Padadosādiuddesavaṇṇanā
18-19-20.
Idāni yathāpaṭiññāte dose uddisati ‘‘ viruddhatthantara ’’ iccādinā .
Viruddhaṃ atthantaraṃ yassa taṃ viruddhatthantaraṃ .
Kiṃ taṃ ?
Padaṃ .
Evamuparipi yathāyogaṃ .
Adhiko attho visesyassa yena taṃ adhyatthaṃ .
Nīyati avutto hetu ettha ānīyatīti neyyaṃ .
Dosā padānan ti yehi dosehi padāni duṭṭhāni , te viruddhatthantaratādayo padānaṃ dosāti attho .
Evamuparipi yathāyogaṃ .
Vākyānaṃ dosāti sambandho .
Bhaggā rīti kamo yasmiṃ taṃ bhaggarītikaṃ , vākyaṃ .
Apakkamatādayo vākyatthadosā , vākyatthānaṃ dosato .
Vākyaṃ duṭṭhaṃ siyāti vākyameva visesyate .
Tena sabbattha napuṃsakaliṅgena niddeso .
18-19-20.
Idāni kathetabbabhāvena paṭiññāte dose uddisanto ‘‘ viruddha … pe … nissitā ’’ ti āha .
Kavīhi icchitatthato
M0.42 viruddho aññattho yassa padassāti taṃ viruddhatthantaraṃ nāma .Visesyassa adhikatthabhāvakaraṇato ajhatthaṃ nāma .
Kavīhi icchitatthassāvīkaraṇe avisadattā kiliṭṭhaṃ nāma .
Desakālakalādīnaṃ viruddhattā virodhi nāma .
Aññamāharitvā vattabbato neyyaṃ nāma .
Visesanaṃ patvāva sātthakabhāvappattito visesanāpekkhaṃ nāma .
Visesyassa hīnatāpādanato hīnatthakaṃ nāma .
Attharahitattā anatthakaṃ nāmāti ime aṭṭha padanissitattā padadosā nāma .
Vuttatthasseva puna vacanato ekatthaṃ nāma .
Bhinnakkamattā bhaggarītikaṃ nāma .
Tathā sammohakāraṇattā byākiṇṇaṃ nāma .
Visiṭṭhavacanavirahato gāmmaṃ nāma .
Yatisampattivirahato yatihīnaṃ nāma .
Padatthakkamato cutattā kamaccutaṃ nāma .
Lokiyaṃ vohāramatikkamma vuttattā ativuttaṃ nāma .
Samudāyatthato apagatattā apetatthaṃ nāma .
Bandhapharusayuttattā bandhapharusaṃ nāma , tena sahitaṃ sabandhapharusanti ime nava vākyānaṃ tathā dosā nāma .
Ettha tathā saddo ‘‘ dosā ’’ ti padaṃ upasaṃharati .
Apagatakkamattā apakkamaṃ nāma .
Ucitabhāvassa parihīnattā ocityahīnaṃ nāma .
Bhinnavibhattikkamattā bhaggarīti nāma .
Saṃsayajananato sasaṃsayaṃ nāma .
Duppatītikarattā gāmmaṃ nāma .
Dūsitālaṅkārattā duṭṭhālaṅkati nāmātime cha vākyatthanissitattā vākyatthadosā nāma .
Añño attho atthantaro .
Viruddho atthantaro yassāti viggaho .
Dosapakāsakapadampi dosato abyatirittattā doso nāma .
Evaṃ santepi samāsena padassa gahitattā napuṃsakaṃ hoti .
Esevanayo ito paresupi .
Visesyassa adhiko attho yassa taṃ , kiliṭṭhaṃ viya kiliṭṭhaṃ .
Yathā hi malaggahito ādāso attano kiliṭṭhattā
M0.43 mukhādīnaṃ pakāsane avisado hoti , evamadhippetatthappakāsane asamatthaṃ padaṃ kiliṭṭhaṃ nāma .Virodho assa atthīti virodhi .
Nīyati avutto hetu etthāti neyyaṃ .
Visesane apekkhā yassa taṃ .
Hīno visesyassa attho yena taṃ .
Natthi attho yassa tanti viggaho .
Padadosānaṃ anaññattepi vikappanābhedato ‘‘ padānaṃ dosā ’’ ti vuttaṃ , yathā ‘‘ silāputtakassa sarīran ’’ ti .
Vākyānaṃ dosāti etthāpi eseva nayo .
Eko attho yassa taṃ .
Bhaggārīti kamo yassa taṃ .
Visuṃ visuṃ ākiṇṇaṃ byākiṇṇaṃ .
Gāme bhavo gāmmo , abyattānaṃ vohāro .
Tappakāsakapadampi upacārato gāmmaṃ nāma .
Yati hīnā etthāti yatihīnaṃ .
Kamato cutaṃ kamaccutaṃ .
Atikkamma vuttaṃ ativuttaṃ .
Atthato apetaṃ apetatthaṃ .
Bandhe pharusaṃ pharusatā yattha taṃ .
Apagato kamo yasmā taṃ .
Ocityaṃ hīnaṃ yattha taṃ .
Bhaggā rīti yattha taṃ .
Saha saṃsayena vattatīti taṃ .
Gāmmaṃ vuttanayameva .
Duṭṭhā dūsitā alaṅkati alaṅkāro yattha taṃ .
Vākyānaṃ attho , tannissitā vākyatthanissitāti viggaho .
Ettha anatthakāpetatthadosadvayaṃ padavākyato bhinnaṃ , aññaṃ bhaggarītidosadvayaṃ , gāmmadvayaṃ , kamaccutaapakkamadvayañca vākyavākyatthato bhinnaṃ .