Vedanānupassanāvaṇṇanā
380. Sukhaṃ
M2.311 vedanan ti ettha sukhayatīti sukhā .Sampayuttadhamme , kāyañca laddhassāde karotīti attho .
Suṭṭhu vā khādati , khanati vā kāyikaṃ , cetasikañcābādhanti sukhā .
‘‘ Sukaraṃ okāsadānaṃ etissāti sukhā ’’ ti apare .
Vedayati ārammaṇarasaṃ anubhavatīti vedanā .
Vedayamānoti anubhavamāno .
‘‘ Kāman ’’ tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ iriyāpathapabbe vuttanayameva .
Sampajānassa vediyanaṃ sampajānavediyanaṃ .
Vatthuārammaṇāti rūpādiārammaṇā .
Rūpādiārammaṇañhettha vedanāya pavattiṭṭhānatāya ‘‘ vatthū ’’ ti adhippetaṃ
P2.393 .Assāti bhaveyya .
Dhammavinimuttassa kattu abhāvato dhammasseva kattubhāvaṃ dassento ‘‘ vedanāva vedayatī ’’ ti āha .
‘‘ Vohāramattaṃ hotī ’’ ti etena ‘‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti idaṃ vohāramattanti dasseti .
Nitthunantoti balavato vedanāvegassa nirodhane ādīnavaṃ disvā tassa avasaradānavasena nitthunanto
V2.288 .Vegasandhāraṇe hi atimahantaṃ dukkhaṃ uppajjatīti aññampi vikāraṃ uppādeyya , tena thero aparāparaṃ parivattati .
Vīriyasamathaṃ yojetvāti adhivāsanavīriyassa adhimattattā tassa hāpanavasena samādhinā samarasatāpādanena vīriyasamathaṃ yojetvā .
Saha paṭisambhidāhīti lokuttarapaṭisambhidāhi saha .
Ariyamaggakkhaṇe hi paṭisambhidānaṃ asammohavasena adhigamo , atthapaṭisambhidāya pana ārammaṇakaraṇavasenapi .
Lokiyānampi vā sati uppattikāle tattha samatthataṃ sandhāyāha ‘‘ saha paṭisambhidāhī ’’ ti .
Samasīsīti vārasamasīsī hutvā , paccavekkhaṇavārassa anantaravāre parinibbāyīti attho .
Yathā ca sukhaṃ , evaṃ dukkhan ti yathā ‘‘ sukhaṃ ko vedayatī ’’ tiādinā sampajānavediyanaṃ sandhāya vuttaṃ , evaṃ dukkhampi .
Tattha dukkhayatīti dukkhā , sampayuttadhamme , kāyañca pīḷeti vibādhatīti attho .
Duṭṭhuṃ vā khādati , khanati kāyikaṃ , cetasikañca sātanti dukkhā .
‘‘ Dukkaraṃ okāsadānaṃ etissāti dukkhā ’’ ti apare .
Arūpakammaṭṭhānan ti arūpapariggahaṃ , arūpadhammamukhena vipassanābhinivesananti attho .
Na pākaṭaṃ hoti phassassa , cittassa ca avibhūtākārattā .
Tenāha ‘‘ andhakāraṃ viya khāyatī ’’ ti .
‘‘ Na pākaṭaṃ
P2.394 hotī ’’ ti caM2.312 idaṃ tādise puggale sandhāya vuttaṃ , tesaṃ ādito vedanāva vibhūtatarā hutvā upaṭṭhāti .Evañhi yaṃ vuttaṃ sakkapañhavaṇṇanā dīsu ‘‘ phasso pākaṭo hoti , viññāṇaṃ pākaṭaṃ hotī ’’ ti ,( dī . ni . aṭṭha .2.359) taṃ avirodhitaṃ hoti .
Vedanāvasena kathiyamānaṃ kammaṭṭhānaṃ pākaṭaṃ hotīti yojanā .
‘‘ Vedanānaṃ uppattipākaṭatāyā ’’ ti ca idaṃ sukhadukkhavedanānaṃ vasena vuttaṃ .
Tāsañhi pavatti oḷārikā , na itarāya .
Tadubhayaggahaṇamukhena vā gahetabbattā itarāyapi pavatti viññūnaṃ pākaṭā evāti ‘‘ vedanānan ’’ ti avisesaggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Sakkapañhe vuttanayeneva veditabbo , tasmā tattha vattabbo atthaviseso tattha līnatthappakāsaniyaṃ vuttanayeneva gahetabbo .
Pubbe ‘‘ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatī ’’ ti vedanāya ārammaṇādhīnavuttitāya ca anattatāya ca pajānanaṃ vuttaṃ , idāni tassā aniccatādipajānanaṃ dassento ‘‘ ayaṃ aparopi pajānanapariyāyo ’’ ti āha .
Yathā ekasmiṃ khaṇe cittadvayassa asambhavo ekajjhaṃ anekantapaccayābhāvato , evaṃ vedanādvayassa visiṭṭhārammaṇavuttito cāti āha ‘‘ sukhavedanākkhaṇe dukkhāya vedanāya abhāvato ’’ ti .
Nidassanamattañcetaṃ tadā upekkhāvedanāyapi abhāvato , tena sukhavedanākkhaṇe bhūtapubbānaṃ itaravedanānaṃ hutvāabhāvapajānanena sukhavedanāyapi hutvā abhāvo ñāto eva hotīti tassā pākaṭabhāvameva dassento ‘‘ imissā ca
V2.289 sukhāya vedanāya ito paṭhamaṃ abhāvato ’’ tiP2.395 āha , eteneva ca tāsampi vedanānaṃ pākaṭabhāvo dassitoti daṭṭhabbaṃ .Tenāha ‘‘ vedanā nāma aniccā adhuvā vipariṇāmadhammā ’’ ti .
Anicca ggahaṇena hi vedanānaṃ viddhaṃsanabhāvo dassito viddhaste aniccatāya suviññeyyattā .
Adhuva ggahaṇena pākaṭabhāvo tassa asadābhāvitādibhāvanato .
Vipariṇāma ggahaṇena dukkhabhāvo tassa aññathattadīpanato , tena sukhāpi vedanā dukkhā , pageva itarāti tissannampi vedanānaṃ dukkhatā dassitā hoti .
Iti ‘‘ yadaniccaṃ dukkhaṃ , taṃ ekantato anattā ’’ ti tīsupi vedanāsu lakkhaṇattayapajānanā jotitāti daṭṭhabbaṃ .
Tenāha ‘‘ itiha tattha sampajāno hotī ’’ ti .
Idāni
M2.313 tamatthaṃ suttena ( ma . ni .2.205) sādhetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādimāha .Tattha neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedetīti tasmiṃ sukhavedanāsamaṅgisamaye neva dukkhaṃ vedanaṃ vedeti niruddhattā , anuppannattā ca yathākkamaṃ atītānāgatānaṃ .
Paccuppannāya pana asambhavo vutto eva .
Sakiccakkhaṇamattāvaṭṭhānato aniccā .
Samecca sambhuyya paccayehi katattā saṅkhatā .
Vatthārammaṇādipaccayaṃ paṭicca uppannattā paṭiccasamuppannā .
Khayavayapalujjananirujjhanapakatitāya khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti daṭṭhabbā .
Kilesehi āmasitabbato āmisaṃ nāma , pañca kāmaguṇā , ārammaṇakaraṇavasena saha āmisehīti sāmisaṃ .
Tenāha ‘‘ pañcakāmaguṇāmisanissitā ’’ ti .
Ito paran ti ‘‘ atthi vedanā ’’ ti evamādi pāḷiṃ sandhāyāha ‘‘ kāyānupassanāyaṃ vuttanayamevā ’’ ti .
Vedanānupassanāvaṇṇanā niṭṭhitā .