Ṭhāyībhāvappabhedauddesa
342.
Ratihāsā ca soko ca ,
Kodhussāhabhaya ’ mpi ca ;
Jigucchāvimhayā ceva ,
Samo ca nava ṭhāyino .
342. Ratyādīnaṃ
M0.324 navannameva ṭhāyitvaṃ sambhavatītyāha ‘‘ rati ’’ ccādi .Samo ceti evaṃ ṭhāyino navāti yojanā .
Navevete sakasakavibhāvānubhāvehi samullāsitā visumpi bandhitabbā kavinā , abhinetabbā ca naṭena , tathā sesabhāvāpi .
Tattha yadi panāyaṃ rati asesaitthipurisaguṇayuttānaṃ itthipurisānaṃ aññamaññaṃ janitā , candādīhi uddīpanavibhāvehi uddīpitā , ussukkatādibādhakehi anubhāvehi paripositā , sakasakānubhāvasāmatthiyā patīyamānehi anekarūpehi byabhicārīhi cittatā siyā , tadā tu ṭhāyī rati naṭābhinayena , subandhasavanena vā sabbhehi assādiyamānā siṅgārarasattamāpajjate .
Evaṃ yathāyogaṃ hāsādiṭhāyībhāvānaṃ hassarasādibhāvāpajjane yuttiṃ samanneyya .
342. Ṭhāyībhāvo nāma ratyādayo naveveti dassetuṃ ‘‘ ratihāsā ’’ tiādimāha .
Ratihāsā ca soko ca kodhussāhabhayampi ca jigucchāvimhayā ceva samo santaguṇo cāti evaṃ ṭhāyino nava honti .
Imesaṃ ratyādīnaṃ navannaṃ sarūpakathanaṃ ‘‘ siṅgārahassakaruṇā ’’ tiādikāya uddesagāthāya anantare niddese pākaṭo hoti .
Rati ca hāso cāti ca , kodho ca ussāho ca bhayañceti ca , jigucchā ca vimhayā ceti ca vākyaṃ .
Ime nava ca evaṃ byabhicārībhāvasāttikābhāvo ceti ime yathāsakamanurūpavibhāvānubhāvehi dittaṃ katvā paccekaṃ kavinā bandhitabbā , naṭena gahetvā dassitabbā ca .
Imesu tividhabhāvesu ayaṃ rati asesapumitthiguṇehi yuttehi naranārīhi aññamaññaṃ uppāditā , candādīhi uddīpanavibhāvehi uddīpitā , ussāhādipakāsakakāyikavācasikapayogasaṅkhātānubhāvena positā , sakasakānubhāvasāmatthiyehi gammamānānekappakārabyabhicārībhāvehi vicittakatā
M0.325 hoti .Īdisā ’ yaṃ rati naṭassa abhinayena ca pasatthabandhasavanena ca sabbhehi assādiyamānasiṅgārādirasattaṃ pāpuṇātīti viññātabbā .
Hāsādīnaṃ sesaṭhāyībhāvānaṃ hassarasādibhāvāpattiyaṃ yutti evaṃ yathārahaṃ veditabbāti .