Vedanākammaṭṭhānavaṇṇanā

359. Pucchitameva kathitaṃ .

Yasmā sakkena devānaṃ indena papañcasaññāsaṅkhānirodhagāminipaṭipadā pucchitāva , bhagavā ca tadadhigamupāyaṃ arūpakammaṭṭhānaṃ tassaM2.259 ajjhāsayavasena vedanāmukhena kathento tisso vedanā ārabhi , iti pucchitameva kathentena pucchānusandhivasenaP2.327 sānusandhimeva ca kathitaṃ .

Na hi buddhānaṃ ananusandhikā kathā nāma atthi .

Idānissa vedanāmukhena arūpakammaṭṭhānasseva kathane kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ devatānañhī ’’ tiādi vuttaṃ .

Karajakāyassa sukhumatāvacaneneva accantamudusukhumālabhāvāpi vuttā evāti daṭṭhabbaṃ .

Kammajan ti kammajatejaṃ .

Tassa balavabhāvo uḷārapuññakammanibbattattā , ativiya garumadhurasiniddhasuddhāhārajīraṇato ca .

Ekāhārampīti ekāhāravārampi .

‘‘ Vilīyantī ’’ ti etena karajakāyassa mandatāya kammajatejassa balavabhāvena āhāravelātikkamena nesaṃ balavatī dukkhavedanā uppajjamānā supākaṭā hotīti dasseti .

NidassanamattañcetaṃV2.241 , sukhavedanāpi pana nesaṃ uḷārapaṇītesu ārammaṇesu uparūpari aniggahaṇavasena pavattamānā supākaṭā hutvā upaṭṭhātiyeva .

Upekkhāpi tesaṃ kadāci uppajjamānā santapaṇītarūpā eva iṭṭhamajjhatte eva ārammaṇe pavattanato .

Tenevāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .

Rūpakammaṭṭhānan ti rūpapariggahaṃ , rūpamukhena vipassanābhinivesanti attho .

Arūpakammaṭṭhānan ti etthāpi eseva nayo .

Tattha rūpakammaṭṭhānena samathābhinivesopi saṅgayhati , vipassanābhiniveso pana idhādhippetoti dassento ‘‘ rūpapariggaho arūpapariggahotipi etadeva vuccatī ’’ ti āha .

Catudhātuvavatthānan ti ettha yebhuyyena catudhātuvavatthānaṃ vitthārento rūpakammaṭṭhānaṃ kathetīti adhippāyo .

Rūpakammaṭṭhānaṃ dassetvāva katheti ‘‘ evaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ vuccamānaṃ suṭṭhu vibhūtaṃ pākaṭaṃ hutvā upaṭṭhātī ’’ ti .

‘‘ Etena idhāpi rūpakammaṭṭhānaṃ ekadesena vibhāvitamevā ’’ ti vadanti .

Kāmañcettha vedanāvasena arūpakammaṭṭhānaṃ āgataṃ , tadaññadhammavasenapi arūpakammaṭṭhānaṃ labbhatīti taṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘ tividho hī ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha abhinivesoti anuppaveso , ārambhoti attho .

Ārambhe eva hi ayaṃ vibhāgo , sammasanaṃ pana anavasesatova dhamme pariggahetvā pavattatīti .

‘‘ Pariggahite rūpakammaṭṭhāne ’’ tiP2.328 idaṃ rūpamukhena vipassanābhinivesaṃ sandhāya vuttaṃ , arūpamukhena pana vipassanābhiniveso yebhuyyena samathayānikassa icchitabbo , so caM2.260 paṭhamaṃ jhānaṅgāni pariggahetvā tato paraṃ sesadhamme pariggaṇhāti .

Paṭhamābhinipātoti sabbe cetasikā cittāyattā cittakiriyābhāvena vuccantīti phasso cittassa paṭhamābhinipāto vutto .

Taṃ ārammaṇan ti yathāpariggahitaṃ rūpakammaṭṭhānasaññitaṃ ārammaṇaṃ .

Uppannaphasso puggalo , cittacetasikarāsi vā ārammaṇena phuṭṭho phassasahajātāya vedanāya taṃsamakālameva vedeti , phasso pana obhāsassa viya padīpo vedanādīnaṃ paccayaviseso hotīti purimakālo viya vuccati , yā tassa ārammaṇābhiniropanalakkhaṇatā vuccati .

Phusantoti ārammaṇassa phusanākārena .

Ayañhi arūpadhammattā ekadesena anallīyamānopi rūpaṃ viya cakkhuṃ , saddo viya ca sotaṃ , cittaṃ , ārammaṇañca phusanto viya , saṅghaṭṭento viya ca pavattatīti .

Tathā hesa ‘‘ saṅghaṭṭanaraso ’’ ti vuccati .

Ārammaṇaṃ anubhavantīti issaravatāya visavitāya sāmibhāvena ārammaṇarasaṃ saṃvedentī .

Phassādīnañhi sampayuttadhammānaṃ ārammaṇe ekadeseneva pavatti phusanādimattabhāvato , vedanāya panaV2.242 iṭṭhākārasambhogādivasena pavattanato ārammaṇe nippadesato pavatti .

Phusanādibhāvena hi ārammaṇaggahaṇaṃ ekadesānubhavanaṃ , vedayitabhāvena gahaṇaṃ yathākāmaṃ sabbānubhavanaṃ , evaṃsabhāvāneva tāni gahaṇānīti na vedanāya viya phassādīnampi yathā sakakiccakaraṇena sāmibhāvānubhavanaṃ codetabbaṃ .

Vijānantan ti paricchindanavasena visesato jānantaṃ .

Viññāṇañhi minitabbavatthuṃ nāḷiyā minanto puriso viya ārammaṇaṃ paricchijja vibhāventaṃ pavattati , na saññā viya sañjānanamattaṃP2.329 hutvā .

Tathā hi anena kadāci lakkhaṇattayavibhāvanāpi hoti , imesaṃ pana phassādīnaṃ tassa tassa pākaṭabhāvo paccayavisesasiddhassa pubbabhāgassa vasena veditabbo .

Evaṃ tassa tasseva pākaṭabhāvepi ‘‘ sabbaṃ , bhikkhave , abhiññeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.46; paṭi . ma .1.3),‘‘ sabbañca kho , bhikkhave , abhijānan ’’ ti ( saṃ . ni .4.27) ca evamādi vacanato sabbe sammasanupagā dhammā pariggahetabbāti dassento ‘‘ tattha yassā ’’ tiādimāha .

Tattha phassapañcamakeyevāti avadhāraṇaṃ tadantogadhattā taggahaṇeneva gahitattā catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ .

Phassapañcamakaggahaṇañhi tassa sabbassa sabbacittuppādasādhāraṇabhāvatoM2.261 .

Tattha ca phassacetanāggahaṇena sabbasaṅkhārakkhandhadhammasaṅgaho cetanappadhānattā tesaṃ .

Tathā hi suttantabhājanīye saṅkhārakkhandhavibhaṅge ‘‘ cakkhusamphassajā cetanā ’’ tiādinā ( vibha .21) cetanāva vibhattā , itare pana khandhā sarūpeneva gahitā .

Vatthunissitāti ettha vatthu -saddo karajakāyavisayo , na chabbatthuvisayoti .

Kathamidaṃ viññāyatīti āha ‘‘ yaṃ sandhāya vuttan ’’ ti .

Kattha pana vuttaṃ ?

Sāmaññaphalasutte .

Soti karajakāyo .

‘‘ Pañcakkhandhavinimuttaṃ nāmarūpaṃ natthī ’’ ti idaṃ adhikāravasena vuttaṃ .

Aññathā hi khandhavinimuttampi nāmaṃ atthevāti .

Avijjādihetukāti avijjātaṇhupādānādihetukā .

‘‘ Vipassanāpaṭipāṭiyā aniccaṃ dukkhaṃ anattāti sammasanto vicaratī ’’ ti iminā balavavipassanaṃ vatvā puna tassa ussukkāpanaṃ , visesādhigamañca dassento ‘‘ so ’’ tiādimāha .

Idhāti imasmiṃ sakkapañhasutte .

Vedanāvasena cettha arūpakammaṭṭhānakathane kāraṇaṃ heṭṭhā vuttanayamevaP2.330 .

Yathāvuttesu ca tīsu kammaṭṭhānābhinivesesu vedanāvasena kammaṭṭhānābhiniveso sukaro vedanānaṃ vibhūtabhāvatoti dassetuṃ ‘‘ phassavasena hī ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Na pākaṭaṃ hotī ’’ ti idaṃ sakkapamukhānaṃ tesaṃ devānaṃ yathā vedanā vibhūtā hutvā upaṭṭhāti , na evaṃ itaradvayantiV2.243 katvā vuttaṃ .

Vedanāya eva ca nesaṃ vibhūtabhāvo vedanāmukhenevettha bhagavatā desanāya āraddhattā .

‘‘ Vedanānaṃ uppattiyā pākaṭatāyā ’’ ti idaṃ sukhadukkhavedanānaṃ vasena vuttaṃ .

Tāsañhi pavatti oḷārikā , na itarāya .

Tadubhayaggahaṇamukhena vā gahetabbattā itarāyapi pavatti viññūnaṃ pākaṭā evāti sukhadukkhavedanānañhī ’’ ti visesaggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .

‘‘ Yadā sukhaṃ uppajjatī ’’ tiādi sukhavedanāya pākaṭabhāvavibhāvanaṃ , tayidaṃ asamāhitabhūmivasena veditabbaṃ .

Tattha ‘‘ sakalaṃ sarīraṃ kho bhanten ’’ tiādinā kāmaṃ pavattioḷārikatāya avūpasantasabhāvametaṃ sukhaṃ , sātalakkhaṇatāya pana sampayuttadhamme , nissayañca anuggaṇhantameva pavattatīti dasseti .

‘‘ Yadā dukkhaṃ uppajjatī ’’ tiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo .

Duddīpanāti ñāṇena dīpetuṃ asakkuṇeyyā , dubbiññeyyāti attho .

Tenāha ‘‘ andhakārā abhibhūtā ’’ ti .

Andhakārāti andhakāragatasadisī , jānitukāmeM2.262 ca andhakārinī .

Pubbāparaṃ samaṃ sukare supalakkhitamaggavasena pāsāṇatale migagatamaggo viya iṭṭhāniṭṭhārammaṇesu sukhadukkhānubhavanehi majjhattārammaṇesu anuminitabbatāya vuttaṃ ‘‘ sā sukhadukkhānaṃ … pe … pākaṭā hotī ’’ ti .

Tenāha ‘‘ yathā ’’ tiādi .

Nayato gaṇhantassāti etthāyaṃ nayo – yasmā iṭṭhāniṭṭhavisayāya ārammaṇūpaladdhiyā anubhavanato niṭṭhāmajjhattavisayā ca upaladdhi , tasmā na tāya niranubhavanāyaP2.331 bhavitabbaṃ , yaṃ tatthānubhavanaṃ , sā adukkhamasukhā .

Tathā anupalabbhamānaṃ rūpādianubhuyyamānaṃ diṭṭhaṃ upalabbhati , yo pana majjhattārammaṇaṃ tabbisayassa viññāṇappavattiyaṃ , tasmā ananubhuyyamānena tena na bhavitabbaṃ .

Sakkā hi vattuṃ anubhavamānā majjhattavisayupaladdhi upaladdhibhāvato .

Iṭṭhāniṭṭhavisayupaladdhivisayaṃ pana niranubhavanaṃ taṃ anupaladdhisabhāvameva diṭṭhaṃ , taṃ yathārūpanti .

Nivattetvāti nīharitvā ,‘‘ somanassaṃpāhan ’’ tiādinā samānajātiyampi bhindanto aññehi arūpadhammehi vivecetvā asaṃsaṭṭhaṃ katvāti attho .

Ayañca rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena nivattetvā desanā tathāvinetabbapuggalāpekkhāya suttantaresupi ( dī . ni .2.373; ma . ni .1.106,390,413,450,465,467; ma . ni .2.306,209;3.67,342; saṃ . ni .4.248) āgatā evāti dassento ‘‘ na kevalan ’’ tiādimāha .

Tattha mahāsatipaṭṭhāne ( dī . ni .2.273) tathā desanāya āgatabhāvo anantarameva āvi bhavissati , majjhimanikāye satipaṭṭhānadesanāpi ( ma . ni .1.106) tādisī eva .

Cūḷataṇhāsaṅkhaye ‘‘ evaṃ cetaṃ , devānaṃ inda , bhikkhuno sutaṃ hoti ‘ sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyā ’ ti , so sabbaṃ dhammaṃ abhijānātiV2.244 , sabbaṃ dhammaṃ abhiññāya sabbaṃ dhammaṃ parijānāti , sabbaṃ dhammaṃ pariññāya yaṃ kiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , so tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati , virāgānupassī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.390) āgataṃ .

Tena vuttaṃ ‘‘ arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena nivattetvā dassesī ’’ ti .

Mahātaṇhāsaṅkhaye pana ‘‘ soP2.332 evaṃ anurodhavirodhavippahīno yaṃ kiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , so taṃ vedanaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati .

Tassa taṃ vedanaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā vedanāsu nandīM2.263 sā nirujjhatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.414) āgataṃ .

Cūḷavedalle ‘‘ kati panāyyevedanā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.465) āgataṃ .

Mahāvedalle ‘‘ vedanāti , āvuso , vuccati , kittāvatā nu kho , āvuso ,‘ vedanā ’ ti vuccatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.450) āgataṃ .

Evaṃ raṭṭhapālasuttādīsupi ( ma . ni .2.305) vedanākammaṭṭhānassa āgataṭṭhānaṃ uddharitvā vattabbaṃ .

‘‘ Paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā ’’ ti vuttaṃ , kathaṃ tamettha kathitanti āha ‘‘ rūpakammaṭṭhānan ’’ tiādi .

Saṅkhittaṃ , kathaṃ saṅkhittaṃ ?

Vedanāya ārammaṇamattakaṃyeva , yebhuyyena vedanā rūpadhammārammaṇā pañcadvāravasena pavattanato .

Tena cassā purimasiddhā eva ārammaṇanti vedanaṃ vadantena tassārammaṇadhammā atthato paṭhamataraṃ gahitā eva nāma hontīti imāya atthāpattiyā rūpakammaṭṭhānassevettha paṭhamaṃ gahitatā jotitā , na sarūpeneva gahitattā .

Tenāha ‘‘ tasmā pāḷiyaṃ nāruḷhaṃ bhavissatī ’’ ti .

360. Dvīhi koṭṭhāsehīti sevitabbāsevitabbabhāgehi .

Evarūpan ti yaṃ akusalānaṃ abhibuddhiyā , kusalānañca parihānāya saṃvattati , evarūpaṃ , taṃ pana kāmūpasañhitatāya ‘‘ gehanissitan ’’ ti vuccatīti āha ‘‘ gehasitasomanassan ’’ ti .

Iṭṭhānan ti piyānaṃ .

Kantānan ti kamanīyānaṃ .

Manāpānan ti manavaḍḍhanakānaṃ .

Tato eva mano ramentīti manoramānaṃ .

Lokāmisapaṭisaṃyuttānan tiP2.333 taṇhāsannissitānaṃ kāmūpasañhitānaṃ .

Paṭilābhato samanupassatoti ‘‘ aho mayā imāni laddhānī ’’ ti yathāladdhāni rūpārammaṇādīni assādayato .

Atītan ti atikkantaṃ .

Niruddhan ti nirodhappattaṃ .

Vipariṇatan ti sabhāvavigamena vigataṃ .

Samanussaratoti assādanavasena anucintayato .

Gehasitan ti kāmaguṇanissitaṃ .

Kāmaguṇā hi kāmarāgassa gehasadisattā idha ‘‘ gehan ’’ ti adhippetā .

Evarūpan ti yaṃ akusalānaṃ parihānāya , kusalānañca abhibuddhiyā saṃvattati , evarūpaṃ , taṃV2.245 pana pabbajjādivasena pavattiyā nekkhammūpasañhitanti āha ‘‘ nekkhammasitaṃ somanassan ’’ ti .

Idāni taṃ pāḷivaseneva dassetuṃ ‘‘ tattha katamānī ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha vipassanālakkhaṇe nekkhammeM2.264 dassite itarāni tassa kāraṇato , phalato , atthato ca dassitāneva hontīti vipassanālakkhaṇameva taṃ dassento ‘‘ rūpānantvevā ’’ tiādimāha .

Vipariṇāmavirāganirodhan ti jarāya vipariṇāmetabbatañceva jarāmaraṇehi palujjanaṃ nirujjhanañca viditvāti yojanā .

Uppajjati somanassan ti vipassanāya vīthipaṭipattiyā kamena uppannānaṃ pāmojjapītipassaddhīnaṃ upari anappakaṃ somanassaṃ uppajjati .

Yaṃ sandhāya vuttaṃ –

‘‘ Suññāgāraṃ paviṭṭhassa , santacittassa bhikkhuno ;

Amānusī rati hoti , sammā dhammaṃ vipassato .

Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;

Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ ti .( dha . pa .374) ca –

Nekkhammavasenāti pabbajjādivasena .

‘‘ Vaṭṭadukkhato nittharissāmī ’’ ti pabbajituṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ gacchantassa , pabbajantassa , catupārisuddhisīlaṃ anutiṭṭhantassa , taṃ sodhentassa , dhutaguṇe samādāya vattantassa , kasiṇaparikammādīni karontassa ca yā paṭipatti , sabbā sā idha ‘‘ nekkhamman ’’ ti adhippetā .

Yebhuyyena anussatiyāP2.334 upacārajjhānaṃ niṭṭhātīti katvā ‘‘ anussativasenā ’’ ti vatvā ‘‘ paṭhamajjhānādivasenā ’’ ti vuttaṃ .

Ettha ca yathā pabbajjā gharabandhanato nikkhamanaṭṭhena nekkhammaṃ , evaṃ vipassanādayopi taṃpaṭipakkhato .

Tenāha –

‘‘ Pabbajjā paṭhamaṃ jhānaṃ , nibbānañca vipassanā ;

Sabbepi kusalā dhammā , nekkhammanti pavuccare ’’ ti .( itivu . aṭṭha .109);

Yaṃ ceti ettha ceti nipātamattaṃ somanassassa adhippetattā .

Catukkanayavaseneva ca suttantesu jhānakathāti vuttaṃ ‘‘ dutiyatatiyajjhānavasenā ’’ ti .

Dvīsūti ‘‘ savitakkaṃ savicāraṃ avitakkaṃ avicāran ’’ ti vuttesu dvīsu somanassesu .

Savitakkasavicāre somanasseti parittabhūmike , paṭhamajjhāne vā somanasse .

Abhiniviṭṭhasomanassesūti vipassanaṃ paṭṭhapitasomanassesu .

Pi -saddena sammaṭṭhasomanassesu pīti imamatthaṃV2.246 dasseti .

SomanassavipassanātopītiM2.265 savitakkasavicārasomanassapavattivipassanātopi .

Avitakkaavicāra vipassanā paṇītatarā sammasitadhammavasenapi vipassanāya visesasiddhito , yato maggepi tathārūpā visesā ijjhanti .

Ayaṃ panattho ‘‘ ariyamagga bojjhaṅgādivisesaṃ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti evaṃ pavattena moravāpīvāsimahādattattheravādena dīpetabbo .

361. Gehasitadomanassaṃ nāma kāmaguṇānaṃ appaṭilābhanimittaṃ , vigatanimittañca uppajjanakadomanassaṃ .

Appaṭilābhato samanupassatoti appaṭilābhena ‘‘ ahameva na labhāmī ’’ ti paritassanato .

Samanussaratoti ‘‘ ahu vataP2.335 me taṃ vata natthī ’’ tiādinā anussaraṇavasena cintayato .

Tenāha ‘‘ evaṃ chasu dvāresū ’’ tiādi .

Anuttaresu vimokkhesūti suññataphalādiariyaphalavimokkhesu .

Pihan ti apekkhaṃ , āsanti attho .

Kathaṃ pana lokuttaradhamme ārabbha āsā uppajjatīti ?

Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ yaṃ ārammaṇakaraṇavasena tattha pihā pavattatī ’’ ti avisayattā , puggalassa ca anadhigatabhāvato .

Anussavūpaladdhe pana anuttaravimokkhe uddissa pihaṃ upaṭṭhapento ‘‘ tattha pihaṃ upaṭṭhapetī ’’ ti vutto .

Tenāha ‘‘ kudāssu nāmāhan ’’ tiādi .

Chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate aniccādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvāti yojanā .

‘‘ Iṭṭhārammaṇe ’’ ti ca iminā nayidaṃ domanassaṃ sabhāvato aniṭṭhadhammeyeva ārabbha uppajjanakaṃ , atha kho icchitālābhahetukaṃ icchābhighātavasena yattha katthaci ārammaṇe uppajjanakanti dasseti .

Evaṃ ‘‘ kudāssu nāmāhan ’’ ti vuttākārena pihaṃ upaṭṭhapetvā evaṃ imampi pakkhaṃ … pe … nāsakkhinti anusocatoti yojanā .

‘‘ Imasmiṃ pakkhe , imasmiṃ māse , imasmiṃ saṃvacchare pabbajituṃ nāladdhaṃ , kasiṇaparikammaṃ kātuṃ nāladdhan ’’ tiādivasena pavattiṃ sandhāya ‘‘ nekkhammavasenā ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Vipassanāvasenā ’’ tiādīsupi iminā nayena yojanā veditabbā .

Yato eva-kāro , tato aññattha niyamoti katvā ‘‘ tasmimpi … pe … gehasitadomanassamevā ’’ ti vuttaṃ .

Na hettha gehasitadomanassatā savitakkasavicāre niyatā , atha kho gehasitadomanasse savitakkasavicāratāM2.266 niyatā paṭiyoginivattanatthattā eva-kārassa .

‘‘ Gehasitadomanassaṃ savitakkasavicārameva , na avitakkaavicāran ’’ ti .

Nekkhammasitadomanassaṃ pana siyā savitakkasavicāraṃ , siyā avitakkaavicāraṃ .

SavitakkasavicārassevaP2.336 kāraṇabhūtaṃ domanassaṃ savitakkasavicāradomanassaṃ .

Kiṃ taṃ ?

GehasitadomanassaṃV2.247 , yaṃ pana nekkhammādivasena uppannaṃ , taṃ avitakkaavicārassa kāraṇabhūtaṃ avitakkaavicāradomanassan ti .

Ayañca nayo pariyāyavasena vuttoti āha ‘‘ nippariyāyena panā ’’ tiādi .

Yadi evaṃ kasmā ‘‘ yaṃ ce avitakkaṃ avicāran ’’ ti pāḷiyaṃ vuttanti āha ‘‘ etassa panā ’’ tiādi .

Maññanavasenāti parikappanavasena .

Vuttaṃ pāḷiyaṃ .

Tatrāti tasmiṃ maññane .

Ayaṃ idāni vuccamāno nayo .

Domanassapaccayabhūteti domanassassa paccayabhūte .

Upacārajjhānañhi paṭhamajjhānādīni vā pādakāni katvā maggaphalāni nibbattetukāmassa tesaṃ alābhe domanassassa uppajjane tāni tassa paccayā nāma honti iti te dhammā phalūpacārena ‘‘ domanassan ’’ ti vuttā .

Yo pana tathā uppannadomanasso dhuranikkhepaṃ akatvā anukkamena vipassanaṃ ussukkāpetvā maggaphaladhamme nibbatteti , te kāraṇūpacārena ‘‘ domanassan ’’ ti vuttāti imamatthaṃ dassento ‘‘ idha bhikkhū ’’ tiādimāha .

Nanu etassa tadā domanassameva uppannaṃ , na domanassahetukā vipassanāmaggaphaladhammā uppannā , tattha kathaṃ domanassasamaññaṃ āropetvā voharatīti āha ‘‘ aññesaṃ paṭipattidassanavasena domanassanti gahetvā ’’ tiādi .

Savitakkasavicāradomanasseti savitakkasavicāranimitte domanasse .

Tīhi māsehi nibbattetabbā temāsikā , taṃ temāsikaṃ .

Imā ca temāsikādayo paṭipadā tathāpavattaukkaṭṭhamajjhimamudindriyavasena veditabbā , adhikamajjhimamudussāhavasena vā .

Jaggatīti jāgarikaṃ anuyuñjati .

Issues

Select Version

Mahāvaggaṭīkā

Mahāvaggaṭīkā