Ekadesavivattimissaka
220.
Sunimmalakapolassa , munindavadaninduno ;
Sādhuppabuddhahadayaṃ , jātaṃ keravakānanaṃ .
220.‘‘ Sunimmala ’’ iccādi .
Sunimmalo kapolo yassa , tassa munindavadaninduno sādhūnaṃ pabuddhaṃ dhammāvabodhavasena vikasitaṃ hadayaṃ cittaṃ keravakānanaṃ jātanti ekadesavivattisamāsāsamāsarūpakaṃ .
220.‘‘ Sunimmali ’’ ccādi .
Sunimmalakapolassa munindavadaninduno sādhuppabuddhahadayaṃ sajjanānaṃ catusaccāvabodhena pasannamānasaṃ keravakānanaṃ kumudavanaṃ jātanti .
Vadanahadayānaṃ upamābhūtehi indukeravehi abhedāropanaṃ katvā kapolassa maṇḍalādīhi upamāvisesehi anirūpitattā ekadesavivattisamāsāsamāsarūpakaṃ .
Ettha samāso nāma vadanindūnameva .
Asamāso nāma hadayakeravānamevāti .
Tathā hi rūpakavisaye samāsāsamāsattaṃ upamānopameyyapadānaṃ dvinnamevāti .
Suṭṭhu nimmaloti ca , so kapolo assāti ca , munindavadanameva indūti ca , pabuddhañca taṃ hadayañcāti ca , sādhūnaṃ pabuddhahadayamiti ca , keravānaṃ kānanamiti ca vākyaṃ .
221.
Rūpakāni
M0.223 bahūnyeva , yuttāyuttādibhedato ;Visuṃ na tāni vuttāni , etthe ’ va ’ ntogadhāni ’ ti .
221.
Ettakoyeva kiṃ rūpakabhedoti āha
‘‘ Rūpakāni ’’ ccādi ;
Subodhaṃ ;
Tattha –
‘‘ Sitapupphujjalaṃ lola-nettabhiṅgaṃ tavānanaṃ ;
Kassa nāma mano dhīra , nākaḍḍhati manoharan ’’ ti .
Yuttarūpakaṃ yuttattā pupphabhiṅgānaṃ , tadanusārena ayuttarūpakādipi viññeyyanti .
221. Rūpakāni punapi santīti dassetumāha ‘‘ rūpakāni ’’ ccādi .
Rūpakāni yuttāyuttādibhedato yuttarūpakaayuttarūpakādibhedena bahūni eva honti , tāni rūpakāni ettheva rūpake antogadhāni .
Iti tasmā kāraṇā tāni visuṃ na vuttāni .
Anto majjhe gadhāni pavattānīti viggaho .
‘‘ Sitapupphujjalaṃ lola-nettabhiṅgaṃ tavānanaṃ ;
Kassa nāma mano dhīra , nākaḍḍhati manoharan ’’ ti .
Ettha pupphabhiṅgānaṃ aññamaññayuttattā yuttarūpakaṃ nāma .
He dhīra sitapupphujjalaṃ mandahasitasaṅkhātehi kusumehi vijotantaṃ lolanettabhiṅgaṃ manoharaṃ tavānanaṃ kassa nāma mano nākaḍḍhatīti .
Imassa paṭipakkhato ayuttarūpakaṃ veditabbaṃ .
222.
Candimā ’ kāsapaduma-miccetaṃ khaṇḍarūpakaṃ ;
Duṭṭha ’ mambhoruhavanaṃ , nettāni ’ ccādi sundaraṃ .
222. Rūpakassa virodhāvirodho upamāyamivo ’ hituṃ sakkāti upalakkheti ‘‘ candimā ’’ iccādinā .
Ettha ākāsassa taḷāke rūpite candassa padumattaṃ rūpakaṃ yuttanti etaṃ
M0.224 khaṇḍarūpakaṃ duṭṭhaṃ ,‘‘ ambhoruhavanaṃ nettāni ’’ ccādi tu vacanabhedepi sundaraṃ . 222. Rūpake dosādosaṃ upamāyaṃ viya parikappetvā gahetabbanti upadisanto āha ‘‘ candimi ’’ ccādi .
‘‘ Candimā cando ākāsapaduman ’’ ti etaṃ khaṇḍarūpakaṃ ākāsassa taḷākattena anirūpitattā khaṇḍarūpakaṃ nāma .
Duṭṭhaṃ khaṇḍitopamā viya dosaduṭṭhaṃ nāma .
‘‘ Ambhoruhavanaṃ nīluppalavanaṃ nettānī ’’ tiādikaṃ upamānopameyyānaṃ vacananānattepi sundarameva .
223.
Pariyanto vikappānaṃ , rūpakasso ’ pamāya ca ;
Natthi yaṃ tena viññeyyaṃ , avutta ’ manumānato .
223. Kimettakā evopamārūpakabhedā ?
Neti paridīpento avuttaṃ atidisati ‘‘ pariyanto ’’ iccādinā .
Rūpakassa upamāya ca vikappānaṃ pabhedānaṃ pariyanto avasānaṃ natthi yaṃ yasmā kāraṇā , tena kāraṇena avuttaṃ ihānupātaṃ vikappajātaṃ sabbavikappabyāpakasāmaññalakkhaṇānugatarūpakavikappānusārena viññeyyaṃ .
Kasmā ?
Anumānato yathāvuttavikappasaṅkhātaliṅgato avuttasesarūpakāvagamasaṅkhātena anumānañāṇenāti attho .
223. Idāni imesameva upamārūpakānaṃ avuttānantabhedo vuttānusāreneva ñātabboti dassetumāha ‘‘ pariyanto ’’ iccādi .
Rūpakassa ca rūpakālaṅkārassa ca upamāya ca upamālaṅkārassa ca vikappānaṃ vividhākārena kappitapakkhānaṃ pariyanto koṭi yaṃ yasmā natthi , tena kāraṇena avuttaṃ imasmiṃ subodhālaṅkāre avuttapakkhaṃ samūhaṃ anumānato anumānañāṇena viññeyyanti .
Upamārūpakānaṃ sakalamavuttapakkhaṃ byāpetvā ṭhitaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ anatikkamitvā vuttehi tehi tehi pakkhasaṅkhātehi liṅgehi
M0.225 siddhānumānañāṇena sāmaññalakkhaṇe antogadhānamanuttarūpakasaṅkhātānumeyyānaṃ avabodho sakkāti adhippāyo .Rūpakassa pana upamantogadhattā upamāya niddiṭṭhadosādosaṃ dvinnamapi uttānuttapakkhassa sādhāraṇaṃ hoti .
224.
Punappunamuccāraṇaṃ , ya ’ matthassa padassa ca ;
Ubhayesañca viññeyyā , sā ’ ya ’ māvutti nāmato .
224. Āvuttimadhikiccāha ‘‘ puna ’’ iccādinā .
Atthassa abhidheyyassa padassa saddassa ca ubhayesaṃ atthapadānañca punappunaṃ bhiyyo bhiyyo yaṃ uccāraṇaṃ , sāyaṃ tividhā nāmato āvutti viññeyyā , uccāraṇavasena ā punappunaṃ vattana māvuttīti .
224. Idāni āvuttiṃ dasseti ‘‘ punappune ’’ ccādinā .
Atthassa saddābhihitaatthassa ca padassa ca ubhayesaṃ atthapadānañca yaṃ punappunuccāraṇaṃ , sā ayaṃ tividhā nāmato āvutti iti viññeyyā .
Punappuneti etadabyayaṃ kriyābāhulye vattate .
Uccāraṇavasena ā punappunaṃ vattana māvutti .