Cittānupassanāvaṇṇanā
381. Evaṃ navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni soḷasavidhena cittānupassanaṃ kathetuṃ kathañca , bhikkhavetiādimāha .
Tattha sarāgan ti aṭṭhavidhalobhasahagataṃ .
Vītarāgan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Idaṃ pana yasmā sammasanaṃ na dhammasamodhānaṃ tasmā idha ekapadepi lokuttaraṃ na labbhati .
Sesāni cattāri akusalacittāni neva purimapadaṃ na pacchimapadaṃ bhajanti .
Sadosan ti duvidhadomanassasahagataṃ .
Vītadosan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Sesāni dasa akusalacittāni neva purimapadaṃ , na pacchimapadaṃ bhajanti .
Samohan ti vicikicchāsahagatañceva , uddhaccasahagatañcāti duvidhaṃ .
Yasmā pana moho sabbākusalesu uppajjati , tasmā sesānipi idha vaṭṭantiyeva .
Imasmiññeva hi duke dvādasākusalacittāni pariyādinnānīti .
Vītamohan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Saṅkhittan ti thinamiddhānupatitaṃ .
Etañhi saṅkuṭitacittaṃ nāma .
Vikkhittan ti uddhaccasahagataṃ , etañhi pasaṭacittaṃ nāma .
Mahaggatan ti rūpārūpāvacaraṃ .
Amahaggatan ti kāmāvacaraṃ .
Sauttaran ti kāmāvacaraṃ .
Anuttaran ti rūpāvacaraṃ arūpāvacarañca .
Tatrāpi sauttaraṃ rūpāvacaraṃ , anuttaraṃ
M2.367 arūpāvacarameva .Samāhitan ti yassa appanāsamādhi upacārasamādhi vā atthi .
Asamāhitan ti ubhayasamādhivirahitaṃ
V2.330 .Vimuttan ti tadaṅgavikkhambhanavimuttīhi vimuttaṃ .
Avimuttan ti ubhayavimuttivirahitaṃ .
Samucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ pana idha okāsova natthi .
Iti
P3.777 ajjhattaṃ vāti evaṃ sarāgādipariggaṇhanena yasmiṃ yasmiṃ khaṇe yaṃ yaṃ cittaṃ pavattati , taṃ taṃ sallakkhento attano vā citte , parassa vā citte , kālena vā attano , kālena vā parassa citte cittānupassī viharati .Samudayavayadhammānupassīti ettha pana avijjāsamudayā viññāṇasamudayoti evaṃ pañcahi pañcahi ākārehi viññāṇassa samudayo ca vayo ca nīharitabbo .
Ito paraṃ vuttanayameva .
Kevalañhi idha cittapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ padayojanaṃ katvā cittapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ .
Sesaṃ tādisamevāti .
Cittānupassanā niṭṭhitā .