Rasappabheda
353.
Savibhāvānubhāvehi ,
Sāttikābyabhicārihi ;
Assādiyatta ’ mānīya-
Māno ṭhāyeva so raso .
353. Ṭhāyīnameva rasattāpattimāha ‘‘ savibhāve ’’ ccādinā .
Ṭhāyeva soti so yathāvutto raso ṭhāyībhāvoyeva , nāññoti attho .
353. Idāni ṭhāyībhāvānameva rasasarūpassa pāpuṇanatthaṃ vibhāveti ‘‘ savibhāvā ’’ iccādinā .
So raso anantaraniddiṭṭho savibhāvānubhāvehi tesaṃ tesaṃ ṭhāyīnaṃ anurūpehi vibhāvasahitehi anubhāvehi ca , sāttikābyabhicārihi pakāsetabbaṭhāyībhāvasseva anukūlasāttikabhāvabyabhicārībhāvehi karaṇabhūtehi assādiyattaṃ ānīyamāno kavino sāmatthiyā pāpuṇiyamāno ṭhāyeva ṭhāyībhāvo evāti kāriyopacārena raso nāmāti veditabboti .
Saha bhāvehi pavattantīti ca , savibhāvā ca te anubhāvā ceti
M0.342 ca , sāttikā ca byabhicārino ceti ca , assādiyassa bhāvoti ca vākyaṃ . 354.
Siṅgārahassakaruṇā , ruddavīrabhayānakā ;
Bībhacchabbhutasantā ca , rasā ṭhāyīna ’ nukkamā .
354. Tesaṃ nāmavasena vibhāgamāha ‘‘ siṅgāre ’’ ccādinā .
Ṭhāyīnanukkamāti ‘‘ ratihāsā ca soko cā ’’ tiādinā vuttānaṃ ṭhāyībhāvānaṃ anukkamā , paṭipāṭiyāti attho .
354. Rasāvatthāsampattaratihāsādīnaṃ ṭhāyībhāvānaṃ idāni kamena nāmantaraṃ dasseti ‘‘ siṅgāra ’’ iccādinā .
Ṭhāyīnaṃ heṭṭhā vuttānaṃ ratihāsādiṭhāyībhāvānaṃ anukkamā paṭipāṭiyā siṅgārahassakaruṇā siṅgāro hasso karuṇā ca ruddavīrabhayānakā ruddo vīro bhayānako ca bībhacchabbhutasantā ca bibhaccho abbhuto santo ceti nava rasā nāma hontīti .
Siṅgāraraso hassarasotiādinā rasa saddo paccekaṃ yojetabbo .
Siṅgāro ca hasso ca karuṇā ceti ca viggaho .
Sesesupi liṅgasamāsā imeyeva .
Ime siṅgārādīnaṃ ratyādīhi anaññattā upari ratyādivivaraṇeyeva ñātabbā .
355.
Dukkharūpe ’ ya ’ mānando ,
Kathaṃ nu karuṇādike ;
Siyā sotūna ’ mānando ,
Soko vessantarassa hi .
355. Sokādirūpokaruṇādi kathaṃ raso siyāti āha ‘‘ dukkhe ’’ ccādi .
Vessantarassa puttadāraviyogā karuṇā sokarūpo dukkhameva ahosi , sampati pana sotūnaṃ sabbhānaṃ ānandoyevāti etthādhippāyo .
355. Heṭṭhā
M0.343 vuttaraso santosova , sokakodhādilakkhaṇo karuṇāruddādiko kathaṃ raso nāma bhaveyyāti āsaṅkāyamāha ‘‘ dukkharūpe ’’ iccādi .Ayaṃ ānando ‘‘ sāmajjikānamānando ’’ tiādinā niddiṭṭho dukkharūpe dukkhalakkhaṇe karuṇādike karuṇāruddādike visaye kathaṃ bhaveyyāti ce , nesa doso hi tatheva vessantarassa bodhisattassa soko puttadāravirahato jātasoko sotūnaṃ idāni suṇantānaṃ sabbhānaṃ ānando siyā ānandassa kāraṇattā kāriyopacārena santoso nāma bhaveyyāti .
Vattuno sāmatthiyā karuṇārasādikaṃ pāpetvā pakāsiyamānassa sokādikassa dukkharūpena ṭhitattā suṇantānaṃ pīti uppādiyatevāti adhippāyo .
Dukkhaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa karuṇādinoti ca , karuṇā ādi yassa ruddādinoti ca vākyaṃ .