Jātiparicchedādivaṇṇanā
5-7.
Kappaparicchedavasenāti
M2.8 ‘‘ ito so ekanavute kappe ’’ tiādinā yattha yattha kappe te te buddhā uppannā , tassa tassa kappassa paricchindanavasena parijānanavasena .‘‘ Idaṃ tan ’’ ti hi niyametvā paricchijja jānanaṃ paricchindanaṃ paricchedo .
Parittan ti ittaraṃ .
Lahukan ti sallahukaṃ , āyuno adhippetattā rassanti vuttaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ ubhayametaṃ appakasseva vevacanan ’’ ti .
‘‘ Appaṃ vā bhiyyo ’’ ti avisesajotanaṃ ‘‘ vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā ’’ tiādinā aniyamitavaseneva yathālābhato
P2.10 vavatthapetvā ayañca nayo apacuroti dassento ‘‘ evaṃ dīghāyuko pana atidullabho ’’ ti āha .Idaṃ taṃ visesavavatthāpanaṃ puggalesu pakkhipitvā dassento ‘‘ tattha visākhā ’’ tiādimāha .
Yadi evaṃ kasmā amhākaṃ bhagavā tattakampi kālaṃ na jīvi , nanu mahābodhisattā carimabhave ativiyauḷāratamena puññābhisaṅkhārena paṭisandhiṃ gaṇhantīti ?
Saccametanti .
Tattha kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ vipassīādayo panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha abhijātiyā mettāṭhānatāya abhisaṅkhāraviññāṇassa mettāpubbabhāgatā .
Tadanuguṇañhi tesaṃ visesato paṭisandhiviññāṇaṃ .
Tassa visesato bahulaṃ khemavitakkūpanissayatāya somanassasahagatatā , anaññasādhāraṇaparopadesarahitañāṇavisesūpanissayatāya ñāṇasampayuttatā , asaṅkhārikatā ca veditabbā , asaṅkhyeyyaṃ āyu ādhāravisesato , nissayavisesato , paṭipakkhadūrībhāvato , pavattiākāravisesato ca aparimeyyānubhāvatāya kāraṇassa .
Tattha cirataraṃ kālaṃ santānassa pāramitāparibhāvitatā ādhāravisesatā .
Alobhajjhāsayādiāsayasampadā nissayavisesatā .
Lābhamacchariyādipāpadhammavikkhambhanaṃ paṭipakkhadūrībhāvo .
Sabbasattānaṃ sakalavaṭṭadukkhanissaraṇatthāya āyūhanā pavattiākāraviseso veditabbo .
Ayañca
V2.8 nayo sabbesaṃ mahābodhisattānaṃ carimabhavābhinibbattakakammāyūhane sādhāraṇoti tassa phalenāpi ekasadiseneva bhavitabbantiM2.9 āha ‘‘ iti sabbe buddhā asaṅkhyeyyāyukā ’’ ti , asaṅkhyeyyakālāvatthānāyukāti attho .Asaṅkhyeyyāyukasaṃvattanasamatthaṃ paricitaṃ kammaṃ hoti , buddhā pana tadā manussānaṃ
P2.11 paramāyuppamāṇānurūpameva kālaṃ ṭhatvā parinibbāyanti tato paraṃ ṭhatvā sādhetabbapayojanābhāvato , dhammatāvesāti vā veditabbā .Aṭṭhakathāyaṃ pana tato paraṃ pana aṭṭhānassa ‘‘ utubhojanavipattiyā ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .2.5) kāraṇaṃ vuttaṃ ,‘‘ taṃ lokasādhāraṇaṃ loke jātasaṃvuddhānaṃ tathāgatānaṃ na hotī ’’ ti na sakkā vattuṃ .
Tathā hi nesaṃ rogakilamathādayo hontiyeva .
Utubhojanavasenāti asampannassa , sampannassa ca utuno , bhojanassa ca vasena yathākkamaṃ āyu hāyatipi vaḍḍhatipi .
Āyūti ca paramāyu adhippetaṃ .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ brahmajālādiṭīkāyaṃ ( dī . ni . ṭī .1.40) vuttameva .
Idāni tamatthaṃ samudāgamato paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘ tattha yadā ’’ tiādi vuttaṃ .
Dhamme niyuttā dhammikā , na dhammikā adhammikā , hiṃsādiadhammapasutā .
Adhammikameva hoti issarajanānaṃ anuvattanena , paresaṃ diṭṭhānugatiāpajjanena ca .
Uṇhavalāhakā devatāti uṇhautuno paccayabhūtameghamālāsamuṭṭhāpakā devaputtā .
Tesaṃ kira tathā cittuppādasamakālameva yathicchitaṭṭhānaṃ uṇhaṃ pharamānā valāhakamālā nātibahalā ito cito nabhaṃ chādentī vitanoti .
Esa nayo sītavalāhakavassavalāhakā su .
Abbhavalāhakā pana devatā sītuṇhavassehi vinā kevalaṃ abbhapaṭalasseva samuṭṭhāpakā veditabbā .
Tāsan ti ettha ‘‘ mittā ’’ ti padaṃ ānetvā yojanā .
Kāmaṃ heṭṭhā vuttā sattavidhāpi devatā cātumahārājikāva tā pana tena tena visesena vatvā idāni tadaññe paṭhamabhūmike kāmāvacaradeve sāmaññato gaṇhanto ‘‘ cātumahārājikā ’’ ti āha .
Tāsaṃ adhammikatāyāti rājūnaṃ adhammikabhāvamūlakena uparājādiadhammikabhāvaparamparābhatena tāsaṃ devatānaṃ adhammikabhāvena .
Visamaṃ candimasūriyā pariharantīti
P2.12 bahvābādhatādi aniṭṭhaphalūpanissayabhūtassa yathāvuttaadhammikatāsaññitassa sādhāraṇassa pāpakammassa balena visamaṃ vāyantena vāyunā pīḷiyamānā candimasūriyā sineruṃ parikkhipantā visamaṃ parivattanti yathāmaggena nappavattantītiM2.10 .Assidaṃ yathā candimasūriyānaṃ visamaparivattanaṃ visamavātasaṅkhobhahetukaṃ , evaṃ utuvassādivisamappavattīti dassetuṃ ‘‘ vāto yathāmaggena na vāyatī ’’ tiādi vuttaṃ .
Devatānan ti sītavalāhakadevatādidevatānaṃ .
Tenāha ‘‘ sītuṇhabhedo utū ’’ tiādi .
Tasmiṃ asampajjanteti tasmiṃ yathāvutte vassabījabhūte utumhi yathākālaṃ sampattiṃ anupagacchante .
‘‘ Na
V2.9 sammā devo vassatī ’’ ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivaranto ‘‘ kadācī ’’ tiādimāha .Tattha kadāci vassatīti kadāci avassanakāle vassati .
Kadāci na vassatīti kadāci vassitabbakāle na vassati .
Katthaci vassati , katthaci na vassatīti padesamāha .
‘‘ Vassantopī ’’ tiādi ‘‘ kadāci vassati , kadāci na vassatī ’’ ti padadvayasseva atthavivaraṇaṃ .
Vigatagandhavaṇṇarasādīti ādi -saddena nirojataṃ saṅgaṇhāti .
Ekasmiṃ padeseti bhattapacanabhājanassa ekapasse .
Uttaṇḍulan ti pākato ukkantataṇḍulaṃ .
Tīhākārehīti sabbaso apariṇataṃ , ekadesena pariṇataṃ , dupariṇatañcāti evaṃ tīhākārehi .
Paccati pakkāsayaṃ upagacchati .
Appāyukāti ettha ‘‘ dubbaṇṇā cā ’’ tipi vattabbaṃ .
Evaṃ utubhojanavasena āyu hāyati hetumhi aparikkhīṇepi paccayassa paridubbalattā .
‘‘ Yadā panā ’’ tiādi sukkapakkhassa attho vuttavipariyāyena veditabbo .
Vaḍḍhitvā
P2.13 vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ .Kasmā ?
Na hi ekasmiṃ antarakappe aneke buddhā uppajjanti , eko eva pana uppajjatīti .
Idāni tamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ kathan ’’ tiādi vuttaṃ .
Cattāri ṭhatvāti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .
Yaṃyaṃāyuparimāṇesūti yattakayattakaparamāyuppamāṇesu .
Tesampīti buddhānaṃ .
Taṃ tadeva āyuparimāṇaṃ hoti , tattha kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva .
Jātiparicchedādivaṇṇanā niṭṭhitā