Gammaubhayabyatireka
248.
Munindānana ’ mambhoja-mesaṃ nānatta ’ mīdisaṃ ;
Suvuttāmatasandāyi , vadanaṃ ne ’ disa ’ mbujaṃ .
248.‘‘ Muninda ’’ iccādi .
Munindānanaṃ ambhojañceti yāni vatthūni kantādinā patīyamānattā sadisatthāni , esaṃ nānattaṃ bhedo īdisaṃ .
Kathaṃ ?
Vadanaṃ suvuttāmataṃ saddhammāmataṃ sandadātīti suvuttāmatasandāyi , ambujaṃ tu nedisanti .
Iminā bhedena imesaṃ visadisattā ‘‘ esan ’’ tyādināhu .
Patīyamānena sadisānīti gamme sadisatte ubhayabyatirekoyaṃ vuttanayeneti .
248.‘‘ Muninda ’’ iccādi .
Munindānanaṃ ambhojañceti imesaṃ dvinnaṃ nānattaṃ īdisaṃ .
Kathanti ce ?
Esaṃ dvinnaṃ vadanaṃ suvuttāmatasandāyi suṭṭhu vuttattā suvuttasaṅkhātassa saddhammāmatassa dāyakaṃ hoti , ambujaṃ tu edisaṃ na īdisaṃ na hoti , tādisaṃ dhammāmataṃ na dadātīti adhippāyo .
‘‘ Esaṃ nānattamīdisan ’’ ti vacanena sugandhakantimattādīhi guṇehi dvinnampi bhedo natthīti gammamānattā taṃ pakāsetvā aparaddhena vadanato ambujassa , ambujato vadanassa visuṃ katattā sadisatte gammamāne ayamubhayabyatireko nāma .
Nānā anekappakārānaṃ
M0.244 bhāvoti ca , sādhu vuttamiti ca , tameva amatanti ca , taṃ sammā deti sīlenāti ca vākyaṃ . 249.
Pasiddhaṃ kāraṇaṃ yattha , nivattetvā ’ ññakāraṇaṃ ;
Sābhāvikatta ’ matha vā , vibhābyaṃ sā vibhāvanā .
249. Vibhāvanaṃ sambhāveti ‘‘ pasiddha ’’ miccādinā .
Yattha alaṅkatiyaṃ pasiddhaṃ lokappatītaṃ kāraṇaṃ kiñci nivattetvā nirasya aññaṃ kāraṇaṃ pasiddhakāraṇato aññaṃ nimittaṃ vibhābyaṃ avagamyate .
Yattha kāraṇantaraṃ natthi , tattha kā gatīti āha ‘‘ sābhāvikattan ’’ tiādi .
Atha vā pakkhantare , sābhāvikaṃ [ sābhāvikattaṃ ( ka .)] dhammatāsiddhaṃ , tassa bhāvo sābhāvikattaṃ vibhābyaṃ , sā tādisī vibhāvanā viññeyyā , vibhāvīyate pakāsīyate kāraṇantaraṃ sābhāvikattaṃ vā etāyāti , etissanti vā katvā .
249. Idāni vibhāvanaṃ dasseti ‘‘ pasiddha ’’ miccādinā .
Yattha alaṅkāre pasiddhaṃ lokappatītaṃ kāraṇaṃ taṃtaṃguṇasādhanahetuṃ nivattetvā paṭisedhetvā aññakāraṇaṃ lokappasiddhakāraṇato aññaṃ kāraṇaṃ , atha vā no ce pasiddhakāraṇato aññakāraṇe labbhamāne sābhāvikattaṃ dhammatāsiddhaguṇaṃ vibhābyaṃ pakāsanīyaṃ hoti , sā vibhāvanā nāma hoti , kāraṇantaravibhāvanā sābhāvikavibhāvanāti duvidhā hotīti adhippāyo .
Aññañca taṃ kāraṇañceti ca , sassa attano bhāvoti ca , tena sambhūtamiti ca , tassa bhāvoti ca , vibhāvīyati aññakāraṇaṃ sābhāvikattaṃ vā etāya vibhāvanāya , etissaṃ vibhāvanāyanti ca vāti viggaho .