Upamābbhantaraparikappanā
270.
Icchābhaṅgāturā ’ sīnā ,
Tā ’ tiniccala ’ maccharā ;
Vasaṃ nentīva dhīraṃ taṃ ,
Tadā yogābhiyogato .
270. Udāharati ‘‘ icchā ’’ iccādi .
Icchābhaṅgena ‘‘ buddhaṃ bhagavantaṃ vase vattessāmā ’’ ti bodhimūle katābhilāsavināsena āturā dukkhitā atiniccalasabhāvappattā atiniccalaṃ nāsikagge nayane katānatāvasena accantamakriya māsīnā nisinnā tā accharā yoginisaṅkāsā māraṅganāti
M0.263 yathāvaṭṭhitāya sacetanānaṃ māraṅganālakkhaṇānaṃ [ māraṅganāvalakkhaṇānaṃ ( ka .)] vatthūnaṃ vutti vuttā , sāyamaññathā parikappīyate .Dhīraṃ devaṅganānampi siṅgārabhāvopacaritavilāsātisayenāpi akampattā .
Taṃ bhagavantaṃ .
Yogo mantānuṭṭhānaṃ , tattha abhiyogato yuñjanena vasa mattano āyattabhāvaṃ tadā nentīva vahanti maññeti .
Ettha iva saddasutiyā upamāsandeho na kātabbo , savasānayanamakubbantiyo māraṅganā vasaṃ nentīvāti parikappīyante .
Hoti ca –
‘‘ Vasaṃ nentīva dhīran ’’ ti , nayane no ’ pamānatā ;
Na hi kattukriyāya ’ tthi , upamānopameyyatāti .
Kriyāparikappattepi ayamupamābbhantarā parikappanā , na kevalakriyāparikappanā māraṅganānamacalopavesanassa yogābhiyogena sāmyasandassanato , tathābhūtāya copavesanakriyāya dhīrassāpi tādisassa bhagavato avasānayanattanti parikappanatoti .
270. Idāni udāharati ‘‘ icchā ’’ iccādinā .
Icchābhaṅgāturā ajapālanigrodhamūle nisinnaṃ bhagavantaṃ ‘‘ palobhessāmā ’’ ti māraṅganā attanāyeva katāya icchāya anibbattiyā pīḷitā , atiniccalaṃ hutvā nāsikagge patitadiṭṭhehi samannāgatānaññavuttiyā kriyantaravirahato .
Āsīnā jhāyamānā nisinnā tā accharā yoginisadisā taṇhāaratiragāsaṅkhātā māraṅganāyo dhīraṃ siṅgārādhippāyena katānekalīlāvilāsenāpi akampamānaṃ taṃ bhagavantaṃ yogābhiyogato mantajappanasaṅkhātayoge yuñjanena vasaṃ attano vasaṃ tadā attano parājitakāle nentīva pāpenti maññeti .
Ettha pubbaddhena māraṅganāsaṅkhātasajīvapadatthānaṃ vijjamānappakāraṃ dassitaṃ .
M0.264 Puna aparaddhena tesameva avijjamānayogābhiyogena vasīkaraṇaṃ kappitaṃ .Māraṅganānaṃ niccalanisajjāya yoginīnaṃ mantajjhayanasadisattā māraṅganānaṃ yoginīnaṃ upamānopameyyattaṃ sāmatthiyā gamyateti esā upamābbhantaraparikappanā nāma .
‘‘ Nenti ivā ’’ ti payoge katepi kriyāparikappanaṃ na hoteva .
Icchāya bhaṅgoti ca , tena āturāti ca , niggataṃ calaṃ calanaṃ asmā āsanasmāti ca , atisayena niccalanti ca , kriyāvisesanaṃ , yoge abhiyogoti ca vākyaṃ .
‘‘ Nenti ivā ’’ ti idha iva saddasutiyā upamājotanatthaṃ ceti saṃsayo na kātabbo , sādhammasaṅkhātaguṇavisesassa sambandhe asati kriyāmattassa upamābhāvato .
Vuttaṃ hi–
‘‘ Vasaṃ nentīva dhīran ’’ ti , nayena no ’ pamānatā ;
Na hi kattukriyāya ’ tthi , upamānopameyyatāti .
‘‘ Vasaṃ nentīva dhīran ’’ ti ettha nayane gamyamāne pāpane upamānatā upamānabhāvo natthi , hi tatheva , kattukriyāya kattusambandhiyā kriyāya upamānopameyyatā upamānabhāvo upameyyabhāvo natthīti ayaṃ hetthattho .