Saddālaṅkāraniddesavaṇṇanā
119.
Adūrāhitasambandha-subhagā yā padāvali ;
Supasiddhābhidheyyā ’ yaṃ , pasādaṃ janaye yathā .
119. Idāni yathoddesānamesaṃ niddesaṃ sodāharaṇaṃ karonto āha ‘‘ adūra ’’ iccādi .
Adūre āsanne adūrena vā adūrāhitakriyākattukammādipadavasena āhito ṭhapito kato sambandho anvayo , tena subhagā manoharā supasiddho suppakāso sugammo abhidheyyo attho yassā sāti tathā , na tu bhāvattho tassa sabhāvagambhīrattā .
Vuttañhi –
‘‘ Kavīna ’ dhippāya ’ masaddagocaraṃ ,
M0.143 Pade phurantaṃ mudukamhi kevalaṃ ;Visanti bhāvāvagamā katassamā ,
Pakāsayantyā ’ katiyo tu tādisā ’’ ti .
Tādisā yā padāvali padapanti ayaṃ pasādaṃ tannāmakaṃ guṇaṃ janaye uppādayati .
Yathāti tamudāharati .
119. Idāni uddesakkamena etesaṃ saddālaṅkārādīnaṃ niddesaṃ sodāharaṇaṃ dassento āha ‘‘ adūrāhite ’’ ccādi .
Adūre āsannapadese tadupacārena āsanne vā āhito kriyāya , laddhakriyāyogakattukammādipadānaṃ vasena ca kato , no ce vinyāsavasena ṭhapito vā sambandho icchitatthapatītikkamena aññamaññāpekkhalakkhaṇakriyākārakayogo tena subhagā manoharā , supasiddho pasiddhatthavisaye saddapayogato atipākaṭo abhidheyyo saddattho yassā sā ayaṃ padāvali padapanti pasādaṃ pasādanāmakaṃ guṇaṃ janaye uppādayati .
Yathāti lakkhiyaṃ dasseti .
Adūre āhitoti vā , upacaritattā adūro ca so āhito cāti vā , so ca so sambandho ceti ca , tena subhagāti ca , su atisayena pasiddhoti ca , so abhidheyyo asseti ca vākyaṃ .
Ettha supasiddho nāma saddattho , adhippāyattho pana pakatigambhīro .
Vuttañhi –
‘‘ Kavīna ’ dhippāya ’ masaddagocaraṃ ,
Pade phurantaṃ mudukamhi kevalaṃ ;
Visanti bhāvāvagamā katassamā ,
Pakāsayantyā ’ katiyo tu tādisā ’’ ti .
Tassattho – asaddagocaraṃ saddassa avisayaṃ hutvā mudukamhi pade kevalaṃ visuṃ phurantaṃ cāpentaṃ kavīnadhippāyaṃ kavīnamajjhāsayaṃ
M0.144 katassamā saddatthavisaye kataparicayā paṇḍitā bhāvāvagamā padatthāvabodhena visanti pavisanti , tādisā ākatiyo tu saddasaddatthānaṃ ākārā pakāsayanti adhippāyatthaṃ jotentīti . 120.
Alaṅkarontā vadanaṃ , munino ’ dhararaṃsiyo ;
Sobhante ’ ruṇaraṃsī ’ va , sampatantā ’ mbujodare .
120.‘‘ Alaṅkarontā ’’ iccādi .
Munino sammāsambuddhassa vadanaṃ sabhāvamadhurapakatimukhaṃ alaṅkarontā sajjantā sobhayamānā adharānaṃ raṃsiyo supakkabimbaphalopamaoṭṭhayugaḷavinissaṭabahutarakanticchitābhā muninoti viññāyati sutattā .
Ambujodare tā kālopanatapupphakāsaramaṇīye padumabbhantare sampatantā pavattamānā aruṇaraṃsīva bālasūriyaraṃsiyo viya sobhante virājanti .
120.‘‘ Alaṅkaronte ’’ ccādi .
Munino vadanaṃ pakatisundaramukhaṃ alaṅkarontā sajjantā adhararaṃsiyo tasseva munino oṭṭhadvayato nikkhantakantisamūhā ambujodare vikasanānurūpakālābhimukhe padumagabbhe upaḍḍhavikasiteti vuttaṃ hoti .
Sampatantā pavattamānā aruṇaraṃsī iva bālasūriyaraṃsīva sobhante dibbantīti .
Ettha adūrasambandhaṃ pasiddhatthañca nissāya pasādaguṇo pākaṭo .
Adhararaṃsīnaṃ munisambandho sutānumitasambandhesu sutasambandhassa balavattā [ sutānumitesu sutasambandho balavā ( paribhāsendusere 112)], kākakkhigoḷakanayena vā labbhatīti .
Adhare raṃsīti ca , ambujassa udaranti ca vākyaṃ .
121.
Ojo samāsabāhulya-
Meso gajjassa jīvitaṃ ;
Pajjepya ’ nākulo so ’ yaṃ ,
Kanto kāmīyate yathā .
121.‘‘ Ojo ’’ iccādi .
M0.145 Samāsassa ekatthavuttiyā bāhulyaṃ bhiyyobhāvo ityanuvaditvā puna ojo vidhīyate , eso ojo samāsabāhullalakkhaṇo gajjassa vuttirūpassa jīvitaṃ hadayaṃ sāraṃ tappadhānattā gajjassa , na pajjassa , soyaṃ ojo anākulo agahano atoyeva kanto hadayaṅgamo , pajjepi na kevalaṃ gajje kāmīyate payujjate .Yathe tyudāharati .
121. Idāni ojaguṇaṃ dasseti ‘‘ ojo ’’ ccādinā .
Ojo nāma samāsabāhulyaṃ bhinnatthesu pavattasaddānaṃ ekatthapavattilakkhaṇassa samāsassa bahulatā , eso ojo gajjassa gajjabandhassa jīvitaṃ hadayaṃ , jīvitasīsena hadayasaṅkhataṃ cittaṃ vuttanti veditabbaṃ .
So ayaṃ ojo anākulo nibyākulo kanto tatoyeva viññūnaṃ piyabhūto pajjepi pajjabandhepi kāmīyate kavīhi payujjateti .
Bahulassa bhāvo bāhulyaṃ , samāsassa bāhulyanti viggaho .
Gajjabandhādhikārassābhāvā pajjavisayassa ojaguṇassa lakkhiyaṃ dasseti ‘‘ yathe ’’ ccādinā .
122.
Munindamandasañjāta-hāsacandanalimpitā ;
Pallavā dhavalā tasse-vekonā ’ dharapallavo .
122.‘‘ Muninda ’’ iccādi .
Munindassa mandaṃ īsakaṃ sañjāto pavatto taṃsabhāvattā bhagavato hāsassa [ yasassa ( ka .)] hāso hasitaṃ sova candanamiva candanaṃ dhavalattarūpattā , tena limpitā upadehitā pallavā sabbāni kilasayāni ‘‘ idameve ’’ ti niyamābhāvato , dhavalā pakativaṇṇapariccāgena sukkā ahesuṃ gāhāpitattā saguṇassa tādisavisiṭṭhassa paṭilābhato , evaṃ santepi tassa munindasseva eko aññassa tādisassābhāvā adharapallavo na dhavalo
M0.146 dhavalo nāhosi .Accāsannadesiyopi bahumantabbo ’ ya ’ massānubhāvoti .
‘‘ Pemāvabandhahadaye sadaye jinasmiṃ ,
Tasmiṃ nu kiṃ kumatayo bhavatha ’ ppasannā ;
Kiṃ tena vo na vihitaṃ hita ’ muggadugga-
Saṃsārasāgarasamuttaraṇāvasānaṃ ’’.
Iccaparamudāharaṇaṃ .
Evametādiso anākulo kanto ojo jānitabboti .
Nanu ca ya-ta saddānaṃ nicco sambandho , tasmā kathaṃ ‘‘ tasseveko nādharapallavo ’’ ti ettha ya saddābhāvoti ?
Saccaṃ , kintu pakkantavisayo , tathā pasiddhavisayo , anubhūtavisayo ca ta saddo ya saddaṃ nāpekkhate .
Yathā –
‘‘ Savāsane kilese so , eko sabbe nighātiya ;
Ahu susuddhasantāno , pūjānañca sadāraho ’’.
Iccādi .
Ettha buddho ‘‘ buddhānussatimādito ’’ ti pakkanto .
Pasiddhavisayo yathā –
‘‘ Aggiṃ pakkhanda ’ atha vā ,‘ pabbataggā pate ’ ti vā ;
Yadi vakkhati kattabbaṃ , ñātakārīhi so jino ’’.
Iccādi .
Anubhūtavisayo yathā –
‘‘ Atītaṃ nānusocāmi , nappajappāma ’ nāgataṃ ;
Paccuppannena yāpemi , tena vaṇṇo pasīdati ’’.
Iccādi .
Ya saddo tuttaravākyaṭṭho pubbavākye ta saddameva gamayati .
Yathā –
‘‘ Bodhiṃ
M0.147 namāmi natibhājanamaccuḷāraṃ ,Puññākaraṃ bhuvanamaṇḍalasotthibhūtaṃ ;
Yo cakkhusotasatigocarataṃ sameto ,
Dosāridappamathane ’ karaso budhānaṃ ’’.
Iccādi .
Pubbavākyopātto tu ya saddo uttaravākye ta saddopādānaṃ vinā sākaṅkhe vākyassa ūnattaṃ janeti .
Ettha pakkantavisayo ta saddo .
122. Munindassa mandaṃ īsakaṃ sañjāto pavatto hāso yeva sitaṃ candanacuṇṇamiva tena limpitā ālepitā pallavā rukkhalatādīnaṃ pakatirattāni kisalayāni dhavalā saguṇapariccāgena setā ahesuṃ , tathāpi tasseva tathāgatassa eko atulo asahāyo vā adharapallavo dantāvaraṇasaṅkhātapallavo na raṃsisaṃsaṭṭhopi samīpaṭṭhopi dhavalo seto nāhosi .
Evamettha agahanasamāsabāhulyaṃ dīpitaṃ hoti .
‘‘ Pemāvabandhahadaye sadaye jinasmiṃ ,
Tasmiṃ nu kiṃ kumatayo bhavatha ’ ppasannā ;
Kiṃ tena vo na vihitaṃ hita ’ muggadugga-
Saṃsārasāgarasamuttaraṇāvasānan ’’ ti .
Aparamudāharaṇaṃ .
Tassattho – kumatayo he aññāṇā !
Pemāvabandhahadaye sabbesu tumhesu niccaṃ pavattitadaḷhapemānubandhacitte sadaye tatoyeva dayāsahite tasmiṃ jinasmiṃ visayabhūte kiṃ nu kasmā appasannā bhavatha , tathā hi vo tumhākaṃ tena jinena uggo dāruṇo ca , duggo gantumasakkuṇeyyo ca , soyeva saṃsārasāgaro tassa samuttaraṇaṃ pariyantappattiyeva avasānaṃ yassa taṃ na vihitaṃ akataṃ hitaṃ vuddhi nāma kiṃ hoti , na
M0.148 hoteva .Etthāpi samāsassa pākaṭattā ojo guṇo kanto hotīti .
Nanu ya-ta saddānaṃ niccasambandhoti kathaṃ ‘‘ tasseveko ’’ ti ca ‘‘ tasmiṃ nu kiṃ kumatayo ’’ ti ca iccādīsu heṭṭhā vutta ya saddo natthīti ?
Saccaṃ , tathāpi pakkantatthavisayo , pasiddhatthavisayo , anubhūtatthavisayo vā ta saddo ya saddaṃ nāpekkhati .
Tathā hi –
‘‘ Savāsane kilese so , eko sabbe nighātiya ;
Ahu susuddhasantāno , pūjānañca sadāraho ’’ ti .
Evamādīsu ‘‘ so ’’ ti niddiṭṭha ta saddo ‘‘ buddhānussatimādito ’’ ti ettha atītena buddhasaddena vacanīyavisayo hoti .
‘‘ Aggiṃ pakkhanda ’ athavā ,‘ pabbataggā pate ’ ti vā ;
Yadi vakkhati kattabbaṃ , ñātakārīhi so jino ’’ ti .
Evamādīsu ta saddo ñātakārīhi kattabbattā pasiddhabuddhapadatthavisayo .
‘‘ Atītaṃ nānusocāmi , nappajappāma ’ nāgataṃ ;
Paccuppannena yāpemi , tena vaṇṇo pasīdatī ’’ ti .
Evamādīsu ta saddo ananusocananappajappanayāpanasaṅkhātavijānanavasena anubhūtatthavisayo , tasmā tīsupi ṭhānesu ta saddo ya saddaṃ nāpekkhate .
Ettha pana pakkantavisayo ta saddo adhippeto .
Apica uttaravākye ṭhito ya saddo pubbavākye ta sadde asatipi tameva dīpeti .
Tathā hi –
Bodhiṃ namāmi natibhājanamaccuḷāraṃ ,
Puññākaraṃ bhuvanamaṇḍalasotthibhūtaṃ ;
Yo cakkhusotasatigocarataṃ sameto ,
Dosāridappamathane ’ karaso budhānanti .
Yo
M0.149 budhānaṃ cakkhusotasatīnaṃ gocarataṃ visayabhāvaṃ sameto patto , tesaṃyeva dosārīnaṃ kilesapaccatthikānaṃ dappamathane dappamaddane ekaraso padhānakicco samiddhivanto vā hoti , taṃ bodhiṃ namāmīti sambandho .Pubbavākye payojito ya saddo uttaravākye ta saddopādāne asati saṃsayamuppādayamāno vākyassa ūnattaṃ karoti .
Udāharaṇaṃ pana pākaṭaṃ .
123.
Padābhidheyyavisayaṃ ,
Samāsabyāsasambhavaṃ ;
Yaṃ pāriṇatyaṃ hoti ’ ha ,
Sopi ojova taṃ yathā .
123.‘‘ Padi ’’ ccādi .
Padassa abhidheyyo attho so visayo yassa .
Yattha pacurasaddābhidheyyo attho saṃkhittapadehi vuccate , so samāso .
Yatthappakehi padehi abhidheyyattho pacurapadehi vuccate , so byāso .
Tato samāsabyāsato sambhavo yassa .
Taṃ tathāvidhaṃ yaṃ pāriṇatyaṃ pariṇatabhāvo hotīti anuvaditvā sopi iha sasatthe ojovāti vidhīyate .
Taṃ yathe tyubhayampi udāharati .
123.‘‘ Pade ’’ ccādi .
Padānaṃ bahūnaṃ appakānaṃ vā padānaṃ abhidheyyavisayaṃ vitthārasaṃkhittatthavisayavantaṃ samāsabyāsasambhavaṃ yathākkamaṃ saṅkhepavitthāradvayena nipphannaṃ nipphattivantaṃ vā yaṃ pāriṇatyaṃ kattūnaṃ ganthavisaye pariṇatippakāsako yo saddadhammo atthadhammo hoti , saddaguṇo atthaguṇoti vuttaṃ hoti , sopi iha subodhālaṅkāre ojo nāma saddaguṇo atthaguṇo .
Taṃ yathāti dvīsu lakkhiyaṃ dasseti , padānaṃ abhidheyyo visayo yassa pāriṇatyasseti ca , samāso ca byāso cāti ca , tato sambhavanti ca , tato sambhavo assāti ca , pariṇatassa
M0.150 kattuno ganthassa eva vā bhāvoti ca viggaho .Kattu pāriṇatyapakkhe tappakāsakaganthassa tadatthena pāriṇatyaṃ siddhaṃ .
124.
Jotayitvāna saddhammaṃ ,
Santāretvā sadevake ;
Jalitvā aggikhandho ’ va ,
Nibbuto so sasāvako .
124.‘‘ Jotayitvāne ’’ ccādi .
Iminā heṭṭhā pacurapadābhihito buddhavaṃso saṅkheparūpena vutto .
124.‘‘ Jotayi ’’ ccādi .
So tathāgato saddhammaṃ sapariyattikaṃ navalokuttarasaddhammaṃ jotayitvāna ñāṇālokena obhāsetvā sadevake satte santāretvā saṃsārasāgarapariyantamupanetvā aggikhandhova mahātejena aggikkhandho viya jalitvā anaññasādhāraṇarūpakāyasampattiyā pajjalitvā ante sasāvako sāvakehi saha nibbuto khandhaparinibbānena parinibbutoti .
Iminā sakalabuddhavaṃse bahūhi padehi vuttattho saṅkhepakkamena vutto .
Sataṃ dhammo , santo saṃvijjamāno vā dhammoti ca , saha devehi vattamānāti ca , saha sāvakehi vattamānoti ca viggaho .
125.
Matthakaṭṭhī matassāpi , rajobhāvaṃ vajantu me ;
Yato puññena te senti [ sentu ( ka .)], jenapādambujadvaye .
125.‘‘ Matthakaṭṭhī ’’ iccādi .
Matassāpi maraṇamāpannassāpi me matthake muddhani aṭṭhī rajobhāvaṃ dhūlittaṃ vajantu pāpuṇantu .
Kasmāti ce ?
Yato yasmā kāraṇā puññena kusalena kammena hetunā te rajā jinassa ime jenā , pādā , teyeva ambujāniva ambujāni , tesaṃ dvaye
M0.151 senti pavattanti , tathā hotu vā mā vā , paṇatigedheneva vadati .Ettha ‘‘ kathamahaṃ bhagavato pāde niccaṃ sirasā paṇamāmī ’’ tyadhippāyo vitthārena vutto .
125.‘‘ Matthaki ’’ ccādi , matassāpi me mayhaṃ matthakaṭṭhī muddhani aṭṭhīni rajobhāvaṃ atisukhumarajattaṃ vajantu pāpuṇantu .
Kasmā āsīsanaṃ karotīti ce ?
Yato yasmā kāraṇā puññena mayhaṃ tathāvidhena kusalakammena hetunā te rajā jenapādambujadvaye jinapaṭibaddhacaraṇapadumayugaḷe senti pavattanti , buddhassa siripāde kiñcipi rajojallaṃ na upalimpateva , tathāpi vandanābhilāsena evaṃ vuttaṃ .
Ettha ‘‘ kathamahaṃ bhagavato siripāde muddhanā niccaṃ paṇamāmī ’’ tyabhilāso vitthārena vutto .
Matthake aṭṭhīti ca , rajaso bhāvoti ca , jinassa imeti ca , jenā ca te pādā ceti ca , teyeva ambujānīti ca , tesaṃ dvayanti ca viggaho .
126.
Iccatra niccaṃpaṇati-gedho sādhu padissati ;
Jāyate ’ yaṃ guṇo tikkha-paññāna ’ mabhiyogato .
126. Byāsattamevassa vivarati ‘‘ iccatri ’’ ccādinā .
Iccevaṃ atra gāthāyaṃ paṇatiyaṃ paṇāme gedho adhikacchando sādhu sundaraṃ padissati viññāyate , ayaṃ yathāvutto ojo guṇo pariṇatabhāvasaṅkhāto tikkhapaññānaṃ sātisayamatīnaṃ evaṃ santepi abhiyogato punappunappavattitaparicayabalena jāyate uppajjati .
126. Idāni saṃkhittassatthassa vitthārena pakāsitabhāvaṃ ‘‘ iccatra ’’ iccādinā niddisati .
Iti iminā anantaragāthāyaṃ vuttakkamena atra imissaṃ gāthāyaṃ niccaṃpaṇatigedho nirantarapaṇāme adhikakattukāmatākusalacchando sādhu vibhūto vibhūtaṃ vā padissati paññāyati , ayaṃ
M0.152 guṇo yathāvutto ayaṃ pariṇatabhāvasaṅkhāto ojo nāma saddatthaguṇo tikkhapaññānaṃ sukhumabuddhimantānaṃ abhiyogato ganthavisayabhūtena nirantarābhyāseneva jāyate sijjhati , vattu pāriṇatyeneva bhavanato yesaṃ kesañci yena kenaci pakārena na sijjhatīti .Niccaṃ pavattā paṇatīti ca , tassaṃ gedhoti ca , tikkhā paññā yesanti ca , abhi punappunaṃ yogo yuñjananti ca viggaho .
127.
Madhurattaṃ padāsatti-ranuppāsavasā dvidhā ;
Siyā samasuti pubbā , vaṇṇāvutti paro yathā .
127. Mādhuriyamavadhārayamāha ‘‘ madhuratta ’’ miccādi .
Savanīyattena manoharattaṃ madhurattaṃ .
Taṃ padāni vākyālaṅkārāni samānāni uttaruttarehi , tesaṃ āsatti ṭhānādināyathākathañci samasutīnaṃ āsannatā padāsatti , paṭhamappayuttassakkharassa pacchā pāso pakkhepo anuppāso , padāsatti ca anuppāso ca , tesaṃ vasena dvidhā hoti .
‘‘ Kīdisā te ’’ ti āha ‘‘ siyā ’’ tiādi .
Pubbā paṭhamābhihitā padāsatti samā yena kenaci ṭhānamattāsaṃyogādinā padantarena suti vaṇṇo yassā sā siyā bhaveyya , paro pacchimo anuppāso tu vaṇṇassa sarabyañjanalakkhaṇassa āvutti punappunuccāraṇaṃ siyāti .
Evaṃ katthaci bandhe samānapadāsatti katthaci anuppāso katthaci tadubhayaṃ , dvayena rahito viraso bandho nassādīyate kavīhi , tādisaṃ madhurattaṃ duvidhaṃ paṭipajjitabbaṃ , silesasamatānvitantuccantameva ramaṇīyaṃ siyāti lakkhaṇaṃ dassetvā ‘‘ yathe ’’ ti lakkhiyamubhayatthodāharati ‘‘ yade ’’ ccādinā ,‘‘ munindi ’’ ccādinā ca .
127. Idāni madhuraguṇaṃ dasseti ‘‘ madhuri ’’ ccādinā .
Madhurattaṃ savanīyabhāvato manoharattaṃ madhuraguṇaṃ , padānaṃ vākyāvayavasaṅkhātānaṃ syādyantādīnaṃ uparūparipadehi samānānaṃ
M0.153 āsatti ṭhānakaraṇādinā yena kenaci pakārena aññamaññaṃ āsannatā , anuppāso pubbuccāritavaṇṇānaṃ puna pakkhipanañcāti dvinnaṃ vasā vibhāgena dvidhā hoti .Tattha pubbā padāsatti samasuti siyā , pubbāparavaṇṇānaṃ ṭhānamattākaraṇādīhi āsannasutisaṅkhatavaṇṇavutti hoti , paro anuppāso pana vaṇṇāvutti sarabyañjanasabhāvānaṃ pubbuccāritavaṇṇānaṃ punappunuccāraṇaṃ siyāti .
Yathāti dvīsu udāharaṇamādisati .
Evaṃ katthaci bandhe padāsatti katthaci anuppāso katthaci tadubhayaṃ , dvīhi vinimutto pana bandho viññūhi assādanīyo na hoti .
Upari vakkhamānāhi silesasamatāhi yuttaṃ madhurattaṃ pana visesato assādanīyaṃ hotīti .
Madhurassa bandhassa bhāvoti ca , padānaṃ āsattīti ca , anu pacchā pāso pakkhepoti ca , padāsatti ca anuppāso cāti ca , tesaṃ vaso bhedoti ca , samā suti vaṇṇo yassāti ca , vaṇṇassa āvuttīti ca viggaho .
128.
Yadā eso ’ bhisambodhiṃ ,
Sampatto munipuṅgavo ;
Tadā pabhuti dhammassa ,
Loke jāto mahussavo .
128. Eso munipuṅgavo yadā yato pabhuti abhisambodhiṃ sabbaññutaññāṇaṃ sampatto samadhigato , tadā pabhuti tato ārabbha dhammassa catusatipaṭṭhānādibhedassa sattatiṃsabodhipakkhiyasaṅkhātassa mahussavo mahanto abbhudayo nippaṭipakkhā pavatti loke tividhe jāto ahosīti .
Iha kvaci dīghatākataṃ sadisattaṃ , kvaci ṭhānakataṃ , kvaci saṃyogakataṃ , kvaci aññathā , tenāha ‘‘ siyā samasuti pubbā ’’ ti .
128.‘‘ Yadi ’’ ccādi .
M0.154 Eso munipuṅgavo yadā abhisambodhiṃ sabbaññutaṃ sampatto sasantāne uppādanavasena sampāpuṇi , tadā pabhuti tato paṭṭhāya dhammassa kāyānupassanāsatipaṭṭhānādipabhedassa sattatiṃsabodhipakkhiyadhammassa mahussavo mahābhivuddhi loke kāmādilokattaye jātoti .Iha ‘‘ yadā eso ’’ ti dīghakālavasena āsannatā ,‘‘ ya e ’’ ti ṭhānavasena āsannatā ,‘‘ abhisambodhiṃ sampatto ’’ ti saṃyogavasena āsannatā ,‘‘ bhi dhin ’’ ti dhanitato āsannatāti iccādinā padāsatti daṭṭhabbā .
Abhisambujjhati etāyāti ca , pumā ca so goceti ca , munīnaṃ puṅgavoti ca , mahanto ca so ussavo cāti ca viggaho .
129.
Munindamandahāsā te , kundasandohavibbhamā ;
Disanta ’ manudhāvanti , hasantā candakantiyo .
129. Kundānaṃ kusumānaṃ sandoho samūho , tassa vibbhamo yesaṃ te , munindassa mandahāsā manuññā hasitāni candassa kantiyo sobhāyo hasantā viḍambayantā disanta manudhāvanti anuvicaranti .
Iccatra na kārasahitassa da kārassa , ta kārassa cānuvattanaṃ .
‘‘ Indanīladaladvanda-sundaraṃ sirimandiraṃ ;
Munindanayanadvandaṃ , vindati ’ ndīvarajjutiṃ ’’.
Iccaparamudāharaṇaṃ .
129.‘‘ Munindi ’’ ccādi .
Kundasandohavibbhamā supupphitakundakusumarāsisadisalīlāvantā te munindamandahāsā buddhassa manuññā hasitā candakantiyo nimmalacandakiraṇe hasantā nindantā disantaṃ taṃ taṃ disaṃ , disāpariyantaṃ vā anudhāvanti vidhāvantīti .
Ettha na kārasahita da kārassa , na kārasahita ta kārassa ca āvutti daṭṭhabbā .
Mandā ca te hāsā ceti
M0.155 ca , munindassa mandahāsāti ca , kundānaṃ sandohoti ca , tassa vibbhamo yesanti ca , disāyeva disantaṃ , disānaṃ vā antanti ca viggaho .‘‘ Indanīladaladvanda-sundaraṃ sirimandiraṃ ;
Munindanayanadvandaṃ , vindati ’ ndīvarajjutin ’’ ti .
Idampi na kārasahita da kāravaṇṇāvuttiyā aparamudāharaṇaṃ .
Tattha indanīladaladvandasundaraṃ indanīlamaṇisakalikāyugaḷamiva manoharaṃ sirimandiraṃ tatoyeva sobhāya nivāsaṭṭhānabhūtaṃ munindanayanadvandaṃ indīvarajjutiṃ nīluppalakantiṃ vindati anubhoti , indīvarajjutisamānāti adhippāyo .
130.
Sabbakomalavaṇṇehi , nā ’ nuppāso pasaṃsiyo ;
Yathā ’ yaṃ mālatīmālā , linalolālimālinī .
130. Yehi kehici āvuttito anuppāsoti ce ?
Netyāha ‘‘ sabba ’’ iccādi .
Sabbehi komalehi sukumārehi vaṇṇehi akkharehi anuppāso na pasaṃsiyo silāghanīyo na hoti silesavirodhittā .
‘‘ Yathe ’’ ti taṃ udāharati .
Ayaṃ mālatīmālā jātikusumadāmaṃ linānaṃ byādhitānaṃ lolānaṃ
M0.156 kusumarasārabbha lolupānaṃ alīnaṃ bhamarānaṃ mālā panti sā assā atthīti linalolālimālinī . 130. Vuttānuppāsopi sabbakomalavaṇṇehi viracito na pasaṃsiyoti dassetuṃ ‘‘ sabbakomalavaṇṇehī ’’ tiādimāha .
Sabbakomalavaṇṇehi sabbehi sukumārakkharehi kato anuppāso vaṇṇāvuttilakkhaṇo na pasaṃsiyo silesālaṅkāraviruddhattā pasattho na hoti .
‘‘ Yathā ’’ ti tamudāharati .
Ayaṃ mālatīmālā esā jātisumanamālikā linānaṃ byāvaṭānaṃ patantānaṃ lolānaṃ gandhaluddhānaṃ alīnaṃ bhamarānaṃ mālinī pantiyuttāti .
Ettha la kārasseva punappunappayogena komalavaṇṇāvutti .
Mālatīnaṃ mālāti ca , lolā ca te alayo cāti ca , linā ca te lolālayo cāti ca , tesaṃ mālāti ca , sā assa atthīti ca viggaho .
131.
Mudūhi vā kevalehi ,
Kevalehi phuṭehi vā ;
Missehi vā tidhā hoti ,
Vaṇṇehi samatā yathā .
131. Samataṃ sambhāveti ‘‘ mudūhi ’’ ccādinā .
Kevalehi kevalaphuṭādibhāvāpavattehi sakalehi mudūhi catūsupi pādesu sajātiyehi asithilakomalehi vā ka kārādīhi vā sithilakomalassa silesapaṭipakkhattā kevalehi phuṭehi vā adhimattasutīhi bha kārādīhi [ rāgādīhi ( ka .)] vā akicchavacanīye kicchavacanīyassa sukhumālavipariyayattā missehi vā majjhimasutīhi mudubhūtasaṃsaṭṭhehi vā vaṇṇehi akkharehi karaṇabhūtehi samatā tidhā hoti gajje pajje vā .
‘‘ Yathe ’’ ti tividhamudāharati .
131. Idāni samataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ mudūhi ’’ ccādimāha .
Kevalehi phuṭamissehi aññattā sakalehi mudūhi sithilakomalehi vaṇṇehi ka kārādīhi vā kevalehi phuṭehi kevalakomalavaṇṇarahitattā sakalehi akicchuccāraṇīyehi adhimattasutīhi bha kārādīhi vaṇṇehi vā missehi yathāvuttamuduphuṭasammissehi vaṇṇehi vā karaṇabhūtehi samatā gajje vā pajje vā tidhā hotīti .
Yadi sithilakomalavaṇṇehi vicaritaṃ silesālaṅkārassa , kicchuccāraṇīyehi phuṭavaṇṇehi kataṃ sukhumālālaṅkārassa
M0.157 ca virujjhatīti .‘‘ Yathā ’’ ti tividhamudāharati .