Vākyadosaniddesavaṇṇanā
40.
Saddato atthato vuttaṃ , yattha bhiyyopi vuccati ;
Tamekatthaṃ yathā ’ bhāti , vāridovārido ayaṃ .
40.‘‘ Saddato ’’ iccādi .
Saddato vācakena tasmiṃyevatthe tasseva saddassa puna payogato atthato abhidheyyena pubbapaṭipādikasseva vatthussāvisesena puna paṭipādanato vuttaṃ payuttaṃ yaṃ padattharūpaṃ yattha yasmiṃ vākye bhiyyopi vuccati punapi payujjate , tamekatthanti anuvaditvā ‘‘ yathe ’’ ccādinā vidhīyate .
Vāriṃ dadātīti vārido .
Ayaṃ vārido megho ābhāti dippatīti .
Jaladānamattāpekkhāya idaṃ saddato ekatthaṃ .
40. Idāni uddiṭṭhakkamena vākyadosaṃ niddisati ‘‘ saddato ’’ ccādinā .
Saddato vācakena atthato abhidheyyena vuttaṃ payuttaṃ yaṃ padattharūpaṃ yattha yasmiṃ vākye bhiyyopi punapi vuccati yujjate , taṃ vākyaṃ ekatthaṃ nāma doso .
Udāharaṇaṃ ‘‘ yathi ’’ ccādi .
Vārido jaladāyako ayaṃ vārido megho ābhāti dippati .
Sampattisādhakaṃ ‘‘ jaladāyako ’’ ccādivisesanaṃ vinā jaladānamattassa vuttattā saddato ekatthaṃ nāma hoti .
Yathā ca
41.
Titthiyaṅkurabījāni , jahaṃ diṭṭhigatāni ’ ha ;
Pasādeti pasanne so , mahāmuni mahājane .
41. Titthiyasaṅkhātānaṃ aṅkurānaṃ bījāni uppattihetubhūtāni diṭṭhigatāni dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo jahaṃ jahanto dūrīkaronto so mahāmuni sammāsambuddho iha loke attani pasanne pasādabahule mahājane pasādetīti aparamudāharaṇaṃ .
M0.79 Pasādasaṅkhātassa atthassa ‘‘ pasanne pasādetī ’’ ti vuttattā idamatthato ekatthaṃ . 41.‘‘ Titthiyi ’’ ccādi .
So mahāmuni titthiyaṅkurabījāni titthiyasaṅkhātānaṃ aṅkurānaṃ uppattikāraṇabhūtāni diṭṭhigatāni sassatādibhedabhinnā dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo jahaṃ jahanto apanento iha loke pasanne attani pasanne mahājane pasādeti .
Pasanna saddena vuttappasādasaṅkhātassa atthassa pasādetīti kriyāpadenapi vuttattā sadde bhinnepi atthato ekanti atthato ekatthassudāharaṇaṃ .
Titthiyā eva aṅkurāni , tesaṃ bījāni , diṭṭhīsu gatāni , diṭṭhiyo eva gatānīti vā viggaho .
42.
Āraddhakkamavicchedā , bhaggarīti bhave yathā ;
Kāpi paññā , kopi guṇo , pakatīpi aho tava .
42. Āraddho vattumupakkamanto , kamo vacanapaṭipāṭi .
Tassa vicchedo bhaṅgo , tato .
‘‘ Yathe ’’ tiādinā udāharati .
Avuttassapi pasādavasā ajjhāhāroti .
Mahāmuni tava te paññā kāpi sātisayattā aniddhāritaṃ sabhāvavisesā kāciyeva , aho pavattamānāyapi vasabhāvassāniddhāritattā acchariyanti attho .
Ettha kāpi kopīti sabbanāmapadakkamassa pakatīti ettha vicchinnattā bhaggarīti .
42.‘‘ Āraddhakkami ’’ ccādi .
Āraddhakkamavicchedā vatthumāraddhapadakkamassa vicchedahetu bhaggarīti bhave bhaggarītivākyadoso bhavati .
Udāharati ‘‘ yathi ’’ ccādi .
Mahāmuni tava tuyhaṃ paññā sātisayabhūtā paññā kāpi vacanavisayātikkantattā kāpiyeva .
Guṇo sīlasamādhiādianaññasādhāraṇaguṇasamūho kopi pamāṇapariggahassa kenaci
M0.80 lesenapi kattumasakkuṇeyyattā kopiyeva .Pakatīpi acinteyyabhūtā pakatīpi evameva aho vijjamānānaṃyeva paññādīnaṃ sabhāvāvabodhassa dukkaratā acchariyā .
Kāpi kopīti padakkamassa ‘‘ pakatī ’’ ti ettha suññattā rītibhaṅgo .
Āraddhoyeva kamo , tassa vicchedo , bhaggā rīti assa , ettha vāti viggaho .
43.
Padānaṃ dubbinikkhepā , byāmoho yattha jāyati ;
Taṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ , tadudāharaṇaṃ yathā .
43.‘‘ Padāna ’’ miccādi .
Yattha yasmiṃ vākye padānaṃ syādyantākhyātikānaṃ dubbinikkhepā duṭṭhapanato byāmoho saṃmuḷhatā jāyati uppajjati , taṃ vākyaṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ ñātabbaṃ .
Tassa byākiṇṇassa udāharaṇaṃ lakkhiyaṃ ‘‘ yathe ’’ ti dasseti .
Yathā idaṃ , tathā aññampīti attho .
43.‘‘ Padāni ’’ ccādi .
Padānaṃ syādyantatyādyantapadānaṃ dubbinikkhepā duṭṭhapanato yattha vākye byāmoho saṃmoho jāyati , taṃ byākiṇṇadosoti viññeyyaṃ .
Tadudāharaṇaṃ tassa byākiṇṇadosassa lakkhiyaṃ yathā iminā vakkhamānanayena .
44.
Bahuguṇe paṇamati , dujjanānaṃ pyayaṃ jano ;
Hitaṃ pamudito niccaṃ , sugataṃ samanussaraṃ .
44. Bahuanantattā bahubhūte guṇe sīlādike samanussaraṃ sammadeva uṭṭhāya samuṭṭhāya anussaranto guṇavisayasatiṃ paccupaṭṭhāpento teneva kāraṇena pamudito haṭṭhapahaṭṭho ayaṃ jano sabbopi loko dujjanānaṃ sujanetarānampi devadattādīnaṃ niccaṃ kālaṃ hitaṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ paṇamati namassatīti ayaṃ attho kavivañcito .
Tattha ‘‘ bahuguṇe paṇamatī ’’ tyādi byavahitapadappayogā moho jāyatīti byākiṇṇaṃ .
44.‘‘ Bahuguṇe ’’ ccādi .
M0.81 Bahuguṇe anantattā bahubhūte sīlasamādhiādiguṇe samanussaraṃ visesato anussaranto pamudito tatoyeva pahaṭṭho ayaṃ jano sattanikāyo dujjanānampi asappurisānampi niccaṃ satataṃ hitaṃ mittabhūtaṃ sugataṃ sabbaññuṃ paṇamati vandati .Ettha padānaṃ aṭṭhānapayogato byākiṇṇattaṃ padatthānusāreneva gamyate .
45.
Visiṭṭhavacanā ’ petaṃ , gāmmaṃ ’ tya ’ bhimataṃ yathā ;
Kaññe kāmayamānaṃ maṃ , na kāmayasi kiṃ nvi ’ daṃ .
45. Visiṭṭhassa kassaci atthassa vacanato kathanato apetaṃ pariccattaṃ .
Kaññe ityāmantanaṃ .
Ahaṃ taṃ icchāmi , tādisaṃ maṃ tvaṃ kasmā nicchasi , idaṃ kiṃ nu iti gāmikajanavacanattā ‘‘ kaññi ’’ ccādikaṃ gāmmaṃ .
45.‘‘ Visiṭṭhe ’’ ccādi .
Visiṭṭhavacanāpetaṃ piyabhūtena uttivisesena visesitabbassa kathanato parihīnaṃ vākyaṃ ‘‘ gāmmadosan ’’ ti kavīhi abhimataṃ .
Udāharati ‘‘ yathi ’’ ccādi .
Kaññe he kaññe kāmayamānaṃ maṃ tuvaṃ icchayamānaṃ maṃ na kāmayasi tvaṃ na icchasi , idaṃ kiṃ nu .
Īdise icchāvighāte vuccamāne evaṃ –
‘‘ Yācanā madīyā tava kāraṇāyaṃ ,
Dine dine nipphalataṃ upeti ;
Dakkho sadā māninimānabhaṅge ,
Sa manmathonyatra gato mato nu ’’ iti viya .
Piyatthassa kathanābhāvato ‘‘ kaññe ’’ tyādikaṃ vacanaṃ milakkhukānaṃ vacanattā gāmmaṃ .
Ettha kaññā saddo dasavassikāya vattatīti niyamo natthi .
Visiṭṭhassa atthassa vacanato apetanti vākyaṃ .
46.
Padasandhānato kiñci , duppatītikaraṃ bhave ;
Tampi gāmmaṃtya ’ bhimataṃ , yathā yābhavato piyā .
46.‘‘ Pade ’’ ccādi .
Padasandhānato pubbāparānaṃ padānaṃ sandhivasena yaṃ kiñci vākyaṃ duṭṭhu asutisubhagaṃ patītimavabodhaṃ karotīti karaṃ bhave , tampi yathāvuttaṃ gāmmantyabhimataṃ .
Yathā tyudāharati .
Bhavato yā kāci vanitā piyā hotīti ekottho .
Yabha methune .
Yabhanaṃ yābho .
So vijjate yassa so yābhavā .
Tassa yābhavato piyā ityapi bhavati .
46.‘‘ Padasandhāni ’’ ccādi .
Kiñci vākyaṃ padasandhānato pubbāparapadānaṃ ghaṭanato duppatītikaraṃ bhave asabbhabhūtaduṭṭhatthassa pakāsako hoti , tampi gāmmanti yathāvuttagāmmadosena dūsitanti [ duppasitanti ( ka .)] sabbehi kavīhi abhimataṃ ñātaṃ .
Yathāti udāharati .
Bhavato bhavantassa yā kāci itthī piyā bhavatīti ayaṃ kavinā icchitattho .
Yābhavato methunavantassa piyātipi attho .
‘‘ Yabha methune ’’ ti hi dhātu .
Yabhanaṃ yābho , so assa atthīti yābhavā , tassa yābhavatoti gahite asotabbattā duppatītikaratā .
Duṭṭhāyeva patīti avabodho , taṃ karotīti viggaho .
47.
Vuttesu sūcite ṭhāne , padacchedo bhave yati ;
Yaṃ tāya hīnaṃ taṃ vuttaṃ , yatihīnanti sā pana .
47.‘‘ Vuttesvi ’’ ccādi .
Vuttesu chandosatthapariniddiṭṭhesu anuṭṭhubhādīsu sūcite ṭhāne ‘‘ etthayatī ’’ ti chandovicitiyā pakāsitaṭṭhāne padānaṃ syādyantānaṃ chedo vicchiti vibhāgo anuvādo yaṃ yati bhaveti vidhīyati .
Tāya
M0.83 yatiyā hīnaṃ parihīnaṃ viruddhaṃ yaṃ vākyaṃ , taṃ yatihīnan ti vuttaṃ ,‘‘ yamanaṃ virāmo yati , sā hīnā etthā ’’ ti katvā .Panāti visese , sā yati panāti sambandho .
47.‘‘ Vuttesva ’’ ccādi .
Vuttesu chandosatthe niddiṭṭhaanuṭṭhubhādīsu sūcite ṭhāne ‘‘ ayamettha yatī ’’ ti pakāsite ṭhāne padacchedo syādyantatyādyantādīnaṃ padānaṃ vicchedo yati nāma bhave , tāya yatiyā yaṃ vākyaṃ hīnaṃ abhimataṭṭhāne vaṇṇavicchedena parihīnaṃ , taṃ vākyaṃ yatihīnan ti yatihīnadosena duṭṭhanti viññūhi vuttaṃ .
48.
Yati sabbattha pādante , vuttaḍḍhe ca visesato ;
Pubbāparānekavaṇṇa-padamajjhepi katthaci .
48.‘‘ Yati ’’ ccādi .
Sabbattha pādante sabbasmiṃ catutthaṃsasaṅkhātānaṃ gāthāpādānaṃ ante avasāne ca visesato visesena ekantena vuttaḍḍhe ca vuttānaṃ pādadvayasaṅkhāte aḍḍhe ca , tadavasāne cāti adhippāyo .
‘‘ Siyā ’’ ti seso .
Nanu ‘‘ padacchedo ’’ ti vuttattā padamajjhe yati na hotevāti ceti āha ‘‘ pubba ’’ iccādi .
Katthaci kismiñci ṭhāne , na sabbattha .
Pubbāparānekavaṇṇapadamajjhepi yatīti sambandho .
Pubbe ca apare ca pubbāpare .
Aneke vaṇṇā anekavaṇṇā .
Pubbāpare anekavaṇṇā yassa taṃ tathā .
Tañca taṃ padañca , tassa majjhepi .
48. Idāni yatimhi labbhamānaṃ sabbavisayaṃ dasseti ‘‘ yati ’’ ccādinā .
Sā pana yati sabbattha pādante catutthaṃsasaṅkhātagāthāpādānaṃ ante ca visesato niyamato vuttaḍḍhe ca vuttānaṃ pādadvayasaṅkhāte aḍḍhe ca , tadavasāne cāti adhippāyo .
Katthaci kismiñci ṭhāne pubbāparānekavaṇṇapadamajjhepi pubbāparabhūtaanekavaṇṇasamannāgatapadānaṃ majjhe
M0.84 ca siyā .Padacchedassa ‘‘ yatī ’’ ti vuttattā padamajjhe na hotīti saṅkāpariharaṇatthaṃ ‘‘ pubbāparānekavaṇṇapadamajjhe ’’ ti vuttaṃ .
Ettha pādanto , vuttaḍḍho , padamajjhañca yatiṭṭhānanti .
Padamajjheyeva labbhamānā yati katthaci hoti , dvakkharatyakkharapadamajjhe pana na hoti .
Tatthodāharaṇapaccudāharaṇāni yathā –
49.
Taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ ;
Sakalāpi disā siñca-tīva soṇṇarasehiyo .
49. Udāharīyatīti udāharaṇaṃ .
Paṭipakkhamudāharaṇaṃ paccudāharaṇaṃ .
Cāmīkarasseva suvaṇṇassa viya vaṇṇo yassa taṃ tathāgataṃ sirasā namāmi .
Kīdisaṃ ?
Yo tathāgato sakalāpi disā sabbāyeva dasa disā soṇṇarasehi cāmīkaravaṇṇattā rasehi suvaṇṇarasehi siñcatīva siñcatīti maññe , taṃ tathāgatanti apekkhate .
Ettha pubbapādante vuttaḍḍhe ca niyatā yati .
Cāmīkara saddo cettha caturakkharo .
Tattha cāmī iti pubbabhāgo , kara iti paro .
Ettha pubbāparānekavaṇṇapadamajjhe yati .
Siñcatīti ettha pana pubbāparānekavaṇṇapadamajjhattābhāvā siñca ityatra yati duṭṭhāti .
Idaṃ paccudāharaṇaṃ .
49. Tattha pādantavuttaḍḍhesu yatiyā pākaṭattā ta smiṃ padamajjhe yatiyā udāharaṇapaccudāharaṇāni iṭṭhodāharaṇapaṭipakkhodāharaṇāni yathā .
‘‘ Taṃ name ’’ ccādi .
Yo tathāgato sakalāpi disā soṇṇarasehi suvaṇṇarasadhārāhi siñcatīva siñcati maññe , iva saddo vitakke .
Cāmīkaravaṇṇaṃ suvaṇṇavaṇṇasadisachavivaṇṇaṃ taṃ tathāgataṃ sirasā name .
Ettha ‘‘ cāmīkaravaṇṇan ’’ ti yatiyā cāmīti akkharadvayamatikkamma ṭhitattā antepi kara iti akkharadvayenānūnattā
M0.85 padacchedassa pubbāparavaṇṇānamanekattamitiṭṭhodāharaṇaṃ .Siñcatīti pade siñcāti vaṇṇadvayamatikkamma yatiyā dissamānattepiti iti parabhāge ekavaṇṇattā anekavaṇṇābhāvoti paccudāharaṇaṃ .
Ettha anekavaṇṇattaṃ padavaseneva ñātabbaṃ .
Cāmīkarassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa soti viggaho .
50.
Saro sandhimhi pubbanto , viya lope vibhattiyā ;
Aññathā tva ’ ññathā tattha , yādesādi parādi ’ va .
50.‘‘ Saro ’’ ccādi .
Vibhattiyā lope sati sandhimhi saṃhitāyaṃ katāyaṃ saro parapadādibhūto pubbanto viya pubbapadassa antabhūto yo saro , so viya hoti , anekavaṇṇattābhāvepi tato vihitayatiyā nevatthi bhaṅgoti adhippāyo .
Aññathā tu vibhattiyā alope tu sati saṃhitāyaṃ katāyaṃ pubbapadantabhūto saro ce , aññathā aññena pakārena hoti , parapadassādisaro viya hotīti attho .
Taṃ vibhattiyā saddhiṃ vihāya katayatiyā natthi bhaṅgoti adhippāyo .
Tattha tassaṃ yatiyaṃ yādesādi ivaṇṇādīnaṃ kātabbo ya kārādesādi parādiva parapadassa ādisaro viya hoti .
Kata yā desādisahitaṃ byañjanaṃ vihāya katāya yatiyā natthi bhaṅgoti adhippāyo .
50. Idāni heṭṭhā vuttassa viruddhattepi yatibhaṅgābhāvaṃ dassento āha ‘‘ saro ’’ ccādi .
Vibhattiyā lope sandhimhi sati saro sandhisaro pubbanto viya pubbapadassa anto viya hoti , aññathā tu vibhattiyā alope saṃhitāyaṃ katāyaṃ aññathā hoti , pubbapadantabhūto saro parapadassa ādisaro viya hoti .
Tattha yatiyaṃ yādesādi
M0.86 ivaṇṇādīnaṃ kattabba ya kārādesādi parādiva parapadassa ādisaro viya hoti , pubbantasadisasaramatikkamitvāpi parapadādisarasadisavaṇṇamāgamma taṃ anatikkamitvāpi parapadādisarasadisayādesādimatikkamitvāpi yatiyā payuttāya sati anekavaṇṇattābhāvepi yatibhaṅgo na hotīti adhippāyo .Pubbassa antoti ca , yo ca so ādeso ca , so ādi yassa makārādinoti ca , parassa ādīti ca vākyaṃ .
51.
Cādī pubbapadantāva , niccaṃ pubbapadassitā ;
Pādayo niccasambandhā , parādīva parena tu .
51. Niccaṃ anavarataṃ pubbapadaṃ sitā nissitā cādī ca kārādayo nipātā pubbassa padassa antā avayavā viya honti , te anto katvā yati kātabbāti adhippāyo .
Parena parapadena niccasambandhā satatayogino , tu saddo aṭṭhānappayutto , pādayo tu parādīva parapadassa ādī avayavā viya honti , taṃ vihāya pubbapadante yati kātabbāti adhippāyo .
51.‘‘ Cādi ’’ ccādi .
Niccaṃ satataṃ pubbapadassitā pubbapadaṃ nissāya pavattā cādī ca kārādinipātā pubbapadantāva pubbapadassa antā avayavā viya honti , parena parapadena niccasambandhā nirantarayogino pādayo tu pā diupasaggā pana parādīva parapadassa ādī avayavāviya honti .
Cā dayo āgamma te bahi katvāpi pā dayo āgamma te anto katvāpi pavatto virāmo yatibhaṅgoti adhippāyo .
Coādi yesanti ca , pubbapadaṃ sitāti ca , po ādi yesanti ca , niccaṃ sambandhāti ca viggaho .
Ettha ca tagguṇasaṃviññāṇattā cakārapakārādīnampi pariggaho .
Sabbatthodāharaṇāni yathā
52.
Name taṃ sirasā sabbo-pamātītaṃ tathāgataṃ ;
Yassa lokaggataṃ patta-sso ’ pamā na hi yujjati .
53.
Munindaṃ taṃ sadā vandā-mya ’ nantamati ’ muttamaṃ ;
Yassa paññā ca mettā ca , nissīmāti vijambhati .
52-53.
Sabbatthāti
M0.87 pubbantasadisādīsu .‘‘ Nametan ’’ tiādigāthādvaye padattho pākaṭo , adhippāyo tu yato lokaggataṃ patto , tato sabbopamātīto , yato paññāmettā loke nirantaramiva vattanti , tato anantamati , uttamo cāti .
Ettha ‘‘ sabbā upamā ’’ ti samāsaṃ katvā vibhattilope saṃhitāyañca katāyaṃ parapadādiukāro pubbapadantabbakāraṭṭha a kāro viya hotīti sabbo iccatra pādantayati .
Pattassopamā iccatra yakārādesassa parādisadisabhāvo viya hoti , vibhattiyā alope saṃhitāyaṃ katāyaṃ sa vibhattiyā a kāro parapadādi u kāro viya hotīti taṃvibhattiyā pasiddhaṃ vihāya patta iccatra pādantayati .
Tathā vandāmyananta iccatra ya kārādesassa parādisadisabhāvo vihitoti mya saddaṃ vajjetvā vandā iccatra pādantayati .
Pubbapadassitānaṃ cā dīnaṃ pubbapadantasadisatā vuttāti mettā cāti ca saddato yati , aparapadasambandhā pā dayo parapadādisadisā hontīti nissīmāti ettha ni saddaṃ vihāya tato ādimhi yati .
52-53.
Sabbattha yathāvuttapubbantasadisasarādīsu pañcasu udāharaṇāniyathā .
‘‘ Name ta ’’ miccādi , lokaggataṃ pattassa yassa buddhassa upamā na hi yujjati sakalapadatthānaṃ atikkamma ṭhitattā na hi yujjati .
Sabbopamātītaṃ taṃ tathāgataṃ sirasā name namāmi .
Sabboti ettha okārassa pubbapadantasarasadisattā tato parāya yatiyā ca ssopamāti parapadādisadisaṃ
M0.88 vaṇṇamanatikkamma ṭhitāya yatiyā ca udāharaṇaṃ .‘‘ Muninde ’’ ccādi .
Yassa sambuddhassa paññā ca mettā canissīmā anantasattaanantañeyyavisayakaraṇato sīmārahitā ativijambhati .
Anantamatiṃ udayabbayasambhavepi ñeyyassānantattā visayimhi visayavohārena anantapaññāya samannāgataṃ uttamaṃ tato eva pavaraṃ taṃ munindaṃ sadā vandāmi , yā desassa parādisadisattā tamanāgamma yati bhavati .
Mettācanissīmāti ettha cā dīnaṃ pubbapadantasadisattāca pā dīnaṃ parapadādisadisattā ca ‘‘ cā ’’ ti ‘‘ nī ’’ ti imesampi yati bhavati .
Cādipādīsu paccudāharaṇāni yathā
54.
Mahāmettā mahāpaññā , ca yattha paramodayā ;
Paṇamāmi jinaṃ taṃ pa-varaṃ varaguṇālayaṃ .
54.‘‘ Mahā ’’ iccādi .
Yatthāti yasmiṃ jine .
Paramodayāti mahāmettādayo ukkaṭṭhābhivuḍḍhiyo .
Tatoyeva varaguṇālayaṃ , teneva pavaraṃ uttamaṃ taṃ jinanti sambandho .
Ettha pubbapadanissitaṃ cakāraṃ parapadādibhūtaṃ katvā tato pubbe katā yati ca , parapadādisambandhapakāraṃ pubbapadantabhūtaṃ katvā pakārato paraṃ katā yati ca viruddhāti ubhayattha paccudāharaṇaṃ .
54. Cādipādīsu visayabhūtesu paccudāharaṇaṃ yathā .
‘‘ Mahāmetti ’’ ccādi .
Yattha yasmiṃ jine mahāmettā ca mahāpaññā ca imā paramodayā ukkaṭṭhābhivuḍḍhiyo honti .
Varaguṇālayaṃ uttamaguṇākaraṃ pavaraṃ tatoyeva uttamaṃ taṃ jinaṃ paṇamāmi .
Ettha cakāraṃ parapadādiṃ katvā pakāraṃ pubbapadantaṃ katvā yatiyā pavattattā ‘‘ ca yattha , taṃ pā ’’ tidvayamapi paccudāharaṇaṃ .
55.
Padatthakkamato
M0.89 muttaṃ , kamaccutamidaṃ yathā ;Khettaṃ vā dehi gāmaṃ vā , desaṃ vā mama sobhanaṃ .
55.‘‘ Pada ’’ iccādi .
Padānaṃ atthakkamato muttaṃ gaḷitaṃ kamaccutamidanti vidhīyate .
Khettaṃ vā iccādinā arucitoyaṃ yācanakkamo vattuno aviññutaṃ gameti .
Yo hi khettampi dātuṃ nicchati , kathaṃ so gāmādikaṃ dassatīti .
55.‘‘ Padatthi ’’ ccādi .
Padatthakkamato padānaṃ atthakkamato muttaṃ gaḷitaṃ idaṃ vākyaṃ kamaccutaṃ nāma .
Udāharati ‘‘ yathi ’’ ccādi .
Mama sobhanaṃ khettaṃ vā gāmaṃ vā desaṃ vā janapadaṃ vā dehi .
Ettha khetta miccādi yācanakkamo vattuno aviññubhāvaṃ vinā ucitapadatthakkamaṃ nappakāseti , tathā hi khettamapi dātumanicchanto gāmanigamajanapadādiṃ kathaṃ dassatīti kamahāni .
56.
Lokiyattha ’ matikkantaṃ , ativuttaṃ mataṃ yathā ;
Atisambādha ’ mākāsa-metissā thanajambhane [ thanajumbhane ( sī .)].
56.‘‘ Loki ’’ ccādi .
Loke vidito lokiyo , taṃ lokiyattha mabhidheyyaṃ atikkantaṃ ananuvuttaṃ yaṃ taṃ ativuttaṃ matanti vidhīyate .
Yathe tyādinā udāharati .
Etissā vanitāya thanānaṃ payodharānaṃ jambhane byāpane ākāsaṃ gaganaṃ atisambādhaṃ accantappakaṃ .
56.‘‘ Lokiyatthi ’’ ccādi .
Lokiyatthaṃ loke pasiddhamabhidheyyaṃ atikkantaṃ kathanākārena atikkamitaṃ vākyaṃ ativuttamiti mataṃ .
Udāharati ‘‘ yathi ’’ ccādi .
Etissā thanajambhane thanānaṃ vijambhane ākāsaṃ atisambādhaṃ anokāsaṃ .
Ettha payodharānaṃ mahantattaṃ vadāmāti loke mahantanti
M0.90 pasiddhaṃ gaganamapi atikkantattā vākyamativuttadosena dūsitaṃ . 57.
Samudāyatthato ’ petaṃ , taṃ apetatthakaṃ yathā ;
Gāviputto balībaddho , tiṇaṃ khādī pivī jalaṃ .
57.‘‘ Samudāyi ’’ ccādi .
Samudāyassa pakaraṇato padasandhino vākyassa attho abhidheyyaṃ aṅgaṅgibhūtaṃ kriyākārakasambandhīvisesalakkhaṇaṃ saṃvohārikaṃ , tato apetaṃ apagataṃ suññaṃ , vinā [ na ( ka .)] padatthamattena tassa katthaci byabhicārābhāvato etādisaṃ yaṃ tamapetatthakanti vidhi .
Na hi ‘‘ gāviputto ’’ ccādīsu samudāyattho sambhavati .
57.‘‘ Samudāyi ’’ ccādi .
Samudāyatthato visesanavisesyabhūtakriyākārakasambandhehi yuttavākyasaṅkhātapadasamudāyassa sambandhapadattā vohārānurūpaatthato apetaṃ apagataṃ , avayavatthamattassa vā sabbattha labbhamānattā samudāyatthato suññaṃ , taṃ vākyaṃ apetatthakaṃ nāma .
Yathi ccādinā udāharati ‘‘ gāviputto balībaddho usabho tiṇaṃ khādi , jalaṃ pivī ’’ ti .
Ettha avayavatthamattena vinā samudāyena gamyamānassa kassaci visesatthassa abhāvā samudāyatthato apagataṃ nāma hoti .
58.
Bandhe pharusatā yattha , taṃ bandhapharusaṃ yathā ;
Kharā khilā parikkhīṇā , khette khittaṃ phalatya ’ laṃ .
58.‘‘ Bandhe ’’ ccādi .
M0.91 Kharā iccādikaṃ bandhapharusaṃ sutisubhagattābhāvato kharā kakkasā khilā khāṇukādayo parikkhīṇā khayaṃ pattā yato , tasmā khette kedāre khittaṃ vuttaṃ ala maccantaṃ phalati nipphajjati .vākyadoso .
58.‘‘ Bandhe ’’ ccādi .
Bandhe bandhasarīre pharusatā sutisukhatābhāvato pharusabhāvo yattha vākye bhavati , taṃ vākyaṃ bandhapharusaṃ nāma hoti .
Yathāti udāharati .
Kharā kakkasā khilā khāṇukādayo parikkhīṇā yasmā khīṇā honti , tasmā khette khittaṃ vuttaṃ bījaṃ alaṃ atisayena phalati nipphajjati .
Vākyadosaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .