭhānesu dutiyajjhānaṃ , tathā tatiyajjhānaṃ , pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānaṃ samāpajji .
Kathaṃ ?
Dasasu asubhesu , dvattiṃsākāre aṭṭhasu kasiṇesu , mettākaruṇāmuditāsu , ānāpāne , paricchedākāseti imesu tāva catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ samāpajji .
Ṭhapetvā pana dvattiṃsākārañca dasa asubhāni ca sesesu terasasu dutiyajjhānaṃ
V2.167 , tesuyeva ca tatiyajjhānaṃ samāpajji .
Aṭṭhasu pana kasiṇesu , upekkhābrahmavihāre , ānāpāne , paricchedākāse , catūsu arūpesūti imesu pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānaṃ samāpajji .
Ayampi ca saṅkhepakathāva .
Nibbānapuraṃ pavisanto pana bhagavā dhammassāmī sabbāpi catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhyā samāpattiyo pavisitvā videsaṃ gacchanto ñātijanaṃ āliṅgetvā viya sabbasamāpattisukhaṃ anubhavitvā paviṭṭho .Tattha parinibbuto bhanteti nirodhaṃ samāpannassa bhagavato assāsapassāsānaṃ abhāvaṃ disvā pucchati .
Na āvusoti thero kathaṃ jānāti ?
Thero kira satthārā saddhiṃyeva taṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjanto yāva nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhānaṃ , tāva gantvā idāni bhagavā
M2.186 nirodhaṃ samāpanno , antonirodhe ca kālaṅkiriyā nāma natthīti jānāti .Catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyīti ettha jhānasamanantaraṃ , paccavekkhaṇāsamanantaranti dve samanantarāni .
Tattha jhānā vuṭṭhāya bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ jhānasamanantaraṃ nāma .
Jhānā vuṭṭhahitvā puna jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ paccavekkhaṇāsamanantaraṃ nāma .
Imānipi dve samanantarāneva .
Bhagavā pana jhānaṃ samāpajjitvā jhānā vuṭṭhāya jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgacittena abyākatena dukkhasaccena parinibbāyi .
Ye
P2.595 hi keci buddhā vā paccekabuddhā vā ariyasāvakā vā antamaso kunthakipillikaṃ upādāya sabbe bhavaṅgacitteneva abyākatena dukkhasaccena kālaṅkarontīti .
Mahābhūmicālādīni vuttanayānevāti . 220. Bhūtāti sattā .
Appaṭipuggaloti paṭibhāgapuggalavirahito .
Balappattoti dasavidhañāṇabalaṃ patto .
221. Uppādavayadhamminoti
M2.187 uppādavayasabhāvā .Tesaṃ vūpasamoti tesaṃ saṅkhārānaṃ vūpasamo , asaṅkhataṃ nibbānameva sukhanti attho .
222. Nāhu assāsapassāsoti na jāto assāsapassāso .
Anejoti taṇhāsaṅkhātāya ejāya abhāvena anejo .
Santimārabbhāti anupādisesaṃ nibbānaṃ ārabbha paṭicca sandhāya .
Yaṃ kālamakarīti yo kālaṃ akari .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ āvuso , yo mama satthā buddhamuni santiṃ gamissāmīti , santiṃ ārabbha kālamakari , tassa ṭhitacittassa tādino idāni assāsapassāso na jāto , natthi , nappavattatī ’’ ti .
Asallīnenāti alīnena asaṅkuṭitena suvikasiteneva cittena .
Vedanaṃ ajjhavāsayīti vedanaṃ adhivāsesi , na vedanānuvattī hutvā ito cito ca samparivatti .
Vimokkhoti kenaci dhammena anāvaraṇavimokkho sabbaso apaññattibhāvūpagamo pajjotanibbānasadiso jāto .
223. Tadāsīti
V2.168 ‘‘ saha parinibbānā mahābhūmicālo ’’ ti evaṃ heṭṭhā vuttaṃ bhūmicālameva sandhāyāha .
Tañhi lomahaṃsanañca bhiṃsanakañca āsi .Sabbākāravarūpeteti sabbavarakāraṇūpete .
224. Avītarāgāti puthujjanā ceva sotāpannasakadāgāmino ca .
Tesañhi domanassaṃ appahīnaṃ .
Tasmā tepi bāhā paggayha kandanti .
Ubhopi hatthe sīse ṭhapetvā rodantīti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .
225. Ujjhāyantīti ‘‘ ayyā attanāpi adhivāsetuṃ na sakkonti , sesajanaṃ kathaṃ samassāsessantī ’’ ti vadantiyo ujjhāyanti .
Kathaṃbhūtā pana bhante āyasmā anuruddho devatā manasikarotīti devatā , bhante , kathaṃbhūtā āyasmā anuruddho sallakkheti , kiṃ tā satthu parinibbānaṃ adhivāsentīti ?
Atha tāsaṃ pavattidassanatthaṃ thero santāvusotiādimāha .
Taṃ vuttatthameva .
Rattāvasesan ti
P2.596 balavapaccūse parinibbutattā rattiyā avasesaṃM2.188 cullakaddhānaṃ .
Dhammiyā kathāyāti aññā pāṭiyekkā dhammakathā nāma natthi ,‘‘ āvuso sadevake nāma loke appaṭipuggalassa satthuno ayaṃ maccurājā na lajjati , kimaṅgaṃ pana lokiyamahājanassa lajjissatī ’’ ti evarūpāya pana maraṇapaṭisaṃyuttāya kathāya vītināmesuṃ .
Tesañhi taṃ kathaṃ kathentānaṃ muhutteneva aruṇaṃ uggacchi . 226. Atha khoti aruṇuggaṃ disvāva thero theraṃ etadavoca .
Teneva karaṇīyenāti kīdisena nu kho parinibbānaṭṭhāne mālāgandhādisakkārena bhavitabbaṃ , kīdisena bhikkhusaṅghassa nisajjaṭṭhānena bhavitabbaṃ , kīdisena khādanīyabhojanīyena bhavitabbanti , evaṃ yaṃ bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā kattabbaṃ teneva karaṇīyena .