Somanassapaṭilābhakathāvaṇṇanā
368. Samāpannoti samogāḷho pavattasampahāro viyātibyūḷho .
Jiniṃsūti yathā asurā puna sīsaṃ ukkhipituṃ nāsakkhiṃsu , evaṃ devā vijiniṃsuyevāti dassento āha ‘‘ devā puna apaccāgamanāya asure jiniṃsū ’’ ti .
Tādiso hissa jayo sātisayaṃ vedapaṭilābhāya ahosi .
Duvidhampi
P2.348 ojan ti dibbaṃ , asuraṃ cāti dvippakārampi ojaṃ .Devāyeva paribhuñjissanti asurānaṃ pavesābhāvato .
Daṇḍassa avacaraṇaṃ āvaraṇaṃ daṇḍāvacaro , saha daṇḍāvacarenāti sadaṇḍāvacaro , daṇḍena paharitvā vā āvaritvā vā sādhetabbanti attho .
369. Imasmiṃyeva
V2.256 okāseti imissameva indasālaguhāyaṃ .Devabhūtassa meti pubbepi devabhūtassa sakkasseva me bhūtassa .
Satoti idānipi sakkasseva sato punarāyu ca me laddho .
Diviyā
M2.276 kāyāti dibbā , khandhapañcakasaṅkhātā kāyāti āha ‘‘ dibbā attabhāvā ’’ ti .‘‘ Amūḷho gabbhaṃ essāmī ’’ ti iminā ariyasāvakānaṃ andhaputhujjanānaṃ viya sammohamaraṇaṃ , asampajānagabbhokkamanañca natthi , atha kho asammohamaraṇañceva sampajānagabbhokkamanañca hotīti dasseti .
Ariyasāvakā niyatagatikattā sugatīsu eva uppajjanti , tatthāpi manussesu uppajjantā uḷāresu eva kulesu paṭisandhiṃ gaṇhissanti , sakkassāpi tādiso ajjhāsayo .
Tena vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ yattha me ramatī mano ’’ ti , taṃ sandhāyāha ‘‘ yattha me ’’ tiādi .
Sakko pana attano dibbānubhāvenāpi tādisaṃ jānituṃ sakkotiyeva .
Kāraṇenāti yuttena ariyasāvakabhāvassa anucchavikena .
Tenāha ‘‘ samenā ’’ ti .
Sakadāgāmimaggaṃ sandhāya vadati chaṭṭhe atthavase anāgāmimaggassa vakkhamānattā .
Ājānitukāmoti appattaṃ visesaṃ paṭivijjhitukāmo .
Manussaloke anto bhavissati puna mānussūpapattiyā abhāvato .
Punadevāti manussesu uppanno tato cavitvā punadeva
P2.349 .Imasmiṃ tāvatiṃsa devalokasmiṃ .
Uttamo , kīdisoti āha ‘‘ sakko ’’ tiādi .
Antime bhaveti mama sabbabhavesu antime sabbapariyosāne bhave .
‘‘ Āyunā ’’ ti iminā ca taṃsahabhāvino sabbepi vaṇṇādike saṅgaṇhāti .
‘‘ Paññāyā ’’ ti ca iminā sabbepi saddhāsativīriyādike .
Tasmiṃ attabhāveti tasmiṃ sabbantime sakkattabhāve .
Akaniṭṭhagāmī hutvāti antarāyaparinibbāyiādibhāvaṃ anupagantvā ekaṃsato uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī eva hutvā .
Tato eva anukkamena avihādīsu nibbattanto .
Evamāhāti ‘‘ so nivāso bhavissatī ’’ ti evamāha .
‘‘ Avihādīsu … pe … nibbattissatī ’’ ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘ esa kirā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ayañca nayo na kevalaṃ sakkasseva , atha kho mahāseṭṭhimahāupāsikānampi hotiyevāti dassento ‘‘ sakko devarājā ’’ tiādimāha .
370. Bhavasampattinibbānasampattīnaṃ vasena aparipuṇṇajjhāsayatāya aniṭṭhitamanoratho taṃ taṃ
V2.257 pattukāmoyeva hutvā ṭhito .Ye ca samaṇeti
M2.277 ye ca pabbajite .Pavivittavihārinoti ‘‘ anekavivekattayaṃ paribrūhetvā viharantī ’’ ti maññāmi .
Sampādanāti maggassa upasampādanaṃ tassa sampāpanaṃ sammadeva pāpanaṃ .
Virādhanāti anārādhanā anupāyapaṭipatti .
Na sambhontīti anabhisambhuṇanti .
Yathāpucchite atthe anabhisambhuṇanaṃ nāma sammā kathetuṃ asamatthatā evāti āha ‘‘ sampādetvā kathetuṃ na sakkontī ’’ ti .
Tasmāti yasmā ādiccena samānagottatāya .
Tenevāha ‘‘ ādicca nāma gottenā ’’ ti , tasmā
P2.350 .Ādicco bandhu etassāti ādiccabandhu , atha vā ādiccassa bandhūti ādiccabandhu , bhagavā , taṃ ādiccabandhunaṃ .
Ādicco hi sotāpannatāya bhagavato orasaputto .
Tenevāha –
‘‘ Yo andhakāre tamasi pabhaṅkaro ,
Verocano maṇḍalī uggatejo ;
Mā rāhu gilī caraṃ antalikkhe ,
Pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriyan ’’ ti .( saṃ . ni .1.91);
Sāman ti sāmaṃpayogaṃ , satthu pana sāvakassa sāmaṃpayogo nāma sanipāto evāti āha ‘‘ namakkāraṃ karomā ’’ ti .
371. Parāmasitvāti ‘‘ imāya nāma pathaviyaṃ nisinnena mayā ayaṃ acchariyadhammo adhigato ’’ ti somanassajāto ,‘‘ imāya nāma pathaviyaṃ evaṃ acchariyabbhutaṃ buddharatanaṃ uppannan ’’ ti acchariyabbhutacittajāto ca pathaviṃ parāmasitvā .
Patthitapañhāti dīgharattānusayitasaṃsayasamugghātatthaṃ ‘‘ kadā nu kho bhagavantaṃ pucchituṃ labhāmī ’’ ti evaṃ abhipatthitapañhā .
Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyamevāti .
Sakkapañhasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .