Samudayasaccaniddesavaṇṇanā
400. Punabbhavakaraṇaṃ punobbhavo uttarapadalopaṃ katvā mano-saddassa viya purimapadassa o-kārantatā daṭṭhabbā .
Atha vā sīlanaṭṭhena ika -saddena gamitatthattā kiriyāvācakassa saddassa adassanaṃ daṭṭhabbaṃ yathā ‘‘ asūpabhakkhanasīlo asūpiko ’’ ti .
Sammohavinodaniyaṃ pana ‘‘ punabbhavaṃ deti , punabbhavāya saṃvattati , punappunaṃ bhave nibbattetīti ponobbhavikā ’’ ti ( vibha . aṭṭha .203) attho vutto so ‘‘ taddhitā ’’ iti bahuvacananiddesato , vicittattā vā taddhitavuttiyā , abhidhānalakkhaṇattā
P2.430 vā taddhitānaṃ tesupi atthesu ponobbhavikasaddasiddhi sambhaveyyāti katvā vutto .Tattha kammunā sahajātā punabbhavaṃ deti , asahajātā kammasahāyabhūtā punabbhavāya saṃvattati , duvidhāpi punappunaṃ bhave nibbattetīti daṭṭhabbā .
Nandanaṭṭhena , rañjanaṭṭhena ca nandīrāgo , yo ca nandīrāgo , yā ca taṇhāyanaṭṭhena taṇhā , ubhayametaṃ ekatthaṃ , byañjanameva nānanti taṇhā ‘‘ nandīrāgena saddhiṃ atthato ekattameva gatā ’’ ti vuttā .
Tabbhāvattho hettha saha -saddo ‘‘ sanidassanā dhammā ’’ tiādīsu ( dha . sa . dukamātikā 9) viya .
Tasmā nandīrāgasahagatāti nandīrāgabhāvaṃ gatā sabbāsupi avatthāsu nandīrāgabhāvassa apaccakkhāya vattanatoti attho .
Rāgasambandhena uppannassāti vuttaṃ .
Rūpārūpabhavarāgassa visuṃ vuccamānattā kāmabhave eva bhavapatthanuppatti vuttāti veditabbā .
Tasmiṃ
M2.341 tasmiṃ piyarūpe paṭhamuppattivasena ‘‘ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ , punappunaṃ pavattivasena ‘‘ nivisatī ’’ ti .Pariyuṭṭhānānusayavasena vā uppattinivesā yojetabbā .
Sampattiyan ti manussasobhagge , devatte ca .
Attano cakkhun ti savatthukaṃ cakkhuṃ vadati , sapasādaṃ vā maṃsapiṇḍaṃ .
Vippasannaṃ pañcapasādan ti parisuddhasuppasannanīlapītalohitakaṇhaodātavaṇṇavantaṃ .
Rajatapanāḷikaṃ viya chiddaṃ abbhantare odātattā .
Pāmaṅgasuttaṃ viya ālambakaṇṇabaddhaṃ .
Tuṅgā uccā dīghā nāsikā tuṅganāsā , evaṃ laddhavohāraṃ attano ghānaṃ .
‘‘ Laddhavohārā ’’ ti vā pāṭho , tasmiṃ
V2.315 sati tuṅgā nāsā yesaṃ te tuṅganāsā , evaṃ laddhavohārā sattā attano ghānan ti yojanāP2.431 kātabbā .Jivhaṃ … pe … maññanti vaṇṇasaṇṭhānato , kiccato ca .
Kāyaṃ … pe … maññanti ārohapariṇāhasampattiyā .
Manaṃ … pe … maññanti atītādiatthacintanasamatthaṃ .
Attanā paṭiladdhāni ajjhattañca sarīragandhādīni , bahiddhā ca vilepanagandhādīni .
Uppajjamānā uppajjatīti yadā uppajjamānā hoti , tadā ettha uppajjatīti sāmaññena gahitā uppādakiriyā lakkhaṇabhāvena vuttā , visayavisiṭṭhā ca lakkhitabbabhāvena .
Na hi sāmaññavisesehi nānattavohāro na hotīti .
Uppajjamānāti vā anicchito uppādo hetubhāvena vutto , uppajjatīti nicchito phalabhāvena yadi uppajjamānā hoti , ettha uppajjatīti .