Cārikāanujānanavaṇṇanā
86.‘‘ Kadā
P2.96 udapādī ’’ ti pucchaṃ ‘‘ sambodhito ’’ tiādinā saṅkhepato vissajjetvā puna taṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ bhagavā kirā ’’ tiādi vuttaṃ .Pitu saṅgahaṃ karonto vihāsi sambodhito ‘‘ satta saṃvaccharāni satta māse satta divase ’’ ti ānetvā sambandho , tañca kho veneyyānaṃ tadā abhāvato .
Kilañjehi bahi chādāpetvā , vatthehi anto paṭicchādāpetvā , upari ca vatthehi chādāpetvā , tassa heṭṭhā suvaṇṇa … pe … vitānaṃ kārāpetvā .
Mālāvacchaketi pupphamālāhi vacchākārena veṭhite .
Gandhantareti cāṭibharitagandhassa antare .
Pupphānīti cāṭiādibharitāni jalajapupphāni ceva caṅkotakādibharitāni thalajapupphāni ca .
Kāmañcāyaṃ
M2.74 rājā buddhapitā , tathāpi buddhā nāma lokagaruno , na te kenaci vase vattetabbā , atha kho te eva pare attano vase vattenti , tasmā rājā ‘‘ nāhaṃ bhikkhusaṅghaṃ demī ’’ ti āha .Dānamukhan ti dānakaraṇūpāyaṃ , dānavattanti attho .
Na dāni me anuññātāti idāni me dānaṃ na anuññātā , no na anujānantīti attho .
Paritassanajīvitan ti dukkhajīvikā dāliddiyanti attho .
Sabbesaṃ bhikkhūnaṃ pahosīti bhagavato aṭṭhasaṭṭhi ca bhikkhusatasahassānaṃ bhāgato dātuṃ pahosi , na sabbesaṃ pariyattabhāvena .
Tenāha ‘‘ senāpatipi attano deyyadhammaṃ adāsī ’’ ti .
Jeṭṭhikaṭṭhāneti jeṭṭhikadeviṭṭhāne .
Tatheva
V2.66 katvāti carapurise ṭhapetvā .Sucin ti suddhaṃ .
Paṇītan ti uḷāraṃ , bhāvanapuṃsakañcetaṃ ‘‘ ekamantan ’’ tiādīsu ( pārā .2) viya .
Bhañjitvāti madditvā , pīḷetvāti
P2.97 attho .Jātisappikhīrādīhiyevāti antojātasappikhīrādīhiyeva , amhākameva gāviādito gahitasappiādīhiyevāti attho .
90. Parāpavādaṃ , parāpakāraṃ , sītuṇhādibhedañca guṇāparādhaṃ khamati sahati adhivāsetīti khanti .
Sā pana yasmā sīlādīnaṃ paṭipakkhadhamme savisesaṃ tapati santapati vidhamatīti paramaṃ uttamaṃ tapo .
Tenāha ‘‘ adhivāsanakhanti nāma paramaṃ tapo ’’ ti .
‘‘ Adhivāsanakhantī ’’ ti iminā dhammanijjhānakkhantito viseseti .
Titikkhanaṃ khamanaṃ titikkhā .
Akkharacintakā hi khamāyaṃ titikkhā-saddaṃ vaṇṇenti .
Tenevāha ‘‘ khantiyā eva vevacanan ’’ tiādi .
Sabbākārenāti santapaṇītanipuṇasivakhemādinā sabbappakārena .
So pabbajito nāma na hoti pabbājitabbadhammassa apabbājanato .
Tasseva tatiyapadassa vevacanaṃ anatthantarattā .
‘‘ Na hī ’’ tiādinā taṃ evatthaṃ vivarati .
Uttamatthena paramanti vuccati para-saddassa seṭṭhavācakattā ,‘‘ puggalaparoparaññū ’’ tiādīsu ( a . ni .7.68; netti .118) viya .
Paran ti aññaṃ .
Idāni para-saddaṃ aññapariyāyameva gahetvā atthaṃ dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Malassāti pāpamalassa .
Apabbājitattāti anīhaṭattā anirākatattā
M2.75 .Samitattāti nirodhitattā tesaṃ pāpadhammānaṃ .
‘‘ Samitattā hi pāpānaṃ samaṇoti pavuccatī ’’ ti hi vuttaṃ .
Apica bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ uddisanto pātimokkhakathāya ca sīlapadhānattā sīlassa ca visesato doso paṭipakkhoti
P2.98 tassa niggaṇhanavidhiṃ dassetuṃ ādito ‘‘ khantī paramaṃ tapo ’’ ti āha , tena aniṭṭhassa paṭihananūpāyo vutto , titikkhāgahaṇena pana iṭṭhassa , tadubhayenapi uppannaṃ ratiṃ abhibhuyya viharatīti ayamattho dassitoti .Taṇhāvānassa vūpasamanato nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā .
Tattha khantiggahaṇena payogavipattiyā abhāvo dassito , titikkhāgahaṇena āsayavipattiyā abhāvo .
Tathā khantiggahaṇena parāparādhasahatā , titikkhāgahaṇena paresu anaparajjhanā dassitā .
Evaṃ kāraṇamukhena anvayato pātimokkhaṃ dassetvā idāni byatirekato taṃ dassetuṃ ‘‘ na hī ’’ tiādi vuttaṃ , tena yathā sattānaṃ jīvitā voropanaṃ , pāṇileḍḍudaṇḍādīhi vibādhanañca ‘‘ parūpaghāto , paraviheṭhanan ’’ ti vuccati , evaṃ tesaṃ mūlasāpateyyāvaharaṇaṃ , dāraparāmasanaṃ , visaṃvādanaṃ , aññamaññabhedanaṃ , pharusavacanena mammaghaṭṭanaṃ , niratthakavippalāpo
V2.67 , parasantakagijjhanaṃ , ucchedavindanaṃ , micchābhinivesanañcaupaghāto , viheṭhanañca hotīti yassa kassaci akusalassa kammapathassa , kammassa ca karaṇena pabbajito , samaṇo ca na hotīti dasseti .Sabbākusalassāti sabbassāpi dvādasākusalacittuppādasaṅgahitassa sāvajjadhammassa .
Karaṇaṃ nāma tassa attano santāne uppādananti tappaṭikkhepato akaraṇaṃ ‘‘ anuppādanan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Kusalassā ’’ ti idaṃ ‘‘ etaṃ buddhāna sāsanan ’’ ti vakkhamānattā ariyamaggadhamme , tesañca sambhārabhūte tebhūmakakusaladhamme sambodhetīti āha ‘‘ catubhūmakakusalassā ’’ ti .
Upasampadāti upasampādanaṃ , taṃ pana tassa samadhigamoti āha ‘‘ paṭilābho ’’ ti .
Cittajotanan ti cittassa pabhassarabhāvakaraṇaṃ sabbaso parisodhanaṃ .
Yasmā
P2.99 aggamaggasamaṅgino cittaṃ sabbaso pariyodapīyati nāma , aggaphalakkhaṇe pana pariyodapitaṃ hoti puna pariyodapetabbatāya abhāvato , iti pariniṭṭhitapariyodapanataṃ sandhāyāha ‘‘ taṃ pana arahattena hotī ’’ ti .Sabbapāpaṃ pahāya tadaṅgādivasenevāti adhippāyo .
‘‘ Sīlasaṃvarenā ’’ ti hi iminā tebhūmakassāpi saṅgahe itarappahānānampi saṅgaho hotīti , evañca katvā sabbaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti
M2.76 .Samathavipassanāhīti lokiyalokuttarāhi samathavipassanāhi .
Sampādetvāti nipphādetvā .
Sampādanañcettha hetubhūtāhi phalabhūtassa sahajātāhipi , pageva purimasiddhāhīti daṭṭhabbaṃ .
Kassacīti hīnādīsu kassaci sattassa kassaci upavādassa , tena davakamyatāyapi upavadanaṃ paṭikkhipati .
Upaghātassa akaraṇan ti etthāpi ‘‘ kassacī ’’ ti ānetvā sambandho .
Kāyenāti ca nidassanamattametaṃ manasāpi paresaṃ anatthacintanādivasena upaghātakaraṇassa vajjetabbattā .
Kāyenāti vā ettha arūpakāyassāpi saṅgaho daṭṭhabbo , na copanakāyakarajakāyānameva .
Pa atimokkhan ti pakārato ativiya sīlesu mukhyabhūtaṃ .
‘‘ Atipamokkhan ’’ ti tameva padaṃ upasaggabyattayena vadati .
Evaṃ bhedato padavaṇṇanaṃ katvā tatvato vadati ‘‘ uttamasīlan ’’ ti .
‘‘ Pāti vā ’’ tiādinā pālanato rakkhaṇato ativiya mokkhanato ativiya mocanato pātimokkhan ti dasseti .
‘‘ Pāpā ati mokkhetīti atimokkho ’’ ti nimittassa kattubhāvena upacaritabbato .
Yo vā nan ti yo vā puggalo naṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ pāti
P2.100 samādiyitvā avikopento rakkhati , taṃ ‘‘ pātī ’’ ti laddhanāmaṃ pātimokkhasaṃvarasīle ṭhitaṃ mokkhetīti pātimokkhan ti ayamettha saṅkhepo , vitthārato pana pātimokkhapadassa attho visuddhimaggasaṃvaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . ṭī .1.14) vuttanayena veditabbo .Mattaññutāti
V2.68 bhojane mattaññutā , sā pana visesato paccayasannissitasīlavasena gahetabbāti āha ‘‘ paṭiggahaṇaparibhogavasena pamāṇaññutā ’’ ti .Ājīvapārisuddhisīlavasenāpi gayhamāne ‘‘ pariyesanavissajjanavasenā ’’ tipi vattabbaṃ .
Saṅghaṭṭanavirahitan ti janasaṅghaṭṭanavirahitaṃ , nirajanasambādhaṃ vivittanti attho .
Catupaccayasantoso dīpito paccayasantosatāsāmaññena itaradvayassāpi lakkhaṇahāranayena jotitabhāvato .
‘‘ Aṭṭhasamāpattivasibhāvāyā ’’ ti iminā payojanadassanavasena yadatthaṃ vivittasenāsanasevanaṃ icchitaṃ , so adhicittānuyogo vutto .
Aṭṭha samāpattiyo cettha vipassanāya pādakabhūtā adhippetā , na yā kācīti sakalassāpi adhicittānuyogassa jotitabhāvo veditabbo .