Mārayācanakathāvaṇṇanā
168. Anatthe niyojento guṇamāraṇena māreti , virāgavibandhanena vā jātinimittatāya tattha tattha jātaṃ jātaṃ mārento viya hotīti ‘‘ māretīti māro ’’ ti vuttaṃ .
Ativiya pāpatāya pāpimā .
Kaṇhadhammehi samannāgato kaṇho .
Virāgādiguṇānaṃ antakaraṇato antako .
Sattānaṃ anatthāvahapaṭipattiṃ na muccatīti namuci .
Attano mārapāsena pamatte bandhati , pamattā vā bandhū etassāti pamattabandhu .
Sattamasattāhato paraṃ satta ahāni sandhāyāha ‘‘ aṭṭhame sattāhe ’’ ti na pana pallaṅkasattāhādi viya niyatakiccassa aṭṭhamasattāhassa nāma labbhanato .
Sattamasattāhassa hi parato ajapālanigrodhamūle mahābrahmuno , sakkassa ca devarañño paṭiññātadhammadesanaṃ bhagavantaṃ ñatvā ‘‘ idāni satte dhammadesanāya mama visayaṃ atikkamāpessatī ’’ ti sañjātadomanasso hutvā ṭhito cintesi ‘‘ handa dānāhaṃ naṃ upāyena parinibbāpessāmi , evamassa manoratho aññathattaṃ gamissati , mama ca manoratho ijjhissatī ’’ ti
V2.135 .Evaṃ pana cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ekaṃ antaṃ ṭhito ‘‘ parinibbātu dāni bhante bhagavā ’’ tiādinā parinibbānaṃ yāci , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ aṭṭhame sattāhe ’’ tiādi .
Tattha ajjāti āyusaṅkhārossajjanadivasaṃ sandhāyāha .
Bhagavā cassa abhisandhiṃ jānantopi
M2.151 taṃ anāvikatvā parinibbānassa akālabhāvameva pakāsento yācanaṃ paṭikkhipi .Tenāha ‘‘ na tāvāhan ’’ tiādi .
Maggavasena viyattāti saccasampaṭivedhaveyyattiyena byattā .
Tatheva vinītāti maggavasena kilesānaṃ samucchedavinayanena vinītā .
Tathā visāradāti ariyamaggādhigameneva satthusāsane vesārajjappattiyā visāradā
P2.194 , sārajjakarānaṃ diṭṭhivicikicchādipāpadhammānaṃ vigamena visāradabhāvaṃ pattāti attho .Yassa sutassa vasena vaṭṭadukkhato nissaraṇaṃ sambhavati , taṃ idha ukkaṭṭhaniddesena ‘‘ sutan ’’ ti adhippetanti āha ‘‘ tepiṭakavasenā ’’ ti .
Tiṇṇaṃ piṭakānaṃ samūho tepiṭakaṃ , tīṇi vā piṭakāni tipiṭakaṃ , tipiṭakameva tepiṭakaṃ , tassa vasena .
Tamevāti yaṃ taṃ tepiṭakaṃ sotabbabhāvena ‘‘ sutan ’’ ti vuttaṃ , tameva .
Dhamman ti pariyattidhammaṃ .
Dhārentīti suvaṇṇabhājane pakkhittasīhavasaṃ viya avinassantaṃ katvā suppaguṇasuppavattibhāvena dhārenti hadaye ṭhapenti .
Iti pariyattidhammavasena bahussutadhammadharabhāvaṃ dassetvā idāni paṭivedhadhammavasenapi taṃ dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ariyadhammassāti maggaphaladhammassa , navavidhassāpi vā lokuttaradhammassa .
Anudhammabhūtan ti adhigamāya anurūpadhammabhūtaṃ .
Anucchavikapaṭipadan ti ca tameva vipassanādhammamāha , chabbidhā visuddhiyo vā .
Anudhamman ti tassā yathāvuttapaṭipadāya anurūpaṃ abhisallekhitaṃ appicchatādidhammaṃ .
Caraṇasīlāti samādāya pavattanasīlā .
Anu maggaphaladhammo etissāti vā anudhammā , vuṭṭhānagāminivipassanā , tassā caraṇasīlā .
Attano ācariyavādan ti attano ācariyassa sammāsambuddhassa vādaṃ .
Sadevakassa lokassa ācārasikkhāpanena ācariyo , bhagavā .
Tassa vādo , catusaccadesanā .
Ācikkhissantīti ādito kathessanti , attanā uggahitaniyāmena pare uggaṇhāpessantīti attho .
Desessantīti vācessanti , pāḷiṃ sammā pabodhessantīti attho .
Paññāpessantīti pajānāpessanti , saṅkāpessantīti attho .
Paṭṭhapessantīti pakārehi ṭhapessanti , pakāsessantīti attho .
Vivarissantīti vivaṭaṃ karissanti .
Vibhajissantīti vibhattaṃ karissanti .
Uttāniṃ karissantīti
P2.195 anuttānaṃ gambhīraṃ uttānaṃ pākaṭaṃ karissanti .Saha dhammenāti ettha dhamma -saddo kāraṇapariyāyo ‘‘ hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu
M2.152 ( vibha .270) viyāti āha ‘‘ sahetukena sakāraṇena vacanenā ’’ ti .Sappāṭihāriyan ti sanissaraṇaṃ
V2.136 , yathā paravādaṃ bhañjitvā sakavādo patiṭṭhahati , evaṃ hetudāharaṇehi yathādhigatamatthaṃ sampādetvā dhammaṃ kathessanti .Tenāha ‘‘ niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessantī ’’ ti , navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ pabodhessantīti attho .
Ettha ca ‘‘ paññāpessantī ’’ tiādīhi chahi padehi cha atthapadāni dassitāni , ādito pana dvīhi padehi cha byañjanapadāni .
Ettāvatā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṃvaṇṇanānayena saṅgahetvā dassitaṃ hoti .
Vuttañhetaṃ nettiyaṃ ‘‘ dvādasapadāni suttaṃ , taṃ sabbaṃ byañjanañca attho cā ’’ ti ( netti . saṅkhāre ).
Sikkhattayasaṅgahitan ti adhisīlasikkhādisikkhattayasaṅgahaṇaṃ .
Sakalaṃ sāsanabrahmacariyan ti anavasesaṃ satthusāsanabhūtaṃ seṭṭhacariyaṃ .
Samiddhan ti sammadeva vaḍḍhitaṃ .
Jhānassādavasenāti tehi tehi bhikkhūhi samadhigatajhānasukhavasena .
Vuddhippattan ti uḷārapaṇītabhāvagamanena sabbaso parivuddhiṃ upagataṃ .
Sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena abhiññāsampadāhi sāsanābhivuddhiyā matthakappattito .
Patiṭṭhitavasenāti patiṭṭhānavasena , patiṭṭhappattiyāti attho .
Paṭivedhavasena bahuno janassa hitanti bāhujaññaṃ .
Tenāha ‘‘ bahujanābhisamayavasenā ’’ ti .
Puthu puthulaṃ bhūtaṃ jātaṃ , puthu vā puthuttaṃ bhūtaṃ pattanti
P2.196 puthubhūtaṃ .Tenāha ‘‘ sabbākāra … pe … pattan ’’ ti .
Suṭṭhu pakāsitan ti suṭṭhu sammadeva ādikalyāṇādibhāvena paveditaṃ .