Sāttikabhāvappabheda
346.
Thambho palayaromañcā ,
Tathā sedassuvepathu ;
Vevaṇṇiyaṃ vissaratā ,
Bhāvā ’ ṭṭhe ’ te tu sāttikā .
346. Te dasseti ‘‘ thambho ’’ iccādinā .
Ettha thambho avissarakāyacittatā .
Palayo assāsapassāsamattāvaseso suttāvatthāsabhāvo niddāpabhavo .
Subyattalakkhaṇā sesā .
346. Idāni
M0.336 sāttike dasseti ‘‘ thambho ’’ iccādinā .Thambho kāyacittānaṃ avisarabhāvasaṅkhāto ca palayaromañcā niddāya uppajjamānaassāsapassāsamattātirittasuttāvatthā ca pasādādisambhavo romuggamo ca tathā evaṃ sedassuvepathu ca bhayādīhi uppajjamānadāho ca santosādīhi uppajjamānaassu ca kampā ca vevaṇṇiyaṃ virūpatā ca vissaratā virūpasaddatā cāti ete aṭṭha sāttikā bhāvā nāma honti .
Romānaṃ añco uggamoti ca , palayo ca romañco ceti ca , vepanaṃ kampanamiti ca , sedo ca assu ca vepathu cāti ca , virūpo vaṇṇo asseti ca , tassa bhāvoti ca , virūpo saro asseti ca , tassa bhāvoti ca vākyaṃ .
347.
Yadā ratyādayo bhāvā ,
Ṭhitisīlā na honti ce ;
Tadā sabbepi te bhāvā ,
Bhavanti byabhicārino .
347. Na kevalaṃ vuttāyeva byabhicārino , ratyādayopīti āha ‘‘ yadā ’’ iccādi .
Bhavanti byabhicārinoti yathāyogaṃ yathāsambandhaṃ byabhicārino hontīti attho .
Sesaṃ subodhaṃ .
347. Idāni nibbedādayo viya ratihāsādayopi kismiñci kāle byabhicārinopi hontīti dasseti ‘‘ yadā ’’ iccādinā .
Ratyādayo ratihāsādayo bhāvā nava ṭhāyībhāvā yadā ṭhitisīlā na honti ce virodhīhi tehi tehi bhāvantarehi byavahitattā sabhāvato ṭhitisabhāvā yadi na honti , tadā te bhāvā ratyādayo sabbepi byabhicārino bhavantīti .
Yathāsakaṃ byabhicāritānurūpavibhāvānubhāvānaṃ yogānurūpena byabhicārībhāvā honti .
Ratiādi yesaṃ hāsādīnamiti ca , ṭhiti sīlaṃ yesaṃ ratyādīnamiti ca viggaho .
348.
Vibhāvo
M0.337 kāraṇaṃ tesu ’-Ppattiyu ’ ddīpane tathā ;
Yo siyā bodhako tesa-
Manubhāvo ’ ya ’ mīrito .
348. Idāni vibhāvānubhāve dasseti ‘‘ vibhāvo ’’ iccādinā .
Tesaṃ ratyādīnaṃ bhāvānaṃ uppattiyā , tathā uddīpane ca kāraṇaṃ ālambaṇauddīpanavasena duvidho vibhāvo nāma .
Tattha ālambaṇavibhāvo kantādi , uddīpanavibhāvo candādi .
Tesaṃ bodhako ñāpako kāyiko ca vācasiko ca byāpāro siyā , ayaṃ anubhāvo īrito .
348. Idāni vibhāvānubhāve dasseti ‘‘ vibhāvo ’’ iccādinā .
Tesaṃ ṭhāyībhāvādīnaṃ tiṇṇaṃ uppattiyā ca tathā uddīpane ca uppannānaṃ dīpane ca kāraṇaṃ ālambaṇauddīpanavasena duvidho hetu vibhāvo nāma , tesaṃ ṭhāyībhāvādīnaṃ bodhako kāyikavācasiko yo siyā naṭakavīnaṃ byāpāro atthi , ayaṃ anubhāvoti īritoti .
Visesena bhāveti vaḍḍhetīti vibhāvo .
Anubhāveti bodhetīti anubhāvo .
Ettha vibhāvo nāma rativisaye naranārīnaṃ aññamaññaṃ ālambaṇavibhāvo , candarammadesādi uddīpanavibhāvo ceti duvidho .
Hāsādīnampi duvidhavibhāvaṃ yathārahaṃ yojetabbaṃ .
Anubhāvo nāma ṭhāyībhāvādīnaṃ tesaṃ tesaṃ bhāvānaṃ pakāsakavācasikabyāpārasaṅkhātakavipayogo ca kāyikapayogabhūto naṭānaṃ abhinayasaṅkhāto taṃtaṃbhāvasarūpanirūpako ceti duvidho byāpāro .
349.
Nekahetuṃ manovutti-visesañca vibhāvituṃ ;
Bhāvaṃ vibhāvānubhāvā , vaṇṇiyā bandhane phuṭaṃ .
349. Vibhāvādivaṇṇanāyameva
M0.338 bhāvavisesāvabodho siyā , aññathā ‘‘ devadattassa sāssulocanayugaṃ sañjāta ’’ miti vutte sokā ānandā rogā ceti ko nāma sakkoti kāraṇaṃ nicchituṃ , cittavuttivisesañca bhāvaṃ vinā vibhāvānubhāvaṃ kavi vaṇṇetuṃ naṭobhinetuṃ sāmajjiko vā viññātuṃ ko sakkotīti dassetumāha ‘‘ neka ’’ iccādi .Nekahetuṃ bahuhetuṃ manovuttivisesañca bhāvaṃ vibhāvituṃ pakāsetuṃ vibhāvānubhāvā vuttalakkhaṇā bandhane sabhāvanirūpakapade phuṭaṃ vaṇṇanīyā , vibhāvādirūpakeneva avuttampi kiñci patīyate .
349.‘‘ Devadattassa cakkhūni assupuṇṇānī ’’ ti vutte sokena santosena rogena vāti yathā assukāraṇakathanaṃ vinā na jānāti , evaṃ cittassa pavattisaṅkhātā ratihāsādayo te te bhāvā attano patītiyānurūpaṃ vibhāvānubhāvakathanaṃ vinā kavīhi vaṇṇetabbā , naṭehi dassetabbā , sabbhehi assādanīyā natthīti ṭhāyīādīnaṃ vaṇṇanameva kātabbanti idāni anusāsento āha ‘‘ neka ’’ iccādi .
Nekahetuṃ tesaṃ tesaṃ bhāvānaṃ uppatyādo ālambaṇavibhāvādibahukāraṇavantaṃ manovuttivisesaṃ bhāvañca cittassa pavattivisesasaṅkhātabhāvañca vibhāvituṃ pakāsetuṃ vibhāvānubhāvā anantaraniddiṭṭhā bandhane rasabhāvappakāsane phuṭaṃ pakāsaṃ katvā vaṇṇiyā kavinā vaṇṇanīyā hontīti .
Na ekoti ca , so hetu asseti ca , manaso vuttīti ca , tāya visesoti ca , vibhāvo ca anubhāvo ceti ca vākyaṃ .
350.
Savibhāvānubhāvehi , bhāvā te te yathārahaṃ ;
Vaṇṇanīyā yathocityaṃ , lokarūpānugāminā .
350. Idāni te bhāvā lokasabhāvānatikkamena vibhāvādīhi vaṇṇanīyāti āha ‘‘ savibhāve ’’ ccādi .
Saha vibhāvehi
M0.339 savibhāvā , te ca te anubhāvā ca , tehi .Yathārahan ti attano sambandhīnaṃ vasena yathārahaṃ vaṇṇanīyā .
350. Idāni vibhāvānubhāve nissāya vaṇṇanīyā te bhāvā lokasabhāvamanatikkamma kātabbāti anusāsanto āha ‘‘ savibhāvā ’’ iccādi .
Lokarūpānugāminā lokavohāramanuvattamānena te te bhāvā ṭhāyībhāvādayo tayo yathocityaṃ ocityānurūpaṃ savibhāvānubhāvehi vibhāvasahitehi anubhāvehi karaṇabhūtehi yathārahaṃ tehi tehi bhāvehi sambandhīnaṃ vibhāvādīnaṃ vasena anurūpato vaṇṇanīyā vaṇṇetabbā hontīti .
Vibhāvehi saha ye vattantīti ca , te ca te anubhāvā ceti ca , anatikkamma arahanti ca , anatikkamma ocityamiti ca , lokassa rūpaṃ sarūpamiti ca , taṃ anugacchati sīlenāti ca viggaho .
351.
Cittavutti visesattā , mānasā sāttika ’ ṅgato ;
Bahinissaṭasedādi-anubhāvehi vaṇṇiyā .
351. Sāttikā kathaṃ vaṇṇanīyāti āha ‘‘ citte ’’ ccādi .
Cittassa vuttiviseso yesaṃ , tesaṃ bhāvo , tasmā mānasā manasi bhavā sāttikā aṅgato sarīrato bahinissaṭehi niggatehi sedādīhi anubhāvehi vaṇṇanīyā , na pana sedasalilameva bhāvoti adhippāyo .
351. Evaṃ sāmaññena bhāvavaṇṇanakkamaṃ dassetvā idāni visesena sāttikabhāvavaṇṇanā īdisāti dasseti ‘‘ citta ’’ iccādinā .
Cittavuttivisesattā cittassa pavattivisesattā mānasā citte bhavā sāttikābhāvā aṅgato sarīrato bahinissaṭasedādianubhāvehi bahinikkhantasedādīhi anubhāvehi karaṇabhūtehi vaṇṇiyā vaṇṇanīyā hontīti ,
M0.340 aṅgato bahi nissaṭanti visesanena visiṭṭhabhūtasedādīnameva bhāvānubhāvattaṃ vinā kevalaṃ sedādayo vuttā samānā bhāvādayo nāma na hontīti adhippāyo .Cittassa vuttīti ca , sā eva viseso yesaṃ sāttikānamiti ca , tesaṃ bhāvoti ca , manasi bhavāti ca , sedo ādi yesaṃ kheḷādīnamiti ca , nissaṭā niggatā ca te sedādayo ceti ca , te eva anubhāvāti ca vākyaṃ .