Karuṇāṭhāyībhāva
361.
Sokarūpo tu karuṇo-
Niṭṭhapattiṭṭhanāsato ;
Tatthā ’ nubhāvā rudita-
Palayatthambhakādayo ;
Visādālasyamaraṇa-
Cintādī byabhicārino .
361.‘‘ Soke ’’ ccādi .
Aniṭṭhassa puttaviyogādino desanikkaḍḍhanādino patti ca iṭṭhassa dhammassa , dhanādino vā nāso ca tato vibhāvabhūtehi sampanno sokarūpo
M0.351 sokasabhāvo tu karuṇo raso nāma .Tattha uttamānaṃ soko puttaviyogādianiṭṭhuppattito , dhammādiiṭṭhanāsato ca jāyate .
Nīcānaṃ tu desanikkaḍḍhanādianiṭṭhuppattito , dhanādiiṭṭhanāsato ca , paresaṃ dhanādināsato tu uttamasseva mahākāruṇikattā , sesaṃ subodhaṃ .
Anubhāvo panettha yathocityaṃ nirūpayitabbo .
361. Idāni karuṇārasaposanakkamaṃ dasseti ‘‘ soka ’’ iccādinā .
Aniṭṭhappattiṭṭhanāsato puttaviyogādino , desacāgādino vā aniṭṭhassa uppatti ca sīlādino , dhanādino vā iṭṭhassa kantivatthuno vināso cāti imehi ālambaṇavibhāvehi karaṇabhūtehi uppanno sokarūpo tu sokasabhāvo pana karuṇo karuṇāraso nāma hoti .
Tattha karuṇārase ruditapalayatthambhakādayo rudito palayo thambhotiādayo anubhāvā nāma bhavantīti .
Thambhādīnaṃ sarūpo heṭṭhā vuttova .
Visādaālasyamaraṇacintādayo byabhicārino tasmiṃyeva byabhicārino bhavanti .
Iha puttaviyogādianiṭṭhappattiyā ca sīladhammādiiṭṭhanāsanena ca uttamānaṃ soko uppajjati , desacāgādianiṭṭhappattiyā ca dhanādiiṭṭhanāsanena ca nīcānaṃ .
Aññesaṃ dhanādivināsanena pana mahākaruṇikattā uttamasseva uppajjati .
Tasmiṃ visaye so soko sesānaṃ nuppajjati .
Tasmā yathārahaṃ payogo kātabbo .
Sokassa rūpo sabhāvoti ca , aniṭṭhassa pattīti ca , iṭṭhassa nāsoti ca , aniṭṭhappatti ca iṭṭhanāso ceti ca , ruditañca palayo ca thambhako ceti ca , te ādi yesamiti ca , visādo ca ālasyañca maraṇañca cintā ceti ca , tā ādi yesamiti ca vākyaṃ .
Imassa karuṇārasassa lakkhiyamevaṃ daṭṭhabbaṃ –
Ākaḍḍhite ’ kasatarājapurakkhato
M0.352 yo ,Dhammena āsanamalaṃkurute jinova ;
So assavālamavalambiya dāni nīto ,
Yakkhena lokatilako kurute kimekoti .
Yo ekasatarājapurakkhato rājūnaṃ ekasatena parivārito jino iva buddho iva dhammena madhuradhammakathanena āsanaṃ dhammāsanaṃ alaṃkurute sajjeti , lokatilako lokassa piyatāya tilakālaṅkārabhūto so vidhurapaṇḍito yakkhena puṇṇakena ākaḍḍhito hutvā nīto assavālaṃ avalambiya idāni eko kiṃ kuruteti .
Ihānītoti dassitapiyavatthuviyogo sokassa ālambaṇavibhāvo hoti .
‘‘ Ākaḍḍhitekasatarāje ’’ ccādinā sakalena vākyena uddīpanavibhāvo dassito , uddīpitasokasaṅkhātaṭhāyībhāvo ca visādālasyacintādiko byabhicārībhāvo ca ruditapalayathambhakādikā vibhāvādibodhakaanubhāvā ca vākyasāmatthiyena dīpitā honti .