Upaṭṭhākaparicchedavaṇṇanā
11. Nibaddhupaṭṭhākabhāvan ti
V2.11 ārambhato paṭṭhāya yāva parinibbānā niyataupaṭṭhākabhāvaṃ .Aniyatuupaṭṭhākā pana bhagavato paṭhamabodhiyaṃ bahū ahesuṃ .
Tenāha ‘‘ bhagavato hī ’’ tiādi .
Idāni ānandatthero yena kāraṇena satthu nibaddhupaṭṭhākabhāvaṃ upagato , yathā ca upagato , taṃ dassetuṃ ‘‘ tattha ekadā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Ahaṃ iminā maggena gacchāmī ’’ ti āha anayabyasanāpādakena kammunā codiyamāno
P2.15 .Atha naṃ bhagavā tamatthaṃ anārocetvāva khemaṃ maggaṃ sandhāya ‘‘ ehi bhikkhu iminā gacchāmā ’’ ti āha .
Kasmā panassa bhagavā tamatthaṃ nārocesīti ?
Ārocitepi asaddahanto nādiyissati .
Tañhi tassa hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyātiti .
Teti te gamanaṃ ,‘‘ tan ’’ ti vā pāṭho .
Anvāsattoti anubaddho , upadduto vā .
Dhammagāravanissito saṃvego dhammasaṃvego ‘‘ amhesu nāma tiṭṭhantesu bhagavatopi īdisaṃ jātan ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ upaṭṭhahissāmī ’’ ti vadanto dhammasenāpati atthato evaṃ vadanto nāma hotīti ‘‘ ahaṃ bhante tumhe ’’ tiādi vuttaṃ .
Asuññāyeva me sā disāti asuññāyeva mama sā disā .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ tava ovādo buddhānaṃ ovādasadiso ’’ ti .
Vasituṃ na dassatīti ekagandhakuṭiyaṃ vāsaṃ na labhissatīti adhippāyo .
Parammukhā desitassāpi dhammassāti suttantadesanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Abhidhammadesanā panassa parammukhāva pavattā pageva yācanāya .
Tassā vācanāmaggopi sāriputtattherappabhavo .
Kasmā ?
So niddesapaṭisambhidā viya
M2.13 therassa bhikkhuto gahitadhammakkhandhapakkhiyo .Apare pana ‘‘ dhammabhaṇḍāgāriko paṭipāṭiyā tikadukesu devasikaṃ katokāso bhagavantaṃ pañhaṃ pucchi , bhagavāpissa pucchitapucchitaṃ nayadānavasena vissajjesi .
Evaṃ abhidhammopi satthārā parammukhā desitopi therena sammukhā paṭiggahitova ahosī ’’ ti vadanti .
Sabbaṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Aggupaṭṭhākoti upaṭṭhāne sakkaccakāritāya aggabhūto upaṭṭhāko .
Thero hi upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhakālato paṭṭhāya bhagavantaṃ duvidhena udakena , tividhena dantakaṭṭhena , pādaparikammena , gandhakuṭipariveṇasammajjanenāti evamādīhi kiccehi upaṭṭhahanto ‘‘ imāya nāma velāya satthu idaṃ nāma laddhuṃ vaṭṭati , idaṃ nāma kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā
P2.16 taṃ taṃ nipphādento mahatiṃ daṇḍadīpikaṃ gahetvā ekarattiṃ gandhakuṭipariveṇaṃ nava vāre anupariyāyati .Evaṃ hissa ahosi
V2.12 ‘‘ sace me thinamiddhaṃ okkameyya , bhagavati pakkosante paṭivacanaṃ dātuṃ nāhaṃ sakkuṇeyyan ’’ ti , tasmā sabbarattiṃ daṇḍadīpikaṃ hatthena na muñcati .Tena vuttaṃ ‘‘ aggupaṭṭhāko ’’ ti .
12. Pitumātujātanagaraparicchedo pitumukhena āgatattā ‘‘ pitiparicchedo ’’ ti vutto .
Vihāraṃ pāvisīti gandhakuṭiṃ pāvisi .
Ettakaṃ kathetvāti kappaparicchedādinavavārapaṭimaṇḍitaṃ vipassīādīnaṃ sattannaṃ buddhānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ ettāvatā desanaṃ desetvā .
Kasmā panettha bhagavā vipassīādīnaṃ sattannaṃyeva buddhānaṃ pubbenivāsaṃ kathesi , na buddhavaṃsa desanāyaṃ ( bu . vaṃ .64 gāthādayo ) viya pañcavīsatiyā buddhānaṃ , tato vā pana bhiyyoti ?
Anadhikārato , payojanābhāvato ca .
Buddhavaṃsadesanāyañhi ( bu . vaṃ .75)–
‘‘ Kīdiso te mahāvīra , abhinīhāro naruttama ;
Kamhi kāle tayā vīra , patthitā bodhimuttamā ’’ ti .
ādinā –
Pavattaṃ taṃ pucchaṃ adhikāraṃ aṭṭhuppattiṃ katvā yassa sammāsambuddhassa pādamūle attanā mahābhinīhāro kato , taṃ dīpaṅkaraṃ bhagavantaṃ ādiṃ katvā yesaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santikā bodhiyā laddhabyākaraṇo hutvā tattha tattha pāramiyo pūresi , tesaṃ paṭipattisaṅkhāto pubbenivāso , attano ca paṭipatti kathitā , idha pana tādiso adhikāro natthi
M2.14 , yena dīpaṅkarato paṭṭhāya , tato vā pana purato buddhe ārabbha pubbenivāsaṃ katheyya .Tasmā na ettha buddhavaṃsadesanāyaṃ viya pubbenivāso vitthārito .
Yasmā ca buddhānaṃ desanā nāma desanāya bhājanabhūtānaṃ puggalānaṃ ñāṇabalānurūpā , na attano ñāṇabalānurūpā , tasmā tattha aggasāvakānaṃ , mahāsāvakānaṃ ,( theragā . aṭṭha .2.21 vaṅgīsattheragāthāvaṇṇanā ) tādisānañca
P2.17 devabrahmānaṃ vasena desanā vitthāritā .Idha pana pakatisāvakānaṃ , tādisānañca devatānaṃ vasena pubbenivāsaṃ kathento sattannameva buddhānaṃ pubbenivāsaṃ kathesi .
Tathā hi ne bhagavā palobhanavasena samuttejetuṃ sappapañcatāya kathāya desanaṃ matthakaṃ apāpetvāva gandhakuṭiṃ pāvisi .
Tathā ca imissā eva desanāya anusārato āṭānāṭiya paritta- ( dī . ni .3.275) desanādayo pavattā .
Apicettha
V2.13 bhagavā attano suddhāvāsacārikāvibhāviniyā uparidesanāya saṅgahatthaṃ vipassīādīnaṃ eva sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ pubbenivāsaṃ kathesi .Tesaṃyeva hi sāvakā tadā ceva etarahi ca suddhāvāsabhūmiyaṃ ṭhitā , na aññesaṃ parinibbutattā .
‘‘ Siddhatthatissaphussānaṃ kira buddhānaṃ sāvakā suddhāvāsesu upapannā upapattisamanantarameva imasmiṃ sāsane upakādayo viya arahattaṃ adhigantvā nacirasseva parinibbāyiṃsu , na tattha tattha yāvatāyukaṃ aṭṭhaṃsū ’’ ti vadanti .
Tathā yesaṃ sammāsambuddhānaṃ paṭivedhasāsanaṃ ekaṃsato nicchaye na ajjāpi dharati , na antarahitaṃ , te eva kittento vipassīādīnaṃyeva bhagavantānaṃ pubbenivāsaṃ imasmiṃ sutte kathesi veneyyajjhāsayavasena .
Apubbācarimaniyamo pana aparāparaṃ saṃsaraṇakasattavāsavasena ekissā lokadhātuyā icchitoti na tenetaṃ virujjhatīti daṭṭhabbaṃ .
Nirantaraṃ matthakaṃ pāpetvāti abhijātito paṭṭhāya yāva pātimokkhuddeso yāva tā buddhakiccasiddhi , tāva matthakaṃ sikhaṃ pāpetvā .
Na tāva kathitoti yojanā .
Tantin ti dhammatantiṃ , pariyattinti attho .
Puttaputtamātuyānavihāradhanavihāradāyakādīnaṃ sambahulānaṃ atthānaṃ vibhāvanavasena pavattavāro sambahulavāro .