Veḷuvagāmavassūpagamanavaṇṇanā
163. Samīpe veḷuvagāmoti pubbaṇhaṃ vā sāyanhaṃ vā gantvā nivattanayogye āsannaṭṭhāne niviṭṭhā parivāragāmo .
Saṅgammāti sammā gantvā .
Assāti bhagavato .
164. Pharusoti kakkhaḷo , garutaroti attho .
Visabhāgarogoti
P2.186 dhātuvisabhāgatāya samuṭṭhito bahalatararogo , na ābādhamattaṃ .Ñāṇena paricchinditvāti vedanānaṃ khaṇikataṃ , dukkhataṃ , attasuññatañca yāthāvato ñāṇena paricchijja parituletvā .
Adhivāsesīti tā abhibhavanto yathāparimadditākārasallakkhaṇena attani āropetvā vāsesi , na tāhi abhibhuyyamāno .
Tenāha ‘‘ avihaññamāno ’’ tiādi .
Adukkhiyamānoti cetodukkhavasena adukkhiyamāno
M2.145 , kāyadukkhaṃ pana ‘‘ natthī ’’ ti na sakkā vattuṃ .Asati hi tasmiṃ adhivāsanāya eva asambhavoti .
Anāmantetvāti anālapitvā .
Anapaloketvāti avissajjitvā .
Tenāha ‘‘ ovādānusāsaniṃ adatvāti vuttaṃ hotī ’’ ti .
Pubbabhāgavīriyenāti phalasamāpattiyā parikammavīriyena .
Phalasamāpattivīriyenāti phalasamāpattisampayuttavīriyena .
Vikkhambhetvāti
V2.130 vinodetvā .Yathā nāma pupphanasamaye campakādirukkhe vekhe dinne yāva so vekho nāpanīyati , tāvassa pupphanasamatthatā vikkhambhitā vinoditā hoti , evameva yathāvuttavīriyavekhadānena tā vedanā satthu sarīre yathāparicchinnaṃ kālaṃ vikkhambhitā vinoditā ahesuṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ vikkhambhetvāti vinodetvā ’’ ti .
Jīvitampi jīvitasaṅkhāro kammunā saṅkharīyatīti katvā .
Chijjamānaṃ virodhipaccayasamāyogena payogasampattiyā ghaṭetvā ṭhapīyati .
Adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhānaṃ katvā .
Tenāha ‘‘ dasamāse mā uppajjitthāti samāpattiṃ samāpajjī ’’ ti .
Taṃ pana ‘‘ adhiṭṭhānaṃ , pavattanan ’’ ti ca vattabbataṃ arahatīti vuttaṃ ‘‘ adhiṭṭhahitvā pavattetvā ’’ ti .
Khaṇikasamāpattīti tādisaṃ pubbābhisaṅkhāraṃ akatvā ṭhānaso samāpajjitabbasamāpatti .
Puna sarīraṃ vedanā ajjhottharati savisesapubbābhisaṅkhārassa akatattā .
Rūpasattakaarūpasattakāni visuddhimaggasaṃvaṇṇanāsu
P2.187 ( visuddhi . ṭī .2.706,717) vitthāritanayena veditabbāni .Suṭṭhu vikkhambheti pubbābhisaṅkhārassa sātisayattā .
Idāni tamatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Apabyūḷhoti apanīto .
Cuddasahākārehi sannetvāti tesaṃyeva rūpasattakaarūpasattakānaṃ vasena cuddasahi pakārehi vipassanācittaṃ , sakalameva vā attabhāvaṃ visabhāgarogasañjanitalūkhabhāvanirogakaraṇāya sinehetvā na uppajjiyeva sammāsambuddhena sātisayasamāpattivegena suvikkhambhitattā .
Gilāno hutvā puna vuṭṭhitoti pubbe gilāno hutvā puna tato gilānabhāvato vuṭṭhito .
Madhurakabhāvo nāma sarīrassa thambhitattaṃ , taṃ pana garubhāvapubbakanti āha ‘‘ sañjātagarubhāvo sañjātathaddhabhāvo ’’ ti .
‘‘ Nānākārato na upaṭṭhahantī ’’ ti iminā disāsammohopi me ahosi
M2.146 sokabalenāti dasseti .Satipaṭṭhānādidhammāti kāyānupassanādayo anupassanādhammā pubbe vibhūtā hutvā upaṭṭhahantāpi idāni mayhaṃ pākaṭā na honti .
165. Abbhantaraṃ karoti nāma attaniyeva ṭhapanato .
Puggalaṃ abbhantaraṃ karoti nāma samānattatāvasena dhammena pubbe tassa saṅgaṇhato .
Daharakāleti attano daharakāle .
Kassaci akathetvāti kassaci attano antevāsikassa upanigūhabhūtaṃ ganthaṃ akathetvā .
Muṭṭhiṃ katvāti muṭṭhigataṃ viya rahasibhūtaṃ katvā .
Yasmiṃ vā naṭṭhe sabbo taṃmūlako dhammo vinassati , so ādito mūlabhūto dhammo , mussati vinassati dhammo etena naṭṭhenāti muṭṭhi , taṃ tathārūpaṃ muṭṭhiṃ katvā pariharitvā ṭhapitaṃ kiñci natthīti dasseti .
Ahamevāti
V2.131 avadhāraṇaṃ bhikkhusaṅghapariharaṇassa aññasādhāraṇicchādassanatthaṃ , avadhāraṇena pana vinā ‘‘ ahaṃ bhikkhusaṅghan ’’ tiādi bhikkhusaṅghapariharaṇe ahaṃkāramamaṃkārābhāvadassananti daṭṭhabbaṃ .Uddisitabbaṭṭhenāti ‘‘ satthā ’’ ti uddisitabbaṭṭhena .
Mā vā
P2.188 ahesuṃ bhikkhūti adhippāyo .‘‘ Mā vā ahosī ’’ ti vā pāṭho .
Evaṃ na hotīti ‘‘ ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī ’’ tiādi ākārena cittappavatti na hoti .
‘‘ Pacchimavayaanuppattabhāvadīpanatthaṃ vuttan ’’ ti iminā vayo viya buddhakiccampi pariyositakammanti dīpeti .
Sakaṭassa bāhappadese daḷhībhāvāya veṭhadānaṃ bāhabandho .
Cakkanemisandhīnaṃ daḷhībhāvāya veṭhadānaṃ cakkabandho .
Tamatthan ti veṭhamissakena maññeti vuttamatthaṃ .
Rūpādayo eva dhammā saviggaho viya upaṭṭhānato rūpanimittādayo , tesaṃ rūpanimittādīnaṃ .
Lokiyānaṃ vedanānan ti yāsaṃ nirodhanena phalasamāpatti samāpajjitabbā , tāsaṃ nirodhā phāsu hoti , tathā bāḷhavedanābhitunnasarīrassāpi .
Tadatthāyāti phalasamāpattivihāratthāya .
Dvīhi bhāgehi āpo gato etthāti dīpo , oghena parigato hutvā anajjhotthaṭo bhūmibhāgo , idha pana catūhipi oghehi , saṃsāramahogheneva vā anajjhotthaṭo attā ‘‘ dīpo ’’ ti adhippeto .
Tenāha ‘‘ mahāsamuddagatā ’’ tiādi .
Attassaraṇāti attappaṭisaraṇā .
Attagatikā vāti attaparāyaṇāva
M2.147 .Mā aññagatikāti aññaṃ kiñci gatiṃ paṭisaraṇaṃ parāyaṇaṃ mā cintayittha .
Kasmā ?
Attā nāmettha paramatthato dhammo abbhantaraṭṭhena , so evaṃ sampādito tumhākaṃ dīpaṃ tāṇaṃ gati parāyaṇanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ dhammadīpā ’’ tiādi .
Tathā cāha ‘‘ attā hi attano nātho , ko hi nātho paro siyā ’’ ti ( dha . pa .160,380) upadesamattameva
P2.189 hi parasmiṃ paṭibaddhaṃ , aññā sabbā sampatti purisassa attādhīnā eva .Tenāha bhagavā ‘‘ tumhehi kiccaṃ ātappaṃ , akkhātāro tathāgatā ’’ ti ( dha . pa .276).
Tamaggeti tamayogassa agge tassa atikkantābhāvato .
Tenevāha ‘‘ ime aggatamā ’’ tiādi .
Mamāti mama sāsane .
Sabbepi te catusatipaṭṭhānagocarā vāti catubbidhaṃ satipaṭṭhānaṃ bhāvetvā brūhetvā tadeva gocaraṃ attano pavattiṭṭhānaṃ katvā ṭhitā eva bhikkhū agge bhavissanti .
Dutiyabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .