Pukkusamallaputtavatthuvaṇṇanā
192. Dhuravāteti paṭimukhavāte .
Dīghapiṅgaloti dīgho hutvā piṅgalacakkhuko .
Piṅgalakkhiko hi so ‘‘ āḷāro ’’ ti paññāyittha .
Evarūpan ti dakkhati karissati bhavissatīti īdisaṃ .
Īdisesūti yatra yaṃcāti evarūpanipātasaddayuttaṭṭhānesu .
193. Vicarantiyo
M2.171 meghagabbhato niccharantiyo viya hontīti vuttaṃ ‘‘ niccharantīsūti vicarantīsū ’’ ti .Navavidhāyāti navappakārāya .
Navasu hi pakāresu ekavidhāpi asani tappariyāpannatāya ‘‘ navavidhā ’’ tveva vuccati .
Īdisī hi esā ruḷhi aṭṭhavimokkhapattipi samaññā viya .
Asaññaṃ karoti , yo tassā saddena
P2.220 , tejasā ca ajjhotthaṭo .Ekaṃ cakkan ti ekaṃ maṇḍalaṃ .
Saṅkāraṃ tīrentī paricchijjantī viya dassetīti saterā .
Gaggarāyamānāti gaggarātisaddaṃ karontī , anuravadassanañhetaṃ .
Kapisīsāti kapisīsākāravatī .
Macchavilolikāti
V2.153 udake paripphandamānamaccho viya viluḷitākārā .Kukkuṭasadisāti pasāritapakkhakukkuṭākārā .
Naṅgalassa kassanakāle kassakānaṃ hatthena gahetabbaṭṭhāne maṇikā hoti , taṃ upādāya naṅgalaṃ ‘‘ daṇḍamaṇikā ’’ ti vuccati , tasmā daṇḍamaṇikākārā daṇḍamaṇikā .
Tenāha ‘‘ naṅgalasadisā ’’ ti .
Deve vassantepi sajotibhūtatāya udakena atemetabbato mahāsani ‘‘ sukkhāsanī ’’ ti vuttā .
Tenāha ‘‘ patitaṭṭhānaṃ samugghāṭetī ’’ ti .
Bhusāgāraketi bhusamaye agārake .
Tattha kira mahantaṃ palālapuñjaṃ abbhantarato palālaṃ nikkaḍḍhitvā sālāsadisaṃ pabbajitānaṃ vasanayoggaṭṭhānaṃ kataṃ , tadā bhagavā tattha vasi , taṃ pana khalamaṇḍalaṃ sālāsadisanti āha ‘‘ khalasālāyan ’’ ti .
Etthāti hetumhi bhummavacananti āha ‘‘ etasmiṃ kāraṇe ’’ ti , asanipātena channaṃ janānaṃ hatakāraṇeti attho .
So tvaṃ bhanteti ayameva vā pāṭho .
194. Siṅgī nāma kira uttamaṃ ativiya pabhassaraṃ buddhānaṃ chavivaṇṇobhāsaṃ devalokato āgatasuvaṇṇaṃ .
Tenevāha ‘‘ siṅgīsuvaṇṇavaṇṇan ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana thero taṃ gaṇhī ’’ ti sayameva pucchaṃ samuṭṭhāpetvā tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘ kiñcāpī ’’ tiādimāha .
Teneva kāraṇenāti upaṭṭhākaṭṭhānassa matthakappatti , paresaṃ
P2.221 vacanokāsapacchedanaṃ , tena vatthena satthu pūjanaṃ , satthu ajjhāsayānuvattananti iminā teneva yathāvuttena catubbidhena kāraṇena . 195. Thero ca tāvadeva taṃ siṅgīvaṇṇaṃ maṭṭhadussaṃ bhagavato upanāmesi ‘‘ paṭiggaṇhatu me bhante bhagavā imaṃ maṭṭhadussaṃ , taṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti .
Paṭiggahesi bhagavā , paṭiggahetvāva naṃ paribhuñji
M2.172 .Tena vuttaṃ ‘‘ bhagavāpi tato ekaṃ nivāsesi , ekaṃ pārupī ’’ ti .
Tāvadeva kira taṃ bhikkhū ovaṭṭikaraṇamattena tunnakammaṃ niṭṭhāpetvā therassa upanesuṃ , thero bhagavato upanāmesi .
Hataccikaṃ viyāti paṭihatappabhaṃ , viya -saddo nipātamattaṃ .
Bhagavato hi sarīrappabhāhi abhibhuyyamānā tassa vatthayugassa pabhassaratā nāhosi .
Antantenevāti anto anto eva , abbhantarato evāti attho .
Tenāha ‘‘ bahipanassa pabhā natthī ’’ ti .
‘‘ Pasannarūpaṃ samuṭṭhāpetī ’’ ti etenetassa āhārassa bhuttappaccayā na so rogoti ayamattho dīpito .
Dvīsu kālesu evaṃ hoti dvinnaṃ nibbānadhātūnaṃ samadhigamasamayabhāvato .
Upavattane antarena yamakasālānan ti ettha vattabbaṃ parato āgamissati .
196. Sabbaṃ
V2.154 suvaṇṇavaṇṇameva ahosi ativiya parisuddhāya pabhassarāya ekagghanāya bhagavato sarīrappabhāya nirantaraṃ abhibhūtattā .Dhammeti pariyattidhamme .
Pavattāti pāvacanabhāvena desetā .
Puratova nisīdi ovādappaṭikaraṇabhāvato .
197. Dānānisaṃsasaṅkhātā
P2.222 lābhāti vaṇṇadānabaladānādibhedā dānassa ānisaṃsasaññitā diṭṭhadhammikā , samparāyikā ca lābhā icchitabbā .Te alābhāti te sabbe tuyhaṃ alābhā , lābhā eva na honti .
Diṭṭheva dhamme paccakkhabhūte imasmiṃyeva attabhāve bhavā diṭṭhadhammikā .
Samparetabbato pecca gantabbato ‘‘ samparāyo ’’ ti laddhanāme paraloke bhavā samparāyikā .
Diṭṭhadhammikā ca samparāyikā ca diṭṭhadhammikasamparāyikā .
Dānānisaṃsasaṅkhātā lābhāti dānānisaṃsabhūtā lābhā .
Sabbathā samameva hutvā samaṃ phalaṃ etesaṃ na ekadesenāti samasamaphalā .
Piṇḍapātāti tabbisayaṃ dānamayaṃ puññamāha .
Yadi khettavasena nesaṃ samaphalatā adhippetā , satipi ekasantānabhāve puthujjanaarahantabhāvasiddhaṃ nanu tesaṃ khettaṃ visiṭṭhanti dassetuṃ ‘‘ nanu cā ’’ tiādimāha .
Parinibbānasamatāyāti kilesaparinibbānakhandhaparinibbānabhāvena parinibbānasamatāya .
‘‘ Paribhuñjitvā parinibbuto ’’ ti etena
M2.173 yathā paṇītapiṇḍapātaparibhogūpatthambhitarūpakāyasannissayo dhammakāyo sukheneva kilese pariccaji , bhojanasappāyasaṃsiddhiyā evaṃ sukheneva khandhe pariccajīti evaṃ kilesapariccāgassa , khandhapariccāgassa ca sukhasiddhinimittatāya ubhinnaṃ piṇḍapātānaṃ samaphalatā jotitā .‘‘ Piṇḍapātasīsena ca piṇḍapātadānaṃ jotitan ’’ ti vutto vāyamattho .
Yathā hi sujātāya ‘‘ imaṃ āhāraṃ nissāya mayhaṃ devatāya vaṇṇasukhabalādiguṇā sammadeva sampajjeyyun ’’ ti uḷāro ajjhāsayo tadā ahosi , evaṃ cundassapi kammāraputtassa ‘‘ imaṃ āhāraṃ nissāya bhagavato vaṇṇasukhabalādiguṇā sammadeva sampajjeyyun ’’ ti uḷāro ajjhāsayoti evampi nesaṃ ubhinnaṃ samaphalatā veditabbā .
Satipi catuvīsatikoṭisatasahassasamāpattīnaṃ devasikaṃ vaḷañjanasamāpattibhāve yathā pana abhisambujjhanadivase abhinavavipassanaṃ paṭṭhapento rūpasattakādi ( visuddhi . ṭī .2.707 vitthāro ) vasena cuddasahākārehi
P2.223 sannetvā mahāvipassanāmukhena tā samāpattiyo samāpajji , evaṃ parinibbānadivasepi sabbā tā samāpajjīti evaṃ samāpattisamatāyapi tesaṃ samaphalatā .Cundassa tāva anussaraṇaṃ uḷārataraṃ hotu bhagavato dinnabhāvena aññathattābhāvato , sujātāya pana
V2.155 kathaṃ devatāya dinnanti ?Evaṃsaññibhāvatoti āha ‘‘ sujātā cā ’’ tiādi .
Aparabhāgeti abhisambodhito aparabhāge .
Puna aparabhāgeti parinibbānato parato .
Dhammasīsan ti dhammānaṃ matthakabhūtaṃ nibbānaṃ .
Me gahitan ti mama vasena gahitaṃ .
Tenāha ‘‘ mayhaṃ kirā ’’ tiādi .
Adhipatibhāvo ādhipateyyan ti āha ‘‘ jeṭṭhabhāvasaṃvattaniyakan ’’ ti .
Saṃvareti sīlasaṃvare .
Veran ti pāṇātipātādipañcavidhaṃ veraṃ .
Tañhi veridhammabhāvato , verahetutāya ca ‘‘ veran ’’ ti vuccati .
Kosallaṃ vuccati ñāṇaṃ , tena yutto kusaloti āha ‘‘ kusalo pana ñāṇasampanno ’’ ti .
Ñāṇasampadā nāma ñāṇapāripūrī , sā ca aggamaggavasena veditabbā , aggamaggo ca niravasesato kilese pajahatīti āha ‘‘ ariyamaggena … pe … jahātī ’’ ti .
Imaṃ pāpakaṃ jahitvāti dānena tāva lobhamacchariyādipāpakaṃ , sīlena pāṇātipātādipāpakaṃ jahitvā tadaṅgavasena pahāya tato samathavipassanādhammehi vikkhambhanavasena , tato maggapaṭipāṭiyā samucchedavasena anavasesaṃ pāpakaṃ pahāya .
Tathā
M2.174 pahīnattā eva rāgādīnaṃ khayā kilesanibbānena sabbaso kilesavūpasamena nibbuto parinibbutoti saupādisesāya nibbānadhātuyā desanāya kūṭaṃ gaṇhanto ‘‘ iti cundassa … pe … sampassamāno udānaṃ udānesī ’’ ti .Catutthabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .