Ānandaacchariyadhammavaṇṇanā
207. Vihāran ti idha maṇḍalamālo vihāroti adhippeto , taṃ pavisitvā .
Kapisīsan ti dvārabāhakoṭiyaṃ ṭhitaṃ aggaḷarukkhaṃ .
Rodamāno aṭṭhāsīti so kirāyasmā cintesi –
‘‘ satthārā mama saṃvegajanakaṃ vasanaṭṭhānaṃ kathitaṃ , cetiyacārikāya sātthakabhāvo kathito , mātugāme paṭipajjitabbapañho vissajjito , attano sarīre paṭipatti akkhātā , cattāro thūpārahā kathitā , dhuvaṃ ajja bhagavā parinibbāyissatī ’’ ti , tassevaṃ cintayato balavadomanassaṃ uppajji .
Athassa etadahosi –
‘‘ bhagavato santike rodanaṃ nāma aphāsukaṃ , ekamantaṃ gantvā
M2.176 sokaṃ tanukaṃ karissāmī ’’ ti , so tathā akāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ rodamāno aṭṭhāsī ’’ ti .Ahañca vatamhīti ahañca vata amhi , ahaṃ vatamhītipi pāṭho .
Yo mama anukampakoti yo maṃ anukampati anusāsati , sve dāni paṭṭhāya kassa mukhadhovanaṃ dassāmi , kassa pāde dhovissāmi , kassa senāsanaṃ paṭijaggissāmi , kassa pattacīvaraṃ gahetvā vicarissāmīti bahuṃ vilapi .
Āmantesīti bhikkhusaṅghassa antare theraṃ adisvā āmantesi .
Mettena
V2.158 kāyakammenāti mettacittavasena pavattitena mukhadhovanadānādikāyakammena .
Hitenāti hitavuddhiyā katena .
Sukhenāti sukhasomanasseneva katena , na dukkhinā dummanena hutvāti attho .
Advayenāti dve koṭṭhāse katvā akatena .
Yathā hi eko sammukhāva karoti na parammukhā , eko parammukhāva karoti na sammukhā evaṃ vibhāgaṃ akatvā katenāti vuttaṃ hoti .
Appamāṇenāti pamāṇavirahitena .
Cakkavāḷampi hi atisambādhaṃ , bhavaggampi atinīcaṃ , tayā kataṃ kāyakammamevaP2.585 bahunti dasseti .
Mettena vacīkammenāti mettacittavasena pavattitena mukhadhovanakālārocanādinā vacīkammena .
Api ca ovādaṃ sutvā –
‘‘ sādhu , bhante ’’ ti vacanampi mettaṃ vacīkammameva .
Mettena manokammenāti kālasseva sarīrapaṭijagganaṃ katvā vivittāsane nisīditvā –
‘‘ satthā arogo hotu , abyāpajjo sukhī ’’ ti evaṃ pavattitena manokammena .Katapuññosīti kappasatasahassaṃ abhinīhārasampannosīti dasseti .
Katapuññosīti ca ettāvatā vissattho mā pamādamāpajji , atha kho padhānamanuyuñja .
Evañhi anuyutto khippaṃ hohisi anāsavo , dhammasaṅgītikāle arahattaṃ pāpuṇissasi .
Na hi mādisassa katapāricariyā nipphalā nāma hotīti dasseti .
208. Evañca pana vatvā mahāpathaviṃ pattharanto viya ākāsaṃ vitthārento viya cakkavāḷagiriṃ osārento viya sineruṃ ukkhipento viya mahājambuṃ khandhe gahetvā cālento viya āyasmato ānandassa guṇakathaṃ ārabhanto atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi .
Tattha ‘‘ yepi
M2.177 te , bhikkhave , etarahī ’’ ti kasmā na vuttaṃ ?
Aññassa buddhassa natthitāya .
Eteneva cetaṃ veditabbaṃ –
‘‘ yathā cakkavāḷantarepi añño buddho natthī ’’ ti .Paṇḍitoti byatto .
Medhāvīti khandhadhātuāyatanādīsu kusalo .
209. Bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāyāti ye bhagavantaṃ passitukāmā theraṃ upasaṅkamanti , ye ca ‘‘ āyasmā kirānando samantapāsādiko abhirūpo dassanīyo bahussuto saṅghasobhano ’’ ti therassa guṇe sutvā āgacchanti , te sandhāya ‘‘ bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamantī ’’ ti vuttaṃ .
Esa nayo sabbattha .
Attamanāti savanena no dassanaṃ sametīti sakamanā tuṭṭhacittā .
Dhamman ti ‘‘ kacci , āvuso , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci yoniso manasikārena kammaṃ karotha , ācariyupajjhāye vattaṃ pūrethā ’’ ti evarūpaṃ paṭisanthāradhammaṃ .
Tattha bhikkhunīsu –
‘‘ kacci , bhaginiyo , aṭṭha garudhamme samādāya vattathā ’’ ti idampi nānākaraṇaṃ hoti .
Upāsakesu āgatesu ‘‘ upāsaka , na te kacci sīsaṃ vā aṅgaṃ vā
V2.159 rujjati , arogā te puttabhātaro ’’ ti na evaṃ paṭisanthāraṃ karoti .
Evaṃ pana karoti –
‘‘ kathaṃ upāsakā tīṇi saraṇāni pañca sīlāni rakkhatha , māsassa aṭṭhaP2.586 uposathe karotha , mātāpitūnaṃ upaṭṭhānavattaṃ pūretha , dhammikasamaṇabrāhmaṇe paṭijaggathā ’’ ti .Upāsikāsupi eseva nayo .
Idāni ānandattherassa cakkavattinā saddhiṃ upamaṃ karonto cattārome bhikkhavetiādimāha .
Tattha khattiyāti abhisittā ca anabhisittā ca khattiyajātikā .
Te kira –
‘‘ rājā cakkavattī nāma abhirūpo dassanīyo pāsādiko ākāsena vicaranto rajjaṃ anusāsati dhammiko dhammarājā ’’ ti tassa guṇakathaṃ sutvā ‘‘ savanena dassanampi saman ’’ ti attamanā honti .
Bhāsatīti kathento –
‘‘ kathaṃ , tātā , rājadhammaṃ pūretha , paveṇiṃ rakkhathā ’’ ti paṭisanthāraṃ karoti .
Brāhmaṇesu pana –
‘‘ kathaṃ ācariyā mante vācetha , kathaṃ antevāsikā mante gaṇhanti , dakkhiṇaṃ vā vatthāni vā kapilaṃ vā alatthā ’’ ti paṭisanthāraṃ karoti .
Gahapatīsu –
‘‘ kathaṃ tātā , na vo rājakulato daṇḍena vā balinā vā pīḷā atthi , sammā
M2.178 devo dhāraṃ anupavecchati , sassāni sampajjantī ’’ ti evaṃ paṭisanthāraṃ karoti .
Samaṇesu –
‘‘ kathaṃ , bhante , pabbajitaparikkhārā sulabhā , samaṇadhamme na pamajjathā ’’ ti evaṃ paṭisanthāraṃ karoti .