Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggapāḷi
(DN) Mahāvaggapāḷi

Cittānupassanāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Cittānupassanāvaṇṇanā

381. Evaṃ navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni soḷasavidhena cittānupassanaṃ kathetuṃ kathañca , bhikkhavetiādimāha .
Tattha sarāgan ti aṭṭhavidhalobhasahagataṃ . Vītarāgan ti lokiyakusalābyākataṃ . Idaṃ pana yasmā sammasanaṃ na dhammasamodhānaṃ tasmā idha ekapadepi lokuttaraṃ na labbhati . Sesāni cattāri akusalacittāni neva purimapadaṃ na pacchimapadaṃ bhajanti .
Sadosan ti duvidhadomanassasahagataṃ . Vītadosan ti lokiyakusalābyākataṃ . Sesāni dasa akusalacittāni neva purimapadaṃ , na pacchimapadaṃ bhajanti .
Samohan ti vicikicchāsahagatañceva , uddhaccasahagatañcāti duvidhaṃ . Yasmā pana moho sabbākusalesu uppajjati , tasmā sesānipi idha vaṭṭantiyeva . Imasmiññeva hi duke dvādasākusalacittāni pariyādinnānīti . Vītamohan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Saṅkhittan ti thinamiddhānupatitaṃ . Etañhi saṅkuṭitacittaṃ nāma . Vikkhittan ti uddhaccasahagataṃ , etañhi pasaṭacittaṃ nāma .
Mahaggatan ti rūpārūpāvacaraṃ . Amahaggatan ti kāmāvacaraṃ .
Sauttaran ti kāmāvacaraṃ . Anuttaran ti rūpāvacaraṃ arūpāvacarañca . Tatrāpi sauttaraṃ rūpāvacaraṃ , anuttaraṃM2.367 arūpāvacarameva .
Samāhitan ti yassa appanāsamādhi upacārasamādhi vā atthi . Asamāhitan ti ubhayasamādhivirahitaṃV2.330 .
Vimuttan ti tadaṅgavikkhambhanavimuttīhi vimuttaṃ . Avimuttan ti ubhayavimuttivirahitaṃ . Samucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ pana idha okāsova natthi .
ItiP3.777 ajjhattaṃ vāti evaṃ sarāgādipariggaṇhanena yasmiṃ yasmiṃ khaṇe yaṃ yaṃ cittaṃ pavattati , taṃ taṃ sallakkhento attano vā citte , parassa vā citte , kālena vā attano , kālena vā parassa citte cittānupassī viharati .
Samudayavayadhammānupassīti ettha pana avijjāsamudayā viññāṇasamudayoti evaṃ pañcahi pañcahi ākārehi viññāṇassa samudayo ca vayo ca nīharitabbo . Ito paraṃ vuttanayameva . Kevalañhi idha cittapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ padayojanaṃ katvā cittapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ . Sesaṃ tādisamevāti .
Cittānupassanā niṭṭhitā .