Guṇasahavutti
322.
Jinodayena malinaṃ , saha dujjanacetasā ;
Pāpaṃ disā suvimalā , saha sajjanacetasā .
322.‘‘ Jinodayena ’’ ccādi .
Jinodayena karaṇabhūtena , hetubhūtena vā dujjanacetasā saha pāpaṃ malinaṃ kiliṭṭhaṃ , sajjanacetasā saha disā dasavidhāpi suvimalā accantanimmalā suvimalayasomālāvalayitattā sajjanaceto pāpāpagameneti .
Ettha malinattassa ca suvimalattassa ñāyasambandhino sahabhāvo vuttoti ayaṃ guṇasahavutti .
322.‘‘ Jino ’’ iccādi .
Jinodayena jitamārassa bhagavato pātubhāvena , karaṇabhūtena hetubhūtena vā
M0.305 pāpaṃ lobhādidhammaṃ dujjanacetasā dujjanānaṃ cittena saha malinaṃ kiliṭṭhaṃ hoti .Imināyeva jinodayena disā dasa disāyo sajjanacetasā saha suvimalā sajjanacetasantānato pāpānaṃ apagamena kittimālāya bhuvanattaye patthaṭattā atinimmalāti ubhayapadatthānaṃ sādhāraṇabhūtamalinabhāvasuvimalabhāvasaṅkhātassa guṇassa sahabhāvassa vuttattā esā guṇasahavutti nāma .
Jinassa udayoti ca , dujjanānaṃ cetoti ca , vigataṃ malaṃ etāhiti ca , su atisayena vimalāti ca , santo ca te janā ceti ca , tesaṃ cetoti ca vākyaṃ .
323.
Virodhīnaṃ padatthānaṃ , yattha saṃsaggadassanaṃ ;
Samukkaṃsābhidhānatthaṃ , matā sā ’ yaṃ virodhitā .
323. Virodhaṃ vibhāveti ‘‘ virodhīna ’’ miccādi .
Virodhīnaṃ aññamaññaviruddhānaṃ kriyādīnaṃ yattha vuttivisese saṃsaggassa sannidhino dassanaṃ , kimatthaṃ ?
Samukkaṃsassa atisayassa abhidhānatthaṃ kathanatthāya , sā ayaṃ virodhitā virodhīti matā .
323. Idāni virodhālaṅkāraṃ dasseti ‘‘ virodhīna ’’ miccādinā .
Yattha uttivisese samukkaṃsābhidhānatthaṃ vaṇṇanīyavatthugataadhikakathanāya virodhīnaṃ aññamaññaviruddhānaṃ padatthānaṃ kriyāguṇādīnaṃ saṃsaggadassanaṃ sanniṭṭhānadassanaṃ sambandhadassanaṃ hoti , sā ayaṃ utti virodhitāti matāti .
Virodho etesaṃ guṇādīnaṃ atthīti ca , saṃsaggassa sambandhassa dassanamiti ca , samukkaṃsassa adhikassa abhidhānanti ca , virodhīnaṃ bhāvo asaṅgahitoti ca vākyaṃ .
Virodhitādīpakavutti tadatthena tannāmikā hoti .
324.
Guṇā sabhāvamadhurā , api lokekabandhuno ;
Sevitā pāpasevīnaṃ , sampadūsenti [ sampadūsanti ( ka .)] mānasaṃ .
324. Udāharati
M0.306 ‘‘ guṇā ’’ iccādi .Lokekabandhuno lokanāthassa sabhāvamadhurā sādhujanasampīṇanekacāturā api guṇā arahantatādayo sevitā pāpasevīhi tesaṃ pāpasevīnaṃ mānasaṃ sampadūsenti dosaduṭṭhāpādanavasenāvikaronti ‘‘ tādiso guṇātisayo tassā ’’ ti .
Ettha guṇānaṃ sabhāvamadhurānaṃ pītivisesuppādanayoggānaṃ sampadūsanena saha virodhoti daṭṭhabbaṃ .
324. Udāharati ‘‘ guṇā ’’ iccādinā .
Lokekabandhuno buddhassa guṇā arahattādayo sabhāvamadhurā api pakatimadhurā api sevitā pāpasevīhi sevitā samānā pāpasevīnaṃ mānasaṃ sampadūsenti atisayena kopentīti .
Evaṃ hīnādhimuttikehi sahitumasakkuṇeyyo tassa guṇātisayo vattati .
Nanu sabhāvamadhuro guṇo pītiṃ vinā sampadūsanaṃ na kareyya , sampadūsanampi tādisasabhāvamadhuraṃ vinā na bhaveyyāti aññoññaviruddhānamesaṃ madhuraguṇasampadūsanakriyānaṃ saṃsaggaguṇādhikadassanatthanti lakkhaṇena yojetabbaṃ .
Api saddo virodhatthe vattate .
Sabhāvena madhurāti ca , eko ca so bandhu cāti ca , lokassa ekabandhūti ca , pāpaṃ sevanti sīlenāti ca vākyaṃ .
325.
Yassa kassaci dānena , yassa kassaci vatthuno ;
Visiṭṭhassa ya ’ mādānaṃ , parivuttīti sā matā .
325. Parivuttiṃ pavatteti ‘‘ yassa ’’ iccādinā .
Yassa kassacīti paṭiggāhakaṃ dasseti .
Visiṭṭhassa yaṃ ādānanti sambandho .
Sesaṃ subodhaṃ .
325. Idāni parivuttiṃ dasseti ‘‘ yassa kassaci ’’ ccādinā .
Yassa kassaci vatthuno khuddakavatthuno yassa kassaci paṭiggāhakassa dānena hetubhūtena visiṭṭhassa uttamavatthuno
M0.307 yaṃ ādānaṃ gahaṇaṃ atthi , sā parivuttīti matāti .Dānaggahaṇaparivuttattā parivutti nāma .
326.
Purā paresaṃ datvāna , manuññaṃ nayanādikaṃ ;
Muninā samanuppattā , dāni sabbaññutāsirī [ muninda samanuppattā , dāni sabbaññutāsiriṃ ( ka .)].
326. Udāharati ‘‘ purā ’’ iccādi .
Subodhaṃ .
Ettha nayanādidānena sabbaññutāsiriyā ādānanti parivutti ayaṃ .
326. Idāni udāharati ‘‘ purā ’’ iccādinā .
Muninā purā pubbe paresaṃ manuññaṃ nayanādikaṃ datvāna idāni sabbaññutāsirī sabbaññutāsaṅkhātā anaññasādhāraṇā sirī samanupattāti .
Iha yassa dinnaṃ tato eva gahaṇe parivuttisaddassa niruḷhattā nayanādīnaṃ dānena sabbaññutāsiriyā ādānato , dānābhāve ādānābhāvato ca paṭiggāhakajane avijjamānepi sabbaññutā vijjamānattena parikappitāti parivutti hoti .
Teneva daṇḍiyaṃ –
‘‘ Satthappaharaṇaṃ datvā , bhujena tava rājunaṃ ;
Ciraṃ citābhaṭo tesaṃ , yaso kumudapaṇḍaro ’’ ti [ kābyādāsa 2.356].
Imasmiṃ udāharaṇe paccatthikānaṃ āyudhappahāraṃ datvā tava bāhunā tesaṃ rājūnaṃ ciraṃ rāsikato keravanimmalo yaso ābhaṭoti .
Dadāti kammayuttato eva ādānaṃ dassetvā parivuttiphuṭā katā .
Nayanāni ādīni yassa uttamaṅgādinoti ca , sabbaṃ jānātīti ca , tassa bhāvoti ca vākyaṃ .
327.
Kiñci disvāna viññātā ,
Paṭipajjati taṃsamaṃ ;
Saṃsayāpagataṃ vatthuṃ ,
Yattha so ’ yaṃ bhamo mato .
327. Bhamaṃ
M0.308 sambhāveti ‘‘ kiñcī ’’ tiādinā .Viññātā puriso kiñci disvā ujjalanādikaṃ disvāna taṃsamaṃ tassa pure dissamānassa padatthassa sadisamaññaṃ vatthuṃ saṃsayāpagataṃ asannidhiṃ katvā paṭipajjati jānāti yattha visese , sāyaṃ bhamo mato .
327. Idāni bhamālaṅkāraṃ dasseti ‘‘ kiñci ’’ iccādinā .
Yattha uttivisese viññātā avabodhakārako kiñci disāvilocanādikaṃ disvāna taṃsamaṃ vatthuṃ tena dissamānavatthunā tulyamaññaṃ vatthuṃ saṃsayāpagataṃ nissaṃsayaṃ katvā paṭipajjati jānāti , so ayaṃ alaṅkāro bhamoti matoti .
Tena tassa vā samanti ca , saṃsayo apagato etasmāti ca , bhamanaṃ anavaṭṭhānaṃ vatthūnanti ca viggaho .
Saṃsayāpagatanti kriyāvisesanaṃ .
328.
Samaṃ disāsu ’ jjalāsu , jinapādanakhaṃsunā ;
Passantā abhinandanti , candātapamanā janā .
328. Udāharati ‘‘ sama ’’ miccādi .
Jinassa pādesu nakhaṃsunā disāsu sabbāsu samaṃ ekato ujjalāsu sajotīsu tā ujjalā disā passantā janā , candātapoti mano yesaṃ te tathāvidhā .
Abhinandanti santussantīti .
328. Idāni udāharati ‘‘ sama ’’ miccādinā .
Jinapādanakhaṃsunā karaṇabhūtena disāsu dasasu samaṃ ekakkhaṇe ujjalāsu tā ujjalā disā passantā janā candātapamanā candātapoti pavattacittā abhinandantīti .
Vijjamānanakhamarīciyaṃ buddhimakatvā candātape buddhiyā pavattāpanato bhamo nāma .
Saman ti asaṅkhyaṃ .
Candātapoiti mano yesanti vākyaṃ .
329.
Pavuccate
M0.309 yaṃ nāmādi ,Kavīnaṃ bhāvabodhanaṃ ;
Yena kenaci vaṇṇena ,
Bhāvonāmā ’ ya ’ mīrito .
329. Bhāvaṃ bhāveti ‘‘ pavuccate ’’ ccādinā .
Kavīnaṃ bhāvo adhippāyo , taṃ bodhetīti bhāvabodhanaṃ yaṃ nāmādi .
Ādi saddena visesanavākyānaṃ gahaṇaṃ .
Yena kenaci nisedhanarūpena ākārena pavuccate , ayaṃ bhāvo nāma īritoti .
329. Idāni bhāvālaṅkāraṃ dasseti ‘‘ pavuccate ’’ iccādinā .
Kavīnaṃ vattūnaṃ bhāvabodhanaṃ adhippāyapakāsakaṃ yaṃ nāmādi nāmapadavisesanapadādi yena kenaci vaṇṇena ākārena sāgarādiatthantaraṃ paṭisedhetvā vā no vā pavuccate , ayaṃ bhāvo nāmāti īritoti .
Nāmaṃ ādi yassa visesanavākyadvayasseti ca , bhāvaṃ bodhetīti ca vākyaṃ .
Kavīnaṃ adhippāyasaṅkhātabhāvapakāsako uttiviseso tadatthena bhāvo nāma , tassa nissayabhūtaṃ nāmādipadasantānaṃ iha nissitopacārena bhāvo nāmāti īritaṃ .
330.
Nanu teye ’ va santā no ,
Sāgarā na kulācalā ;
Manampi mariyādaṃ ye ,
Saṃvaṭṭepi jahanti no .
330. Udāharati ‘‘ nanu ’’ ccādi .
Manampīti īsakampi .
Mariyādan ti attano ācārasīmaṃ , saṃvaṭṭepi palayakālepi .
Sesaṃ subodhaṃ .
Ettha na ime pakatisamuddādayo samuddādayo honti , ye palayakāle attano velānullaṅghanasaṅkhātaṃ acalattasaṅkhātañca mariyādaṃ pariccajanti .
Kiñcarahi
M0.310 santā evete samuddādayo , ye yadi palayakālepi samāpateyyuṃ , tadāpi attano mariyādaṃ na muñcanti .Koci vipattiṃ patto niratisayaṃ dhīrattamattanovabodhetīti aññanisedhena kathitaṃ nāmaṃ kavisabhāvaṃ yathāvuttaṃ bodhetīti bhāvoyamiti .
330. Idāni udāharati ‘‘ nanu ’’ ccādinā .
Sāgarā saṃvaṭṭakāle tīramariyādaṃ atikkamentā pakatisamuddā sāgarā na bhavanti .
Kulācalā tādisakāle acalasaṅkhātamariyādamatikkamentā satta kulapabbatā kulācalā nāma na bhavanti .
Kiñcarahi sāgarādayo .
Ye sādhavo saṃvaṭṭepi sabbavatthuvināsakakappavināsakālepi mariyādaṃ attano ācāramariyādaṃ manampi īsakampi no jahanti .
Santā eva te sāgarādayo nāma honti nanūti .
Koci byasanaṃ patto attano anaññasādhāraṇaṃ dhīrattaṃ pakāsetīti iha sāgarādiatthantarapaṭisedharūpena dassitasāgarādinā vattuno akampanādhippāyaṃ avabodhetīti ayaṃ bhāvālaṅkāro nāma .
Manan ti appakālavācakamasaṅkhyaṃ .
Apīti sambhāvane .
331.
Aṅgaṅgībhāvā sadisa-balabhāvā ca bandhane ;
Saṃsaggo ’ laṅkatīnaṃ yo , taṃ missanti pavuccati .
331. Missaṃ dasseti ‘‘ aṅga ’’ iccādinā .
Aṅga mupakārakaṃ , aṅgī upakāriyaṃ , tesaṃ bhāvo aṅgaṅgibhāvo sādhiyasādhanattaṃ , tato ca .
Sadisaṃ samaṃ balaṃ yesaṃ te , tesaṃ bhāvo aṅgaṅgibhāvamantarena appadhānabhāvenāvaṭṭhānaṃ tato ca hetuto .
Bandhane visaye , yo alaṅkatīnaṃ saṃsaggo ekattha sannidhānaṃ , taṃ missanti pavuccati .
331. Idāni
M0.311 missālaṅkāraṃ dasseti ‘‘ aṅgaṅgī ’’ ccādinā .Aṅgaṅgībhāvā upakārakaupakāriyasaṅkhātapaṭipādakapaṭipādanīyasabhāvena hetubhūtena sadisabalabhāvā ca sādhiyasādhanabhāvaṃ vinā samānabalavantabhāvena ca bandhane pajjādibandhanavisaye alaṅkatīnaṃ alaṅkārānaṃ yo saṃsaggo sannidhānaṃ , taṃ missanti pavuccatīti .
Aṅgaṃ sādhanaṃ assa sādhiyassa atthīti ca , aṅgañca aṅgī ceti ca , tesaṃ bhāvo sādhiyasādhanasaṅkhāto sambandhoti ca , sadisaṃ balaṃ yesamalaṅkārānamiti ca , tesaṃ bhāvo aññamaññanirapekkhatāti ca , missanaṃ missībhavanamiti ca vākyaṃ .