4. Mahāsudassanasuttavaṇṇanā

Kusāvatīrājadhānīvaṇṇanā

242. SovaṇṇamayātiP2.248V2.175M2.193 suvaṇṇamayā .

Ayaṃ pākāroti sabbaratanamayo pākāro .

Tayo tayoti anto ca tayo , bahi ca tayoti tayo tayo .

Esikatthambho indakhīlo nagarasobhano alaṅkāratthambho .

Aṅgīyati ñāyati puthulabhāvo etenāti aṅgaṃ , parikkhepo .

Tiporisaṃ aṅgaṃ etissāti tiporisaṅgā .

Tenāha ‘‘ tenā ’’ tiādi .

Tena pañcahatthappamāṇena tiporisena .

Paṇṇaphalesupīti sabbaratanamayānaṃ tālānaṃ paṇṇaphalesupi .

Eseva nayoti ‘‘ paṇṇesu ekaṃ pattakaṃ sovaṇṇamayaṃ , ekaṃ rūpiyamayaṃ .

Phalesupi eko lekhābhāvo sovaṇṇamayo , eko rūpiyamayo ’’ tiādiko ayamattho atidiṭṭho .

Pākārantareti dvinnaṃ dvinnaṃ pākārānaṃ antare .

Ekekā hutvā ṭhitā tālapanti .

Chekoti paṭu suvisado , so cassa paṭubhāvo manosāroti āha ‘‘ sundaro ’’ ti .

Rañjetun ti rāgaṃ uppādetuṃ .

Khamatevāti rocateva .

Na bībhacchetīti na tajjeti , sotasukhabhāvato piyāyitabbo ca hoti .

Kumbhathuṇadaddarikādi ekatalaṃ tūriyaṃ .

Ubhayatalaṃ pākaṭameva .

Sabbato pariyonaddhaṃ caturassaambaṇakaṃ , paṇavādi ca .

Vaṃsādīti ādi -saddena saṅkhādikaṃ saṅgaṇhāti .

Sumucchitassāti suṭṭhu pariyattassa .

Pamāṇeti nātidaḷhanātisithilatāsaṅkhāte majjhime mucchanappamāṇeP2.249 .

Hatthaṃ vā pādaṃ vā cāletvāti hatthalayapādalaye sajjetvā .

Naccantāti sākhānaccaṃ naccantā .

Cakkaratanavaṇṇanā

243. UposathaṃV2.176 vuccati aṭṭhaṅgasamannāgataṃ sabbadivasesu gahaṭṭhehi rakkhitabbasīlaṃ , samādānavasena taṃ tassa atthīti uposathiko , tassa uposathikassa .

Tenāha ‘‘ samādinnauposathaṅgassā ’’ ti .

Tadāti tasmiṃM2.194 kāle .

Kasmiṃ pana kāleti ?

Yasmiṃ kāle cakkavattibhāvasaṃvattaniyadānasīlādipuññasambhārasamudāgamasampanno pūritacakkavattivatto kāladīpadesavisesapaccājātiyā ceva kularūpabhogādhipateyyādiguṇavisesasampattiyā ca tadanurūpe attabhāve ṭhito hoti , tasmiṃ kāle .

Tādise hi kāle cakkavattibhāvī purisaviseso yathāvuttaguṇasamannāgato rājā khattiyo muddhāvasitto visuddhasīlo anuposathaṃ satasahassavissajjanādinā sammāpaṭipattiṃ paṭipajjati , na yadā cakkaratanaṃ uppajjati , tadā eva .

Ime ca visesā sabbacakkavattīnaṃ sādhāraṇavasena vuttā .

Tenāha ‘‘ pātova … pe … dhammatā ’’ ti .

Bodhisattānaṃ pana cakkavattibhāvāvahaguṇāpi cakkavattiguṇāpi sātisayāva honti .

Vuttappakārapuññakammapaccayan ti cakkavattibhāvāvahadānadamasaṃyamādipuññakammahetukaṃ .

Nīlamaṇisaṅghātasadisan ti indanīlamaṇisañcayasamānaṃ .

Dibbānubhāvayuttattāti dassaneyyatā , manuññaghosatā , ākāsagāmitā , obhāsavissajjanā , appaṭighātatā , rañño icchitatthanipphattikāraṇatāti evamādīhi dibbasadisehi ānubhāvehi samannāgatattā , etena dibbaṃ viyāti dibbanti dasseti .

Na hi taṃ devalokapariyāpannaṃ .

Sahassaṃ arā etassāti vā sahassāraṃ .

Sabbehi ākārehīti sabbehi sundarehi paripuṇṇāvayave lakkhaṇasampanne cakke icchitabbehi ākārehi .

Paripūran ti paripuṇṇaṃ , sā cassā pāripūriṃ idāneva vitthāressati .

Panāḷīti chiddaṃ .

Suddhasiniddhadantapantiyā nibbivarāyātiP2.250 adhippāyo .

Tassā pana panāḷiyā samantato passassa rajatamayattā sārarajatamayā vuttā .

Yasmā cassa cakkassa rathacakkassa viya antobhāvo nāma natthi , tasmā vuttaṃ ‘‘ ubhosupi bāhirantesū ’’ ti .

Kataparikkhepā hoti panāḷīti yojanā .

Nābhipanāḷiparikkhepapaṭṭesūti nābhiparikkhepapaṭṭe ceva nābhiyā panāḷiparikkhepapaṭṭe ca .

Tesan ti arānaṃ .

Ghaṭakā nāma alaṅkārabhūtā khuddakapuṇṇaghaṭā .

Tathā maṇikā nāma muttāvaḷikā .

Paricchedalekhā tassa tassa paricchedadassanavasena ṭhitā paricchinnalekhā .

Ādi -saddenaV2.177 mālākammādiṃ saṅgaṇhāti .

Suvibhattānevāti aññamaññaṃ asaṃkiṇṇattā suṭṭhu vibhattāni .

‘‘ Surattā ’’ tiādīsuM2.195 suratta ggahaṇena mahānāmavaṇṇataṃ paṭikkhipati , suddha ggahaṇena saṃṅkiliṭṭhataṃ , siniddha ggahaṇena lūkhataṃ .

Kāmaṃ tassa cakkaratanassa nemimaṇḍalaṃ asandhikameva nibbattaṃ , sabbatthakameva pana kevalaṃ pavāḷavaṇṇena ca sobhatīti pakaticakkassa sandhiyuttaṭṭhāne surattasuvaṇṇapaṭṭādimayāhi vaṭṭaparicchedalekhāhi paññāyamānāhi sasandhikā viya dissantīti āha ‘‘ sandhīsu panassā ’’ tiādi .

Nemimaṇḍalapiṭṭhiyan ti nemimaṇḍalassa piṭṭhipadese .

Ākāsacāribhāvato hissa tattha vātaggāhī pavāḷadaṇḍo hoti .

Dasannaṃ dasannaṃ arānaṃ antareti dasannaṃ dasannaṃ arānaṃ antare samīpe padese .

Chiddamaṇḍalakhacitoti maṇḍalasaṇṭhānachiddavicitto .

Sukusalasamannāhatassāti suṭṭhu kusalena sippinā pahatassa , vāditassāti attho .

Vaggūti manoramo .

Rajanīyoti suṇantānaṃ rāguppādako .

Kamanīyoti kanto .

Samosaritakusumadāmāti olambitasugandhakusumadāmā .

NemiparikkhepassātiP2.251 nemipariyantaparikkhepassa .

Nābhipanāḷiyā dvinnaṃ passānaṃ vasena ‘‘ dvinnampi nābhipanāḷīnan ’’ ti vuttaṃ .

Ekā eva hi sā panāḷi .

Yehīti yehi dvīhi mukhehi .

Puna yehīti yehi muttakalāpehi .

Odhāpayamānan ti sotuṃ avahitāni kurumānaṃ .

Cando purato cakkaratanaṃ pacchāti evaṃ pubbāpariyena pubbāparabhāvena .

Antepurassāti anurādhapure rañño antepurassa .

Uttarasīhapañjarasadiseti tadā rañño pāsāde tādisassa uttaradisāya sīhapañjarassa labbhamānattā vuttaṃ .

Sukhena sakkāti kiñci anāruhitvā , sarīrañca anullaṅghitvā yathāṭhiteneva hatthena pupphamuṭṭhiyo khipitvā sukhena sakkā hoti pūjetuṃ .

Nānāvirāgaratanappabhāsamujjalan ti nānāvidhavicittavaṇṇaratanobhāsapabhassaraṃ .

Ākāsaṃ abbhuggantvā pavatteti āgantvā ṭhitaṭṭhānato upari ākāsaṃ abbhuggantvā pavatte .

244. RājāyuttātiV2.178 rañño kicce āyuttakapurisā .

SineruṃM2.196 vāmapassena katvā tassa dhurataraṃ gacchanto ‘‘ vāmapassena sineruṃ pahāyā ’’ ti vuttaṃ .

Vinibbedhenāti tiriyaṃ vinivijjhanavasena .

Sannivesakkhamoti khandhāvārasannivesayogyo .

Sulabhāhārupakaraṇoti sukheneva laddhabbadhaññagorasadārutiṇādibhojanasādhano .

Paracakkan ti parassa rañño senā , āṇā vā .

Āgamananandanoti āgamanena nandijanano .

Gamanena socetīti gamanasocano .

Upakappethāti uparūpari kappetha , saṃvidahatha upanethāti attho .

Upaparikkhitvāti hetutopi sabhāvatopi phalatopi diṭṭhadhammikasamparāyikādiādīnavatopiP2.252 vīmaṃsitvā .

Vibhāventi paññāya atthaṃ vibhūtaṃ karontīti vibhāvino , paññavanto .

Anuyantāti anuvattakā , anuvattakabhāveneva , pana rañño ca mahānubhāvena te jigucchanavasena pāpato anoramantāpi ekacce ottappavasena oramantīti veditabbaṃ .

Ogacchamānan ti osīdantaṃ .

Yojanamattan ti vitthārato yojanamattaṃ padesaṃ .

Gambhīrabhāvena pana yathā bhūmi dissati , evaṃ ogacchati .

Tenāha ‘‘ mahāsamuddatalan ’’ tiādi .

Ante cakkaratanaṃ udakena senāya anajjhottharaṇatthaṃ .

Puratthimo mahāsamuddo pariyanto etassāti puratthimamahāsamuddapariyanto , taṃ puratthimamahāsamuddapariyantaṃ , puratthimamahāsamuddaṃ pariyantaṃ katvāti attho .

Cāturantāyāti catusamuddantāya , puratthimadisādicatukoṭṭhāsantāya vā .

Sobhayamānaṃ viyāti viya -saddo nipātamattaṃ .

Attano acchariyaguṇehi sobhantameva hi taṃ tiṭṭhati .

Pāḷiyampi hi ‘‘ upasobhayamānaṃ ’’ tveva vuttaṃ .

Hatthiratanavaṇṇanā

246. Haricandanādīhīti ādi -saddena catujjātiyagandhādiṃ saṅgaṇhāti .

Āgamanaṃ cintethātiV2.179 vadanti cakkavattivattassa pūritatāya paricitattā .

Kāḷatilakādīnaṃ abhāvena visuddhasetasarīro .

Sattapatiṭṭhoti bhūmiphusanakehi vāladhi , varaṅgaṃ , hatthoti imehi ca tīhi , catūhi pādehi cātiM2.197 sattahi avayavehi patiṭṭhitattā sattapatiṭṭho .

Sabbakaniṭṭhoti sabbehi chaddantakulahatthīhi hīno .

Uposathakulā sabbajeṭṭhoti uposathakulato āgacchanto tattha sabbappadhāno āgacchatīti yojanā .

Vuttanayenāti ‘‘ mahādānaṃ datvā ’’ tiādinā vuttena nayena .

Cakkavattīnaṃ , cakkavattiputtānañca cakkavattiṃ uddissa cintayantānaṃ āgacchati .

Apanetvāti attano ānubhāvena apanetvā .

Gandhameva hi tassa itare hatthī na sahanti .

Gharadhenuvacchako viyāti ghare paricitadhenuyā tatthevaP2.253 jātasaṃvaddhavacchako viya .

Sakalapathavin ti sakalaṃ jambudīpasaññitaṃ pathaviṃ .

Assaratanavaṇṇanā

247. Sindhavakulatoti sindhavassājānīyakulato .

Maṇiratanavaṇṇanā

248. Sakaṭanābhisamapariṇāhan ti pariṇāhato mahāsakaṭassa nābhiyā samappamāṇaṃ .

Ubhosu antesūti heṭṭhā , upari cāti dvīsu antesu .

Kaṇṇikapariyantatoti dvinnaṃ kañcanapadumānaṃ kaṇṇikāya pariyantato .

Muttājālake ṭhapetvāti suvisuddhe muttamaye jālake patiṭṭhāpetvā .

Aruṇuggamanavelā viyāti aruṇuggamanasīsena sūriyaudayakkhaṇaṃ upalakkheti .

Itthiratanavaṇṇanā

249.‘‘ Itthiratanaṃ pātubhavatī ’’ ti vatvā kutassā pātubhāvoti dassetuṃ ‘‘ maddarājakulato ’’ tiādi vuttaṃ .

Maddaraṭṭhaṃ kira jambudīpe abhirūpānaṃ itthīnaṃ uppattiṭṭhānaṃ .

Tathā hi ‘‘ siñcayamahārājassa devī , vessantaramahārājassa devī , bhaddakāpilānī ’’ ti evamādi itthiratanaṃ maddaraṭṭhe eva uppannaṃ .

Puññānubhāvenāti cakkavattirañño puññatejena .

Saṇṭhānapāripūriyāti hatthapādādisarīrāvayavānaṃ susaṇṭhitāya .

Avayavapāripūriyā hi samudāyapāripūrisiddhiV2.180 .

Rūpan ti sarīraṃ ‘‘ rūpaṃ tveva saṅkhaṃ gacchatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.306) viya .

Dassanīyāti surūpabhāvena passitabbayuttā .

TenāhaM2.198 ‘‘ dissamānāvā ’’ tiādi .

Somanassavasena cittaṃ pasādeti yoniso cintentānaṃ kammaphalasaddhāya vasena .

Pasādāvahattāti kāraṇavacanena yathā pāsādikatāya vaṇṇapokkharatāsiddhi vuttā , evaṃ dassanīyatāya pāsādikatāsiddhi , abhirūpatāya ca dassanīyatāsiddhi vattabbāti nayaṃ dasseti .

Paṭilomato vā vaṇṇapokkharatāyaP2.254 pāsādikatāsiddhi , pāsādikatāya dassanīyatāsiddhi , dassanīyatāya abhirūpatāsiddhi yojetabbā .

Evaṃ sarīrasampattivasena abhirūpatādike dassetvā idāni sarīre dosābhāvavasenapi te dassetuṃ ‘‘ abhirūpā vā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha yathā pamāṇayuttā , evaṃ ārohapariṇāhayogato ca pāsādikā nātidīghatādayo , evaṃ manussānaṃ dibbarūpatāsampattipīti ‘‘ appattā dibbavaṇṇan ’’ ti vuttaṃ .

Ārohasampatti vuttā ubbedhena pāsādikabhāvato .

Pariṇāhasampatti vuttā kisathūladosābhāvato .

Vaṇṇasampatti vuttā vivaṇṇatābhāvato .

Kāyavipattiyāti sarīradosassa .

Satavāravihatassāti sattakkhattuṃ vihatassa ,‘‘ satavāravihatassā ’’ ti ca idaṃ kappāsapicuvasena vuttaṃ , tūlapicuno pana vihananameva natthi .

Kuṅkumatagaraturukkhayavanapupphāni catujjāti .

‘‘ Tamālatagaraturukkhayavanapupphānī ’’ ti apare .

Aggidaḍḍhā viyāti āsanagatena agginā daḍḍhā viya .

Paṭhamamevāti rājānaṃ disvāpi kiccantarappasutā ahutvā kiccantarato paṭhamameva , dassanasamakālaṃ evāti attho .

Rañño nisajjāya pacchā nipātanaṃ nisīdanaṃ sīlaṃ etissāti pacchānipātinī .

Taṃ taṃ attanā rañño kātabbakiccaṃ ‘‘ kiṃ karomī ’’ ti pucchitabbatāya kiṃ karaṇaṃ paṭisāvetīti kiṃkārapaṭissāvinī .

Mātugāmo nāma yebhuyyena saṭhajātiko , itthiratanassa pana taṃ natthīti dassetuṃ ‘‘ svāssā ’’ tiādi vuttaṃ .

Guṇāti rūpaguṇā ceva ācāraguṇā ca .

Purimakammānubhāvenāti katassa purimakammassānubhāvena itthiratanassaP2.255 tabbhāvasaṃvattaniyassa purimakammassa ānubhāvena .

Cakkavattinopi parivārasampattisaṃvattaniyaṃ puññakammaṃ tādisassa phalavisesassa upanissayo hotiyeva .

Tenāha ‘‘ cakkavattinoM2.199 puññaṃ upanissāyā ’’ ti , etena sesesupi saviññāṇakaratanesu attanoV2.181 kammavasena nibbattesupi tesaṃ tesaṃ visesānaṃ tadupanissayatā vibhāvitā evāti daṭṭhabbā .

Pubbe ekadesavasena labbhamānā pāripūrī rañño cakkavattibhāvūpagamanato paṭṭhāya sabbākāraparipūrā jātā .

Gahapatiratanavaṇṇanā

250. Pakatiyā vāti sabhāveneva cakkaratanapātubhāvato pubbepi .

Yādisaṃ rañño cakkavattissa puññabalaṃ nissāya yathāvuttā cakkaratanānubhāvanibbatti , tādisaṃ etassa puññabalaṃ nissāya gahapatiratanassa kammavipākajaṃ dibbacakkhuṃ nibbattetīti āha ‘‘ cakkaratanānubhāvasahitan ’’ ti .

Kāraṇassa hi ekasantatipatitatāya , phalassa ca samānakālikatāya tathāvacanaṃ .

Pariṇāyakaratanavaṇṇanā

251.‘‘ Ayaṃ dhammo , ayaṃ adhammo ’’ tiādinā kammassakatāvabodhanasaṅkhātassa paṇḍitabhāvassa atthitāya paṇḍito .

Bāhusaccabyattiyā byatto .

Sabhāvasiddhāya medhāsaṅkhātāya pakatipaññāya atthitāya medhāvī .

Attano yāthāvabuddhamatthaṃ paresaṃ vibhāvetuṃ pakāsetuṃ samatthatāya vibhāvī .

Vavatthapetun ti nicchituṃ .

Catuiddhisamannāgatavaṇṇanā

252. Vipaccanaṃ vipāko , vipāko eva vepāko yathā ‘‘ vikatameva vekatan ’’ ti .

Samaṃ nātisītanāccuṇhatāya avisamaṃ bhuttassa vepāko etissā atthīti samavepākinī , tāya samavepākiniyā .

Dhammapāsādapokkharaṇivaṇṇanā

253. Janarāsiṃ kāretvā tena janarāsinā khaṇitvā na māpesi .

Kiñcarahīti āha ‘‘ rañño panā ’’ tiādi .

Tattha kāraṇaṃ parato āgamissati .

Ekāya vedikāya parikkhittā pokkharaṇiyoP2.256 .

Pariveṇaparicchedapariyanteti ettha pariveṇaṃ nāma samantato vivaṭaṅgaṇabhūtaṃ pokkharaṇiyāV2.182 tīraṃ , tassa paricchedabhūte pariyante ekāya vedikāyaM2.200 parikkhittā pokkharaṇiyo .

Etadahosīti etaṃ ‘‘ yaṃnūnāhaṃ imāsu pokkharaṇīsū ’’ tiādikaṃ ahosīti .

Sabbotukan ti sabbesu utūsu pupphanakaṃ .

Nānāvaṇṇauppalabījādīnīti rattanīlādinānāvaṇṇapupphena pupphanakauppalabījādīni .

Jalajathalajamālan ti jalajathalajapupphamālaṃ .

254. Paricāravasenāti taṅkhaṇikaparicāravasena , idañca paṭhamaṃ paṭṭhapitaniyāmeneva vuttaṃ , pacchā pana yānasayanādīni viya itthiyopi atthikānaṃ pariccattā eva .

Tenāha ‘‘ itthīhipī ’’ tiādi .

Pariccāgavasenāti nirapekkhapariccāgavasena .

Dīyatīti dānaṃ , deyyavatthu .

Taṃ aggīyati nissajjīyati etthāti dānaggaṃ , parivesanaṭṭhānaṃ .

Tādisāni atthīti yādisāni rañño dānagge khomasukhumādīni vatthāni , tādisāni yesaṃ attano santakāni santi .

Ohāyāti pahāya tattheva ṭhapetvā .

Attho atthi yesaṃ teti atthikā .

Evaṃ anatthikā pi daṭṭhabbā .

255. Kalahasaddopīti pi -saddena dānādhippāyena gehato nīhataṃ puna gehaṃ pavesetuṃ na yuttanti imamatthaṃ samucceti .

Tenāha ‘‘ na kho etaṃ amhākaṃ patirūpan ’’ tiādi ( dī . ni .2.255).

257. Uṇhīsamatthaketi sikhāpariyantamatthake .

Paricchedamatthaketi pāsādaṅgaṇaparicchedassa matthake .

258. Haratīti ativiya pabhassarabhāvena cakkhūni paṭiharantaṃ duddikkhatāya diṭṭhiyo harati apanentaṃP2.257 viya hoti .

Taṃ pana haraṇaṃ nesaṃ paripphandanenāti āha ‘‘ phandāpetī ’’ ti .

Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .

Jhānasampattivaṇṇanā

260. Mahatiyā iddhiyāti mahantena icchitatthasamijjhanena .

Tesaṃyeva icchiticchitatthānaṃ .

‘‘ Anubhavitabbānan ’’ tiV2.183 iminā ānubhāva-saddassa kammasādhanataṃ dasseti .

Pubbe sampannaṃ katvā deyyadhammapariccāgassa katabhāvaṃ dassento ‘‘ sampattipariccāgassā ’’ ti āha .

Attānaṃ dameti etenāti damo .

Bodhisattapubbayogavaṇṇanā

AssātiM2.201 mahāsudassanarañño .

Eko theroti appaññāto nāmagottato aññataro puthujjano thero .

Theraṃ disvāti aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā .

Kaṭṭhattharaṇan ti kaṭṭhamayaṃ attharaṇaṃ , dāruphalakanti attho .

Paribhogabhājanan ti pānīyaparibhojanīyādiparibhogayogyaṃ bhājanaṃ .

Ārakaṇṭakan ti sūcivijjhanakakaṇṭakaṃ .

Pipphalikan ti khuddakasatthakaṃ .

Udakatumbakan ti kuṇḍikaṃ .

Kūṭāgāradvāreyeva nivattesīti kūṭāgāraṃ paviṭṭhakālato paṭṭhāya tesaṃ micchāvitakkānaṃ pavattiyā okāsaṃ nādāsi .

261. Kasiṇameva paññāyati mahāpurisassa tattha tattha katādhikārattā , tesañca padesānaṃ suparikammakatakasiṇasadisattā .

262. Cattāri jhānānīti cattāri kasiṇajjhānāni .

Kasiṇajjhānappamaññānaṃyeva vacanaṃ tāsaṃ tadā ādaragāravavasena nibbattitattā .

Mahābodhisattānañhi arūpajjhānesuP2.258 ādaro natthi , abhiññāpadaṭṭhānataṃ pana sandhāya tānipi nibbattenti , tasmā mahāsatto tāpasaparibbājakakāle yattake lokiyaguṇe nibbatteti , te sabbepi tadā nibbattesiyeva .

Tenāha ‘‘ mahāpuriso panā ’’ tiādi .

Caturāsītinagarasahassādivaṇṇanā

263. Abhiharitabbabhattan ti upanetabbabhattaṃ .

264. Nibaddhavattan ti pubbe upanibaddhaṃ pākavattaṃ .

Subhaddādeviupasaṅkamanavaṇṇanā

265. ĀvaṭṭetvātiV2.184 ativisitvā .

Yaṃ yaṃ rañño icchitaṃ dānūpakaraṇañceva bhogūpakaraṇañca , tassa tassa tatheva samiddhabhāvaṃ vitthavati .

266. Sace pana rājā jīvite chandaṃ janeyya , ito parampi ciraṃ kālaṃ tiṭṭheyya mahiddhiko mahānubhāvoti evaṃ mahajjhāsayā devī bhogesu , jīvite ca rājānaṃ sāpekkhaṃ kātuṃ vāyami .

Tena vuttaṃ ‘‘ māM2.202 heva kho rājā ’’ tiādi .

Tenevāha ‘‘ tassa kālaṅkiriyaṃ anicchamānā ’’ tiādi .

Chandaṃ janehīti ettha chanda -saddo taṇhāpariyāyoti āha ‘‘ pemaṃ uppādehī ’’ ti .

Apekkhati ārammaṇaṃ etāya na vissajjetīti apekkhā , taṇhā .

267. Garahitāti ettha kehi garahitā , kasmā ca garahitāti antolīnaṃ codanaṃ vissajjento ‘‘ buddhehī ’’ tiādimāha , tena viññugarahitattā , duggatisaṃvattaniyato ca sāpekkhakālakiriyā parivajjetabbāti dasseti .

268. Ekamantaṃ gantvāti rañño cakkhupathaṃ vijahitvā .

Brahmalokūpagamanavaṇṇanā

269. Soṇassāti koḷivīsassa soṇassa .

Ekā bhattapātīti ekaṃ bhattavaḍḍhitakaṃ .

Tādisaṃ bhattan ti tathārūpaṃ garuṃ madhuraṃ siniddhaṃ bhattaṃ .

Bhuttānan ti bhuttavantānaṃ .

271. Dāsamanussāti dāsā ceva āyuttakamanussā ca .

Idāni yathāvuttāya rañño mahāsudassanassa bhogasampattiyā kammasarikkhataṃ uddharanto ‘‘ etāni panā ’’ tiādimāha , taṃ suviññeyyameva .

272. ĀditoP2.259 paṭṭhāyāti samudāgamanato paṭṭhāya .

Yattha taṃ puññaṃ āyūhitaṃ , yato sā sampatti nibbattā , tato tatiyattabhāvato pabhuti .

Mahāsudassanassa jātakadesanā hi tadā samudāgamanato paṭṭhāya bhagavatā desitāti .

Paṃsvāgārakīḷaṃ viyāti yathā nāma dārakā paṃsūhi vāpigehabhojanādīniV2.185 dassentā yathāruci kīḷitvā gamanakāle sabbaṃ taṃ vidhaṃsentā gacchanti , evameva bhagavā mahāsudassanakāle attanā anubhūtaṃ dibbasampattisadisaṃ acinteyyānubhāvasampattiṃ vitthārato dassetvā puna attano desanaṃ ādīnavanissaraṇadassanavasena vivaṭṭābhimukhaṃ viparivattento ‘‘ sabbā sā sampatti aniccatāya vipariṇatā vidhaṃsitā ’’ ti dassento ‘‘ passānandā ’’ tiādimāha .

Vipariṇatāti vipariṇāmaṃ sabhāvavigamaṃ gatā .

Tenāha ‘‘ pakativijahanenā ’’ tiādi .

Pakatīti sabhāvadhammānaṃ udayavayaparicchinnoM2.203 kakkhaḷaphusanādisabhāvo , so bhaṅgakkhaṇato paṭṭhāya jahito , pariccajanto sabbaso nattheva .

Tenāha ‘‘ nibbutapadīpo viya apaññattikabhāvaṃ gatā ’’ ti .

Ettāvatāti ādito paṭṭhāya pavattena ettakena desanāmaggena .

Anekāni vassakoṭisatasahassāniyeva ubbedho etissāti anekavassakoṭisatasahassubbedhā .

Aniccalakkhaṇaṃ ādāyāti taṃ sampattigataṃ aniccalakkhaṇaṃ desanāya gahetvā vibhāvetvā .

Yathā nisseṇimuccane tādisaṃ satahatthubbedhaṃ rukkhaṃ pakatipurisena ārohituṃ na sakkā , evaṃ aniccatāvibhāvanena tassā sampattiyā apekkhānisseṇimuccaneP2.260 kenaci ārohituṃ na sakkāti āha ‘‘ aniccalakkhaṇaṃ ādāya nisseṇiṃ muñcanto viyā ’’ ti .

Tenevāti yathāvuttakāraṇeneva , ādito sātisayaṃ kāmesu assādaṃ dassetvāpi upari nesaṃ ‘‘ passānandā ’’ tiādinā ādīnavaṃ , okāraṃ , saṃkilesaṃ , nekkhamme ānisaṃsañca vibhāvetvā desanāya niṭṭhāpitattā .

Pubbeti atītakāle .

Vasabharājāti vasabhanāmako sīhaḷamahārājā .

Udakapupphuḷādayoti ādi -saddena tiṇagge ussāvabinduādike saṅgaṇhāti .

Mahāsudassanassa panāti pana -saddo visesatthajotano , tena mahāsudassanamahārājā jhānābhiññāsamāpattiyo nibbattesi , tadaggena parisuddhe ca samaṇabhāve patiṭṭhito , yato vidhuya eva kāmavitakkādisamaṇabhāvasaṃkilesaṃ suññāgāraṃ pāvisi , evaṃbhūtassāpi tassa kālaṃ kiriyato sattame divase sabbā cakkavattisampatti antarahitā , na tato paraṃ , aho acchariyamanusso anaññasādhāraṇaguṇavisesoti imaṃ visesaṃ dasseti .

Anāruḷhan ti ‘‘ rājā kira pubbe gahapatikule nibbattī ’’ tiādinā ,( dī . ni . aṭṭha .2.260)‘‘ puna theraṃ āmantesī ’’ tiādinā ( dī . ni . aṭṭha .2.272) ca vuttamatthaṃV2.186 sandhāyāha .

So hi imasmiṃ sutte saṅgītiṃ anāruḷho , aññattha pana āgato imissā desanāya piṭṭhivattakabhāvena .

Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyaṃ evāti .

Mahāsudassanasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .

Issues

Chọn phiên bản

Mahāvaggaṭīkā

Mahāvaggaṭīkā